Parmak eklemlerinde artroz: Parmak eklem artrozunun nedenleri, belirtileri ve tedavisi

Parmak eklem artrozu, elin parmak eklemlerindeki eklem kıkırdağının aşınması olarak tanımlanır. Hastalığın ilerlemesiyle kemik tamamen tahrip olabilir ve eklem yüzeylerinde yıkım meydana gelir. 

Parmak uç eklemleri ve parmak ara eklemleri artrozdan özellikle sık etkilenir. 

Temel olarak, parmak eklemlerinde üç farklı artroz türü ayırt edilir:

• Heberden artrozu: Parmak uç eklemlerinde görülen artrozu ifade eder
• Bouchard artrozu: Orta eklemlerdeki artrozdur
• Rizartrit: Başparmak ekleminde görülen artrozdur

Parmak orta ve uç eklemlerindeki artrozlar, tüm hareket sisteminde en sık görülen artroz türleridir. Ancak birçok hastada poliartrit de görülür; bu durumda vücuttaki birden fazla eklem etkilenir.

Parmak eklem artrozu genellikle 40 yaşından itibaren ortaya çıkar @ Moe /AdobeStock

Parmak eklem artrozu için karakteristik olan, etkilenen eklemlerde şişlik görülmesidir. Ayrıca, yük altında şiddetlenen ağrı ve kısmi kızarıklık da tipik belirtilerdir.

Hastalığın ilerlemesiyle birlikte parmakların hareket kabiliyeti belirgin şekilde kısıtlanır. Çoğu hasta, sabahları semptomların şiddetlendiğinden ve tipik başlangıç ağrısından şikayet eder.

Neredeyse tüm hastalarda gözlemlenen ve oldukça tipik bir bulgu olan yumrular da görülür. Belirtiler arasında etkilenen eldeki güç kaybı ve ağır nesneleri tutarken hissedilen ağrı da yer alabilir.

Kadınlar, yukarıda belirtilen semptomlardan erkeklere göre daha sık etkilenir. Genellikle orta yaşlı kadınları etkiler. Tahminlere göre hastaların yüzde 90’u kadındır.

Parmak eklem artrozunun kesin nedenleri henüz büyük ölçüde bilinmemektedir. Gerçek şu ki, genetik faktörlerin rol oynadığı ve bu tür artrozun kalıtsal olduğu bilinmektedir. 

Aynı şekilde, menopoz dönemindeki kadınlarda yaşanan hormonal değişiklikler de semptomların şiddetlenmesine yol açar. Genel olarak, vücuttaki iltihaplanma ve tahrişler, parmak eklem artrozu kaynaklı şikayetlerin sıklığını ve süresini artırır.

Enflamasyon ve tahrişlere şunlar dahildir:

• Alerjiler
• Hassasiyetler
• Otoimmün hastalıklar

Bir yaralanma da parmak eklem artrozunun nedeni olabilir. Eklemlerin etkilendiği bir yaralanma sonrasında doğru tedavi uygulanmazsa, eklemlerde deformasyonlar ortaya çıkar. Deformasyon nedeniyle eklemler birbirine sürtünmeye devam eder ve bu da artroza yol açabilir.

Tetikleyici başka bir yaralanma ise, tıp uzmanları buna posttravmatik parmak eklemi artrozu adını verir.

Görsel tanı ve fizik muayene ile tanı genellikle oldukça hızlı bir şekilde konur: İlerleyen parmak eklem artrozu durumunda eklem bölgesinde gözle görülür bir şişlik oluşur.

Şişlikler hem gözle görülür hem de elle hissedilebilir. Röntgen görüntüsünde eklem aralıklarının daraldığı açıkça görülür.

Parmak eklem artrozu röntgen görüntüsü @ Ladanifer /AdobeStock

Artroz şüphesi olan hastaların ilk başvuracağı kişi, fiziksel tıp ve rehabilitasyon uzmanı veya ortopedi uzmanıdır. Hastalık henüz çok ilerlememişse, doktor konservatif bir tedavi uygular.

Bu tedavide aşağıdaki önlemler alınır:

• Enflamasyonu azaltıcı önlemler, 
• Fiziksel yöntemler: Lazer tedavisi, şok dalga tedavisi, yüksek frekans tedavisi vb.
• Şişliği azaltıcı ve iltihap önleyici etkiye sahip ilaçlar
• Ergoterapi ve fizyoterapi

Ayrıca, etkilenen eklemi sabitlemek amacıyla bir atel tedavisi de düşünülebilir. Bu tedavi özellikle başparmak ekleminde uygulanır. Başparmak ortezi, başparmağın günlük hareketleri sırasında yükünü azaltan bir ateldir.

