Τραυματολογία: Πληροφορίες και εύρεση ειδικών τραυματολόγων

Ο όρος «τραύμα» προέρχεται από τα ελληνικά και σημαίνει «τραυματισμός, πληγή». Από τη μία πλευρά, οι γιατροί χρησιμοποιούν τον όρο αυτό για να περιγράψουν μια βλαπτική (τραυματική) επίδραση στον οργανισμό. Αυτό μπορεί να είναι, για παράδειγμα, ένα ατύχημα ή μια ψυχική βλάβη. Από την άλλη πλευρά, και η βλάβη που προκύπτει ως συνέπεια αυτής της επίδρασης αποτελεί τραύμα, όπως για παράδειγμα ένα

• κάταγμα,
• απώλεια αίματος ή
• ψύχωση.

Ανάλογα με τον αριθμό των τραυματισμένων οργάνων και ιστών, διακρίνουμε το μονοτραύμα και το πολυτραύμα. 

Στο μονοτραύμα (mono = μεμονωμένο) πρόκειται για τον τραυματισμό ενός οργάνου, ο οποίος στις περισσότερες περιπτώσεις δεν είναι απειλητικός για τη ζωή. Αυτό οφείλεται κυρίως στο γεγονός ότι η πορεία του ατυχήματος στο πολυτραύμα είναι κατά κανόνα σημαντικά λιγότερο σοβαρή από ό,τι στο μονοτραύμα. Ωστόσο, υπάρχουν και πολύ σοβαρές και απειλητικές για τη ζωή μεμονωμένες βλάβες, για τις οποίες έχει καθιερωθεί ο όρος βαρύ τραύμα («bary» = βαρύ). Στις απειλητικές για τη ζωή μεμονωμένες βλάβες περιλαμβάνονται, για παράδειγμα:

• κρανιοεγκεφαλικά τραύματα,
• κατάγματα λεκάνης με μαζική απώλεια αίματος ή
• ακρωτηριασμοί άκρων.

Ο απειλητικός για τη ζωή χαρακτήρας αυτών των μεμονωμένων τραυματισμών οφείλεται, για παράδειγμα, στη σημασία του οργάνου (κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις) ή στην πιθανή απώλεια αίματος, η οποία μπορεί να λάβει σημαντικές διαστάσεις (κακώσεις της λεκάνης).

Ως πολυτραύμα ορίζεται μια ταυτόχρονη, σοβαρή βλάβη σε πολλά όργανα. Πρόκειται για πολλαπλό τραύμα και, όπως υποδηλώνει ήδη το όνομά του («πολυ» = πολλά), αφορά πολλές περιοχές του σώματος ή συστήματα οργάνων. Σε περίπτωση πολυτραύματος, πρόκειται βασικά για μια σοβαρή και απειλητική για τη ζωή κατάσταση, στην οποία είτε το σύνολο των τραυματισμών είτε ένας μεμονωμένος από αυτούς αποτελεί απειλή για τη ζωή.

Υπάρχουν πολλοί διαφορετικοί τύποι τραυμάτων. Κοινό χαρακτηριστικό όλων είναι η άσκηση βίας στο σώμα, η οποία θέτει σε κίνδυνο τη σωματική ακεραιότητα. Αυτή η βία μπορεί να χωριστεί σε γενικές γραμμές σε σωματική (φυσική) και ψυχική (ψυχολογική) βία. 

Στη σωματική βία περιλαμβάνονται:

• μηχανική
• φυσική ή
• χημικές

επιδράσεις.

Στα ψυχικά τραύματα περιλαμβάνονται όλες οι καταστάσεις ψυχικής πίεσης, όπως

• το άγχος
• ανησυχίες
• η μοναξιά
• κατάθλιψη

Τι είναι συγκεκριμένα τα μηχανικά τραύματα;

Τα μηχανικά τραύματα μπορούν να προκληθούν με διάφορους τρόπους. Συνήθως προκαλούνται με τη χρήση όπλων ή αιχμηρών αντικειμένων, αλλά συχνά και με τα γυμνά χέρια. 

Ιδιαίτερα τα τραύματα από μαχαιριές ή κοψίματα μπορούν να οδηγήσουν σε σοβαρές αιμορραγίες, όταν διατέμνονται μεγάλες αρτηρίες.

