Obluźnienie protezy kolana: informacje i specjaliści w zakresie obluźnienia protezy kolana

Większość protez kolanowych wytrzymuje co najmniej 10–15 lat. Z upływem czasu proteza może jednak ulec obluzowaniu z powodu różnych czynników. Gdy proteza kolanowa nie jest już mocno osadzona w kości, mówi się o obluzowaniu protezy. Tutaj znajdziesz więcej informacji oraz listę wybranych specjalistów i ośrodków zajmujących się obluzowaniem protez kolanowych.

Definicja

W 2019 roku w Niemczech wszczepiono około 190 000 sztucznych stawów kolanowych (zwanych również endoprotezami kolanowymi lub TEP kolanowymi). Większość sztucznych stawów kolanowych wytrzymuje co najmniej dziesięć do piętnastu lat.

Może się jednak zdarzyć, że mocowanie poszczególnych elementów protezy kolana w kości ulegnie osłabieniu. Wówczas dochodzi do tzw. obluzowania protezy kolana.

O przedwczesnym obluzowaniu endoprotezy stawu kolanowego mówi się w przypadku obluzowania w ciągu pierwszych dwóch lat po operacji TEP kolana.

20 lat temu konieczna była wymiana około ośmiu procent endoprotez kolanowych (operacja rewizyjna lub wymiana). W 2017 roku odsetek ten wynosił około sześciu procent.

Endoprotezy kolana zaznaczone na zdjęciu rentgenowskim © Joel bubble ben | AdobeStock

Rodzaje obluzowania protezy kolana

Obecnie rozróżnia się zasadniczo dwa rodzaje obluzowania protezy kolana.

• Septyczne obluzowanie protezy kolana: infekcja bakteryjna (= septyczna, sepsa) w okolicy implantu prowadzi do obluzowania protezy.
• Aseptyczne obluzowanie protezy kolana: wszystkie formy obluzowania, których przyczyną nie jest infekcja bakteryjna (= aseptyczne).

Septyczne obluzowanie protezy kolana występuje głównie w tygodniach i miesiącach po wszczepieniu całkowitej endoprotezy kolana. Może jednak pojawić się również po latach. Aseptyczne obluzowanie występuje szczególnie w przypadku protez kolana, które są w użyciu od ponad dwóch lat.

Objawy obluzowania endoprotezy kolana

Zazwyczaj na początku obluzowania protezy kolana pacjenci nie odczuwają żadnych dolegliwości lub są one niewielkie. Czasami jednak ból kolana może pojawić się nagle.

Z biegiem czasu bóle, które najczęściej zależą od obciążenia, nasilają się, a maksymalny dystans, jaki można pokonać, zmniejsza się. Przyczyną bólu może być również oddziaływanie siły na kolano, na przykład

• skręcenie kolana lub
• uderzenie lub upadek na kolano.

Niektórzy pacjenci odczuwają również miejscowy ból w miejscu, w którym implant jest przymocowany do kości. Często na przykład na piszczeli poniżej kolana.

Dodatkowo może pojawić się obrzęk kolana lub wysięk w stawie kolanowym.

Ból kolana jest bardzo częstym objawem obluzowania protezy kolana © Csaba Deli | AdobeStock

W przypadku przyczyny septycznej kolano może być zaczerwienione i przegrzane. W razie potrzeby z blizny, która w niektórych okolicznościach może się rozchodzić, wydobywa się ropa. Może również wystąpić gorączka z dreszczami.

Wraz z postępującym obluzowaniem i nasileniem objawów ruchomość stawu kolanowego ulega ograniczeniu. W niektórych przypadkach pacjent kuleje, a wchodzenie po schodach jest znacznie utrudnione.

W późniejszych stadiach ból pojawia się również w spoczynku. W przypadku znacznego obluzowania wzrasta ryzyko złamań kości w okolicy protezy.

Dodatkowo może dojść do deformacji kolan (kolana koślawione, kolana szpotawe).

