Trigeminal nevralji ve yüz ağrılarını tanımak - Ağrı atakları ve yüz ağrılarının tedavisi

Trigeminal sinir, yüzdeki duyusal uyarıları beyne iletir. Sinirin bir diğer görevi de çiğneme ve şakak kaslarını kontrol etmektir.

Trigeminal sinir tahriş edilirse, uyarılırsa veya hasar görürse şiddetli ağrılar ortaya çıkar. Bu durum, örneğin sinirin sıkışmasıyla meydana gelir. Sık görülen nedenler arasında, beyin sinirine baskı uygulayan yakınındaki kan damarları bulunur. Yüz yaralanmaları da sinirin dallarından birinin sıkışmasına neden olabilir.

Bununla birlikte ortaya çıkan şikayetler, hastanın günlük yaşamını ciddi şekilde etkileyebilir. Yüz ağrısının seyri önceden tahmin edilemez: Bazı hastalar haftalarca ve aylarca şikayetsiz kalır. Diğerleri ise hastalığın ilerlemesiyle birlikte ağrı ataklarının sıklığının arttığından şikayet eder.

Yaş ilerledikçe, çok ağrılı olan trigeminal nevraljiye yakalanma olasılığı artar. Bununla birlikte, bu yüz ağrısı türü nispeten nadir görülür: Her yıl yaklaşık 100.000 kişiden 4’ü trigeminal nevraljiye yakalanmaktadır.

Trigeminal nevralji ataklar halinde ortaya çıkar: Genellikle yüzün bir yarısıyla sınırlı olan ani, çok şiddetli ve bıçak gibi keskin ağrılar görülür. Atak birkaç saniye ile en fazla iki dakika sürer. Hatta dişler ve nazolabial kıvrımlar bile bundan etkilenebilir. Nazolabial kıvrımlar, burundan ağza doğru uzanır.

Bu tür ataklar günde birkaç kez tekrarlanabilir. Çoğu hastada, yüz ağrısı atakları arasındaki sürede herhangi bir şikayet görülmez. Ancak bazı hastalar yüz bölgesinde sürekli bir ağrıdan şikayet eder.

Ağrılar bazen etkilenen yüz yarısında refleks niteliğinde kas kramplarıyla da eşlik eder. Bu nedenle bu zorlu hastalık, “Tic douloureux” olarak da adlandırılır.

Ağrı atakları çok şiddetli ve psikolojik olarak yıpratıcı olduğundan, birçok hasta ek olarak depresyondan da muzdariptir. Bir sonraki ataktan korktukları için çoğu hasta günlük öğünlerden bile vazgeçer ve kilo kaybeder.

Bu semptomlara sahip kişiler, en iyisi derhal tedavi eden doktorlarına başvurmalıdır.

Uluslararası Baş Ağrısı Derneği (IHS), bu çok nadir görülen hastalıkta klasik ve semptomatik trigeminal nevralji arasında ayrım yapmaktadır.

Klasik formun kesin nedeni tıbbi olarak henüz açıklığa kavuşturulamamıştır. Tetikleyici faktörler arasında örneğin

• basit bir hava akımı,
• çiğneme hareketleri,
• konuşma,
• diş fırçalama veya
• psikolojik stres

söz konusu olabilir.

Semptomatik trigeminal nevralji, altta yatan bir hastalığın belirtisi olarak ortaya çıkar. Buna örnek olarak şunlar verilebilir:

• multipl skleroz
• beyin tümörü
• inme
• vasküler malformasyon
• kraniyotravma (kafa travması)

Semptomatik yüz ağrısı olan hastalarda ağrısız dönemler görülmez. Ağrılar her zaman iki taraflı olarak ortaya çıkar.

Hastalar genellikle ilk olarak aile hekimine başvurdukları için tanı da aile hekimi tarafından konur. Nörolog (sinir hastalıkları uzmanı) daha sonra hastayı olası bir altta yatan hastalık açısından muayene eder.

Genellikle bir bilgisayarlı tomografi (BT) veya manyetik rezonans tomografisi (MRG) çektirir. Bu görüntüleme yöntemleri, beyin tümörü gibi dikkat çekici bulguları tespit etmeye yarar.

Doktor, keskin yüz ağrısının nedeninin multipl skleroz olduğundan şüphelenirse, lomber ponksiyon yapar: Omurilik kanalından az miktarda beyin omurilik sıvısı (likör) alır ve laboratuvarda inceletir. Ayrıca, diğer olası tanıları netleştirmek için kan testleri de yapar.