Επίσης, τα τραύματα από πυροβολισμό μπορούν να οδηγήσουν σε πολύ σοβαρά περιστατικά και να λάβουν διαστάσεις που απειλούν τη ζωή. Το επικίνδυνο με τα τραύματα από πυροβολισμό είναι ότι η σφαίρα, μετά την είσοδό της στο σώμα, εξαπλώνεται περαιτέρω και μπορεί να προκαλέσει εκτεταμένες βλάβες στους μαλακούς ιστούς. Αυτές οι βλάβες στους ιστούς είναι συχνά πολύ μεγαλύτερες και πιο έντονες από ό,τι θα υποδείκνυε το συνήθως μικρό σημείο εισόδου της σφαίρας.

Τα αμβλύ τραύματα προκαλούνται από βίαιη δράση χωρίς τραυματισμό του δέρματος. Αυτό μπορεί να συμβεί, για παράδειγμα, από χτυπήματα με τη γροθιά ή σκληρά αντικείμενα, αλλά και σε περιπτώσεις εξάρθρωσης αρθρώσεων. Τα αμβλύ τραύματα μπορεί να είναι πολύ σοβαρά, ωστόσο η διάγνωσή τους είναι συχνά πολύ πιο δύσκολη από ό,τι στα αιχμηρά τραύματα. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι τα αιχμηρά τραύματα είναι ορατά με γυμνό μάτι, ενώ στα αμβλύ τραύματα το μεγαλύτερο μέρος της βλάβης συμβαίνει στο εσωτερικό του σώματος.

Επίσης, τα λεγόμενα τραύματα υψηλής ταχύτητας, τα οποία είναι τραύματα που προκαλούνται από την επίδραση πολύ υψηλής κινητικής ενέργειας, ανήκουν στα μηχανικά τραύματα. Προκαλούνται πάντα όταν το σώμα κινείται με μεγάλη ταχύτητα και φρενάρει απότομα. Τυπικά παραδείγματα τραυμάτων υψηλής ταχύτητας είναι τα αυτοκινητιστικά και τα τροχαία ατυχήματα, καθώς και τα αθλητικά ατυχήματα, όπως το σκι ή οι ποδηλατικοί αγώνες.

Τέλος, και τα τραύματα από δάγκωμα ανήκουν στις μηχανικές κακώσεις, τα οποία προκαλούνται συνήθως από δαγκώματα ζώων. Ωστόσο, τα δαγκώματα από ανθρώπους δεν είναι σπάνια και συχνά είναι πιο δύσκολο να αντιμετωπιστούν. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι τα τραύματα από δάγκωμα που προκαλούνται από ανθρώπους ενέχουν σημαντικά αυξημένο κίνδυνο μόλυνσης.

Τι εννοούμε με τον όρο «φυσικά τραύματα»;

Ως φυσικά τραύματα ορίζονται όλες οι κακώσεις και οι συνέπειες που προκαλούνται από ακραίες και παθολογικές περιβαλλοντικές επιδράσεις. Σε αυτές περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων

• Εγκαύματα: Προκαλούνται από φλόγες, φωτιά, ζεστό νερό, αλλά και από την ηλιακή ακτινοβολία

• Τραύματα από το κρύο: Η παρατεταμένη έκθεση σε χαμηλές θερμοκρασίες περιβάλλοντος, πάγο ή κρύα αντικείμενα μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρές βλάβες του δέρματος από το κρύο, αλλά και σε υποθερμία ολόκληρου του σώματος, μέχρι και καρδιακή ανακοπή

• Βλάβες από ακτινοβολία: Με τον όρο αυτό εννοείται κυρίως η βλάβη που προκαλείται από ραδιενεργή ακτινοβολία, αλλά και οι ακτίνες του ήλιου καθώς και η ακτινοβολία του υπεριώδους φάσματος μπορούν να οδηγήσουν σε βλάβες από ακτινοβολία

• Βλάβες από θόρυβο: Αυτές ονομάζονται επίσης ακουστικά τραύματα και προκαλούνται, για παράδειγμα, από έκρηξη. Τα άτομα που εκτίθενται επαγγελματικά σε υψηλά επίπεδα θορύβου πρέπει να φορούν την κατάλληλη προστασία από τον θόρυβο, προκειμένου να προστατεύουν την ακοή τους

• Τραυματισμοί από πίεση: Αυτοί ονομάζονται βαροτραύμα και μπορούν να προκληθούν από βλάβη στο σώμα ή στα όργανα λόγω μεταβολής της πίεσης του περιβάλλοντος. Τυπικά παραδείγματα τραυματισμών από πίεση είναι οι αθλητικές κακώσεις κατά την κατάδυση σε μεγάλα βάθη ή οι κακώσεις κατά την άσκηση αεροπορικών αθλημάτων.