Przyczyny i czynniki ryzyka

Jako możliwe przyczyny obluzowania protezy kolana można wymienić na przykład:

• Infekcje bakteryjne, które rozwijają się w wyniku wprowadzenia bakterii.
• Endoprotezy kolana składają się ze stopów metali i polietylenu. W wyniku ścierania polietylenu może dojść do bezpośredniego lub pośredniego rozpadu kości w okolicy protezy. Nazywa się to również chorobą cząsteczkową lub osteolizą spowodowaną ścieraniem.
• Artrofibroza, czyli nadmierne tworzenie się komórek tkanki łącznej (blizn) w stawie kolanowym po operacji TEP
• Nieprawidłowe ustawienie lub nieprawidłowe umiejscowienie poszczególnych elementów protezy
• Poluzowanie mocowania protezy
• Niestabilność stawu kolanowego spowodowana niewystarczającą funkcjonalnością aparatu prostującego
• Złamania okołoprotezowe, czyli złamania kości w okolicy protezy
• Uszkodzenia lub urazy rzepki lub protezy rzepki

Czynniki ryzyka septycznego obluzowania protezy kolana

Istnieją różne okoliczności, w których układ odpornościowy albo nie działa prawidłowo, albo jest osłabiony. Niedostatecznie funkcjonujący układ odpornościowy nie jest w stanie skutecznie zwalczać atakujących bakterii. Patogeny mają wtedy łatwiejsze warunki do namnażania się i wywołania infekcji protezy.

Do czynników ryzyka septycznego obluzowania protezy kolana należą na przykład:

• niedobory odpornościowe
• Cukrzyca – cukrzycy są 10 razy bardziej narażeni na zakażenie protezy niż osoby bez cukrzycy, a cukrzycy z nadwagą nawet 20 razy bardziej
• Reumatoidalne zapalenie stawów
• Przewlekłe zapalne choroby skóry
• Nowotwory
• Zaburzenia krzepnięcia
• Przyjmowanie kortyzonu lub leków przeciwzakrzepowych
• Podeszły wiek
• Znaczna nadwaga
• Nadużywanie nikotyny, alkoholu i narkotyków

Czynniki ryzyka aseptycznego obluzowania endoprotezy kolana

• Podeszły wiek
• Znaczna nadwaga
• Problemy z materiałem protezy, cementem kostnym oraz techniką wszczepienia i zamocowania protezy. Może to wystąpić zarówno w przypadku implantów metalowych, jak i polietylenowych
• Niewielkie doświadczenie chirurga w zakresie wszczepiania sztucznego stawu kolanowego, na przykład poprzez wybór zbyt dużego lub zbyt małego implantu, nieprawidłowe ustawienie stabilności lub nieprawidłowe zacementowanie
• Kość wcześniej uszkodzona przez osteoporozę lub martwicę kości
• Choroby współistniejące (cukrzyca, dna moczanowa, reumatyzm, artroza itp.)
• Urazy, takie jak wypadek lub upadek

Osteoporoza (zbyt mała gęstość kości, jak widać po prawej) może być powodem rewizji kolana © crevis | AdobeStock

Badanie i diagnoza

Ból kolana prędzej czy później prowadzi pacjentów do lekarza. Na podstawie dolegliwości, sposobu chodzenia oraz historii choroby często już na początku pojawia się podejrzenie, że dolegliwości wynikają z protezy kolana. Lekarz pyta pacjenta na przykład

• kiedy miała miejsce operacja całkowitej endoprotezy kolana,
• jakie są schorzenia współistniejące oraz
• czy wystąpiły urazy.

Aby wykluczyć przyczynę septyczną, wykonuje się małe badanie krwi i określa poziom CRP we krwi. Poprzez nakłucie stawu pobiera się płyn ze stawu i bada go w laboratorium. W razie potrzeby próbka tkanki z okolicy protezy dostarcza dodatkowych informacji.