Parmak eklemi artrozu tedavisinde fizyoterapi @ Andrey Popov /AdobeStock

Devam eden iltihaplanma süreçlerini tespit etmek ve bunları durdurmak ya da azaltmak özellikle önemlidir. Böylelikle doktorlar iltihaplanmayı kontrol altına alabilir, hastalığın ilerlemesini yavaşlatabilir ve ağrıyı mümkün olduğunca ortadan kaldırabilirler. Bu, iltihap önleyici ağrı kesicilerle sağlanır.

Tüm yöntemler, parmakların hareket kabiliyetini korumayı amaçlamaktadır. Hasta, artrozun ilerlemesini durdurmak için kendisi de bazı önlemler alabilir.

Beslenme düzeninde değişiklik yapmak ve softbol topu ile egzersizler yapmak, su jimnastiği kadar etkili olmuştur. Bunlar özellikle sabahları görülen eklem sertliği sırasında ortaya çıkan hareket kısıtlılıklarını hafifletir. 

Bazı hastalar, etkilenen ekleme doğrudan kendi kanlarından elde edilen enjeksiyonlar (PRP veya plazma enjeksiyonları) yaptırmayı da tercih ederler.

Kendi kanından elde edilen serum, yüksek sayıda kan trombositleri içeren vücut kaynaklı bir maddedir. Bu madde, vücudun kendi onarım mekanizmalarını harekete geçirmesini sağlar.

Hastalığın ilerlemiş aşamalarında, eklem kıkırdağındaki aşınma nedeniyle hastaların yaşam kalitesi genellikle o kadar kısıtlanır ki, ağrıyı azaltmak için ortopedik bir ameliyat gerekli hale gelir.

Ameliyat için iki seçenek söz konusudur:

• Eklem sertleştirme veya
• Tam eklem protezi

Her iki ameliyat da el cerrahisi uzmanlığı kapsamındadır. Ameliyat son çare olup, pek çok hastada gerekli değildir. Genellikle başparmağındaki eklemler etkilendiğinde uygulanır.

Çoğunlukla rezeksiyon artroplastisi adı verilen yöntem kullanılır. Bu işlemde doktorlar eklemin bir kısmını çıkarır ve yerine bir tendon parçası yerleştirir.

Bu sayede başparmak biraz kısalır, ancak hasta ağrılarından kurtulur. Bir diğer yaygın ameliyat yöntemi ise başparmak etrise eklemi protezidir. Bu işlemde, kalça protezinde olduğu gibi bir implant kullanılır.

Parmak eklemi artrozu, artrit ile karıştırılmamalıdır. Artritte sadece eklemin kendisi değil, çevresindeki bağ dokusu da etkilenir. 

Buna karşın parmak eklemi artrozu genellikle iyi huylu bir seyir izler ve tedavisi kolaydır. Artritte ise parmak eklemlerinde, tendonlarda, bağlarda ve eklem kapsülünde ağrılı ve iltihaplı tahribatlar meydana gelir.

Parmak eklemi artroozunun seyri, her vakaya göre farklılık gösterir. Genellikle hastalık, tekrarlayan ataklar şeklinde seyreder.

Ayrıca, yeni bir harekete başlarken ortaya çıkan başlangıç ağrıları da bu hastalığın tipik belirtilerindendir. Zamanla bu ağrılar azalır. Bazı hastalarda ise hiç ağrı görülmez ve sadece eklemlerde şekil bozukluğu ve sertleşme fark edilir.

Hastalar artrozun seyrini kendileri de büyük ölçüde etkileyebilir: Çeşitli fizyoterapötik önlemlerin yanı sıra beslenmeye de dikkat etmek gerekir. Aşırı et ve sucuk tüketiminden kaçınmak daha iyidir. 

Özellikle kırmızı etin, parmak eklemlerinde artrozu tetikleyen iltihaplanmaya neden olan maddeler içerdiği kanıtlanmıştır. Aynısı aşırı şeker tüketimi için de geçerlidir.

Yeterli miktarda vitamin içeren meyve ve sebzeleri tercih edin ve sağlıklı ve çeşitlilik içeren bir beslenme düzeni izleyin. Domates veya çilek gibi asit içeriği yüksek meyve ve sebzelerden de kaçınmalısınız.

Hasta ve doktor ameliyat ve eklem protezi takılmasına karar verdiyse, kapsamlı bir ameliyat sonrası bakım önemlidir.

Ameliyattan hemen sonra, hareket kabiliyetini hızlı bir şekilde geri kazanmak için hasta fizyoterapiye başlamalıdır.