Πώς προκαλούνται τα χημικά τραύματα;

Τα χημικά τραύματα είναι τραυματισμοί του σώματος που προκαλούνται από την επίδραση τοξικών ουσιών στον οργανισμό. Αυτές οι ουσίες μπορούν να επιδράσουν επιβλαβώς στον οργανισμό σε υγρή, στερεή ή αέρια μορφή. Αυτό μπορεί να συμβεί εξωτερικά μέσω της επιφάνειας του δέρματος ή εσωτερικά μέσω των βλεννογόνων και της κυκλοφορίας του αίματος. 

Στα χημικά τραύματα περιλαμβάνονται ιδίως

• Οι δηλητηριάσεις: Σε αυτή την περίπτωση, οι τοξικές ουσίες δρουν στο εσωτερικό του σώματος. Απορροφώνται μέσω του στόματος, της μύτης ή, σπανιότερα, μέσω του ορθού και εισέρχονται στην κυκλοφορία του αίματος μέσω της απορρόφησης (πρόσληψης) στο έντερο ή στους πνεύμονες. Από εκεί διανέμονται σε ολόκληρο τον οργανισμό και προκαλούν έτσι συμπτώματα δηλητηρίασης σε διάφορα όργανα. Συνήθως, οι δηλητηριάσεις προκαλούνται από φάρμακα, τρόφιμα ή ποτά. Συχνά, οι δηλητηριάσεις οφείλονται επίσης σε υπερδοσολογία ενός φαρμάκου που, κατ’ αρχήν, είναι ακίνδυνο ή ακόμη και ευεργετικό για την υγεία, το οποίο όμως αποκτά τοξική δράση μόνο λόγω της υπερβολικής ποσότητας. 

• Χημικά εγκαύματα: Χαρακτηριστικό των χημικών εγκαυμάτων είναι οι βλαπτικές επιδράσεις στο δέρμα και στους βλεννογόνους, οι οποίες προκαλούνται κυρίως από οξέα ή αλκάλια. Όσο μεγαλύτερη είναι η περιοχή του δέρματος ή των βλεννογόνων που έχει υποστεί βλάβη, τόσο σοβαρότερες είναι οι επιπτώσεις σε ολόκληρο τον οργανισμό. Όταν έχουν προσβληθεί μεγάλες περιοχές του δέρματος ή των βλεννογόνων, μπορεί να προκύψουν καταστάσεις που απειλούν τη ζωή.

Ποιες είναι οι αιτίες των ψυχικών τραυματικών καταστάσεων;

Οι αιτίες των ψυχικών τραυματικών καταστάσεων μπορεί να είναι πολύ ποικίλες, γι’ αυτό παρατίθενται παρακάτω μόνο μερικά παραδείγματα:

• Απώλεια αγαπημένων προσώπων
• Ζήλια
• Άγχος
• Πόλεμος και δίωξη
• Σεξουαλική κακοποίηση 
• Παραμέληση κατά την παιδική ηλικία
• αιφνίδιος θάνατος βρέφους
• Διαζύγιο/χωρισμός
• Εκφοβισμός
• Φόβοι
• μια ασθένεια που απειλεί τη ζωή
• Φυσικές καταστροφές
• Ανεργία

Για όλες τις σωματικές συνέπειες των τραυμάτων αρμόδιοι είναι οι γιατροί τραυματολογίας (χειρουργοί τραυμάτων και γιατροί επειγόντων περιστατικών). Η τραυματολογία και η ιατρική επειγόντων περιστατικών αποτελούν ένα ευρύ πεδίο και οι γιατροί τραυματολογίας πρέπει να διαθέτουν εξειδίκευση σε πολλούς τομείς. Σε αυτούς περιλαμβάνονται πρωτίστως

• η παροχή πρώτων βοηθειών στον τόπο του ατυχήματος
• τα μέτρα αντιμετώπισης του σοκ και
• στη συνέχεια, τη χειρουργική/ορθοπεδική θεραπεία στο νοσοκομείο

Μεταξύ των σημαντικότερων καθηκόντων της χειρουργικής τραυμάτων συγκαταλέγεται η θεραπεία τραυματισμών του κινητικού συστήματος. Πρόκειται, για παράδειγμα, για κατάγματα οστών ή τραυματισμούς μυών και τενόντων.