MR anjiyografi yardımıyla uzman hekim, kan damarlarının ayrıntılı bir görüntüsünü elde edebilir. Böylece, örneğin, kan damarlarında herhangi bir bozukluk olup olmadığını kontrol edebilir.

Ameliyat gerekliyse, beyin cerrahı görüntülerden ameliyat bölgesindeki kan damarlarının tam seyrini tespit edebilir.

Klasik trigeminal nevraljinin tedavisi

Altta yatan bir hastalık bulunmayan klasik trigeminal nevralji formunda, doktor genellikle ilaçlar reçete eder. Bunlar, akut dönemde hiç etki gösteremeyen ağrı kesici ilaçlar değildir. Bunun yerine, hastalık epilepsi ilaçlarıyla tedavi edilir. Bu ilaçlar, sinirlerin uyarı iletimini önceden engeller.

Uzman hekim genellikle etken maddesi karbamazepin olan ilaçlar reçete eder. Hasta, ağrıda bir hafifleme hissedene kadar bu ilaçları giderek artan dozlarda alır. Alternatif olarak okskarbazepin ve baklofen de kullanılır. Bu sayede beşinci beyin sinirinin aşırı uyarılabilirliği azalır.

Ağrılar çok şiddetliyse, hasta her iki ilacı aynı anda almak zorundadır. Hastanede tedavi kapsamında epilepsi ilacı fenitoin verilir.

Bu hastalıkta cerrahi müdahale, ancak

• ilaçlar etkili değilse,
• çok şiddetli yan etkileri varsa veya
• hastada örneğin bir tümör varsa.

Bu durumda beyin cerrahı, üç ameliyat yönteminden birini uygular.

Radyocerrahi yoluyla sinir düğümlerinin aktivitesini engeller. Bu işlemde, yüksek dozda radyasyon ameliyat bölgesine hassas bir şekilde yönlendirilir (Cyberknife yöntemi). Işınlar, beyin sapına yakın sinir liflerini yok eder. Çoğu hasta, tedaviden sadece bir gün sonra şikayetlerinden kurtulur. Ancak bazı durumlarda, hastanın yüz ağrısından kurtulması iki hafta ile en fazla iki ay sürebilir.

Ayrıca, termokoagülasyon yöntemi de kullanılabilir. Bu yöntemde aşırı ısı, sinir liflerini tahrip eder. Bir damar trigeminal sinire baskı uyguluyorsa, başka bir tedavi yöntemi daha mevcuttur. Bu durumda doktor, kan damarı ile sinir arasına küçük bir sünger yerleştirir.

Semptomatik trigeminal nevraljinin tedavisi

Semptomatik trigeminal nevralji çoğunlukla genç kişileri etkiler. Tedavi, hastalığa neden olan duruma göre belirlenir.

Şiddetli ağrılar sonucunda depresyon gelişirse, hastaların ek olarak psikolojik yardıma da ihtiyacı olur.

Trigeminal Sinir Ameliyatının Riskleri

Günümüzde cerrahi yöntemler oldukça gelişmiştir ve yüksek performanslı teknolojiler kullanılmaktadır. Ayrıca, beyin cerrahları son derece nitelikli ve deneyimlidir. Bununla birlikte, trigeminal sinir üzerinde yapılan cerrahi müdahaleler kalıcı sağlık sorunlarına yol açabilir.

Bunlara örnek olarak şunlar verilebilir

• işitme sorunları,
• yüzde duyu bozuklukları (yüz derisinde uyuşma hissi) ve
• görme bozuklukları.

Ayrıca, ameliyata rağmen ilke olarak her zaman nüksetme olasılığı vardır.

Şiddetli sinir ağrıları durumunda başvurulacak doğru kişi nörologdur. Nörolog, sinir sistemi hastalıkları konusunda uzmandır.

Nöroloji uzmanları, tıp fakültesi mezuniyetinin ardından nöroloji ve psikiyatri alanında 60 aylık bir uzmanlık eğitimi tamamlayan hekimlerdir.

Bir beyin cerrahı da trigeminal nevralji konusunda uzman olabilir. Uzmanlık alanı, sinir sistemi ile ilgili cerrahi müdahaleleri içerir.