Najważniejszą metodą obrazową jest badanie rentgenowskie kolana. Podczas oceny zdjęcia rentgenowskiego lekarz zwraca uwagę na typowe objawy obluzowania. Aby lepiej rozpoznać zmiany, porównuje się ze sobą zdjęcia wykonane w różnych momentach.

Oznakami obluzowania protezy są na przykład

• pęknięcia cementu,
• złamania kości,
• pęknięcia implantu,
• zmiany położenia protezy,
• zmiany w kości,
• ścieranie elementów ślizgowych oraz
• zmiany osi.

Również tomografia komputerowa (CT) i scyntygrafia szkieletowa mogą dostarczyć ważnych wskazówek dotyczących przyczyny dolegliwości.

Ogólne informacje dotyczące leczenia

W przypadku obluzowania się endoprotezy kolana konieczne jest przeprowadzenie rewizji kolana (operacji wymiany protezy kolana). Oznacza to, że proteza jest usuwana i zastępowana nową protezą (tzw. endoprotezą rewizyjną).

Usunięcie (zwane eksplantacją) starej i wszczepienie nowej protezy odbywa się zazwyczaj podczas jednego zabiegu operacyjnego. Mówi się wtedy o operacji wymiany jednoetapowej.

Jest to operacja złożona. Dlatego zabieg ten powinni wykonywać wyłącznie eksperci z zakresu ortopedii i chirurgii urazowej, posiadający bogate doświadczenie w endoprotezoplastyce kolana.

Celem rewizji stawu kolanowego jest

• przywrócenie stabilności,
• wyeliminować dolegliwości oraz
• przywrócenie pełnej ruchomości stawu kolanowego.

Jeśli jednak przyczyną obluzowania jest infekcja bakteryjna, leczenie jest znacznie bardziej skomplikowane. W takich przypadkach często nie wystarczy jedna operacja, ale konieczne są co najmniej dwa zabiegi chirurgiczne. Procedura ta nazywana jest zatem dwuetapową operacją wymiany.

Podczas pierwszej operacji

• usuwana jest proteza,
• oczyszcza się zainfekowaną tkankę i w razie potrzeby usuwa, a także
• rozpoczyna się antybiotykoterapię.

Dopiero po całkowitym wyleczeniu infekcji można wszczepić nową endoprotezę kolana. Celem leczenia jest przede wszystkim wyeliminowanie infekcji. Dopiero w drugim etapie należy osiągnąć stabilność, ruchomość i brak dolegliwości.

Lekarz sprawdza funkcjonowanie kolana po operacji wszczepienia endoprotezy kolana © amazing studio | AdobeStock

Przebieg i rokowanie

Wszczepienie endoprotezy kolana rewizyjnej po aseptycznym obluzowaniu protezy jest bardziej skomplikowane niż pierwotna implantacja TEP kolana. Zasadniczo zabiegi te są jednak porównywalne, również pod względem późniejszych czynników ryzyka ponownego obluzowania (patrz wyżej).

Jednak dzięki postępom w technice protetycznej i właściwościach materiałów można dziś zakładać dłuższą trwałość sztucznego stawu kolanowego niż miało to miejsce w przeszłości.

Jeśli infekcję w przypadku septycznego obluzowania protezy uda się całkowicie wyleczyć, rokowanie jest również dobre.

Jeśli natomiast infekcja nawraca, może to skutkować koniecznością przeprowadzenia kolejnych zabiegów operacyjnych. W pojedynczych przypadkach konieczna może być nawet amputacja, aby zapobiec rozprzestrzenianiu się infekcji.

Profilaktyka

Najważniejsze jest, aby operację kolana przeprowadzać wyłącznie u uznanych ekspertów w dziedzinie endoprotezoplastyki kolana. Wraz ze wzrostem doświadczenia chirurga i kliniki zmniejsza się ryzyko późniejszego obluzowania protezy kolana.

Poza tym należy unikać czynności obciążających kolano lub wykonywać je wyłącznie po konsultacji z lekarzem.

Ponieważ znaczna nadwaga stanowi również czynnik ryzyka obluzowania protezy, należy unikać nadwagi.