Τα όρια μεταξύ του πεδίου δράσης του χειρουργού τραυματολογίας και εκείνου του ορθοπεδικού είναι ασαφή. Για τον λόγο αυτό, το 2005 οι ειδικότητες αυτές συγχωνεύθηκαν στη Γερμανία («Ειδικός στην Ορθοπεδική και τη Χειρουργική Τραυματολογία»).

Ο πρωταρχικός στόχος της τραυματολογίας είναι η αποτροπή άμεσου κινδύνου για τη ζωή και ο περιορισμός τυχόν επιπλοκών. Στη συνέχεια, ο ασθενής συνήθως παραμένει αρχικά υπό φροντίδα στη μονάδα εντατικής θεραπείας.

Οι ασθενείς με πολυτραύμα πρέπει να παρακολουθούνται στο νοσοκομείο από μια καλά εκπαιδευμένη και έμπειρη ομάδα ειδικών ιατρών. Σε αυτήν περιλαμβάνονται, για παράδειγμα, οι ακόλουθοι ειδικοί:

• Χειρουργική Τραυμάτων: φροντίζουν για όλες τις κακώσεις των οστών και των αρθρώσεων
• Επείγουσα Ιατρική: είναι υπεύθυνοι για τις πρώτες θεραπευτικές παρεμβάσεις στον τόπο του ατυχήματος και στο τμήμα επειγόντων περιστατικών
• Αναισθησιολογία και Εντατική Ιατρική: αντιμετωπίζουν όλες τις σοβαρές καταστάσεις σοκ και τις βλάβες οργάνων 
• Σπλαχνική χειρουργική: είναι υπεύθυνοι για χειρουργικές επεμβάσεις σε τραυματισμούς των κοιλιακών οργάνων, όπως το έντερο ή το ήπαρ
• Αγγειοχειρουργική: σε αυτόν τον τομέα εμπίπτουν όλες οι κακώσεις των αγγείων, δηλαδή των αρτηριών και των φλεβών
• Νευρολογία / Νευροχειρουργική: για τραυματισμούς στο κεφάλι και στον εγκέφαλο

Τέτοιες βλάβες συχνά αφορούν τις πιο διαφορετικές περιοχές του σώματος και των οργάνων. Γι' αυτό, μια τέτοια ομάδα αποτελείται από γιατρούς διαφόρων ειδικοτήτων, και ο παραπάνω κατάλογος θα μπορούσε να συνεχιστεί απεριόριστα.

Ανάλογα με τη σοβαρότητα του τραύματος, απαιτούνται (συχνά για μήνες ή χρόνια) μέτρα αποκατάστασης. Αυτά πραγματοποιούνται από φυσιοθεραπευτές και εργοθεραπευτές.

Οι ασθενείς που έχουν υποστεί ψυχικό τραύμα υποβάλλονται σε ψυχοθεραπεία στο πλαίσιο της ψυχοτραυματολογίας. Υπεύθυνοι για αυτό είναι οι ειδικοί ψυχίατροι. Ανάλογα με το είδος και τη σοβαρότητα του τραύματος, υπάρχουν διάφορες θεραπείες τραύματος.

Οι διάφορες θεραπευτικές μέθοδοι έχουν ως στόχο:

• να βοηθήσουν τους πάσχοντες να ηρεμήσουν,
• να αναλύσουν τα ψυχικά προβλήματα και
• να βρουν μια κατάλληλη μορφή θεραπείας.

Σε αυτές περιλαμβάνεται, για παράδειγμα, η συμπεριφορική θεραπεία. Μετά τη θεραπεία, ο ασθενής πρέπει να αισθάνεται ικανός να ελέγχει τα συμπτώματα του τραύματος, να τα περιορίζει ή να τα εξαλείφει.