Damarların incelenmesinde MR anjiyografi ve modern MR anjiyografi yöntemleri

Anjiyografi, kan damarlarının (“Angio”, yine Yunanca’dan türetilmiştir, angeion = damar) grafiksel gösterimi (“grafi”, Yunanca’da graphein “yazmak, kazımak” anlamına gelir) olarak tanımlanır.

Dolayısıyla anjiyografi, kan damarlarını görüntülemek için kullanılan bir görüntüleme yöntemidir. Çoğunlukla damarlardaki daralmaları veya diğer hastalıkları teşhis etmek için kullanılır.

Damarlar nasıl görüntülenir?

Tüm anjiyografik yöntemlerin çalışma prensibi benzerdir ve bir kontrast maddesinin verilmesine dayanır. Kan ve kan damarları, röntgen ve manyetik ışınların engelsiz bir şekilde içinden geçebildiğinden, kan damarlarını görüntülemek için kontrast madde adı verilen bir madde verilmesi gerekir. Bu madde kan dolaşımında çözünür ve yayılır; böylece ışınların damarın içinden geçmesini engeller. Bu kontrast madde sayesinde ışınlar adeta engellenir ve bu durum görsel olarak görüntülenebilir. Ancak kontrast madde vücut tarafından hızla atıldığı için, muayeneden hemen önce verilmesi gerekir.

Anjiyografide görüntüleme prensibi nedir?

Kontrast maddesi ile doldurulmuş kan damarlarının görsel olarak gösterilmesi için farklı teknikler ve cihazlar kullanılabilir. En eski yöntem, geleneksel anjiyografi olarak adlandırılan, yani hastanın arkasına bir film yerleştirilen bir röntgen muayenesidir. Bu film, üzerine gelen ışın miktarına bağlı olarak rengini siyah (ışınların engelsiz geçişi) ile beyaz (ışınların tamamen engellenmesi) arasında değiştirir. Açık damarlar, tabiri caizse beyaz, tüp şeklinde yapılar olarak görünürken, daralmalar veya tıkanıklıklar siyah renkte görünür. Görüntü iki boyutludur.

Daha yeni yöntemler olan bilgisayarlı tomografi anjiyografi (CTA) ve manyetik rezonans anjiyografi (MRA) yöntemlerinde ise, inceleme her yönde döndürülebilen halkalar ve tüpler aracılığıyla gerçekleştirilir ve bu sayede üç boyutlu bir görüntü elde edilir.

MR anjiyografinin özelliği, burada iyot içeren bir kontrast madde yerine çok daha vücuda zarar vermeyen bir kontrast madde kullanılmasıdır. Dolayısıyla böbrek yetmezliği olan hastalarda da uygulanabilir. Ayrıca MR anjiyografide röntgen ışınları yerine, vücut üzerinde çok daha az zararlı etkiye sahip manyetik rezonans ışınları kullanılır. MR anjiyografi, zararlı röntgen ışınlarını tamamen ortadan kaldırır.

MR anjiyografi, diğerlerinin yanı sıra aşağıdaki organlarda kullanılır:

• Kalp
• Göz
• Beyin
• Bacaklar

Kalp MR anjiyografisinde neler görülür?

Kalpte MR anjiyografi yapıldığında, bu işleme koroner MR anjiyografi de denir. Bu sayede koroner arterler, kalp kası ve kalbe giden (vena kava) veya kalpten çıkan (aort) büyük damarlar görüntülenebilir. 

Özellikle koroner arterlerin görüntülenmesi amacıyla sıklıkla kullanılan bu inceleme, kireçlenmeleri veya tıkanma riskini ortaya çıkarmak ve ideal durumda kalp krizini önlemek ya da en uygun şekilde tedavi etmek için kullanılır. Böylelikle MR anjiyografi, kalp krizinin başlıca nedeni olan koroner kalp hastalığının (KKH) varlığına dair önemli ipuçları sağlayabilir.

MR anjiyografi sayesinde kalbin iç odacıkları da görüntülenebilir ve böylece boyutları ve işlevsellikleri değerlendirilebilir. Bu, örneğin kalbin patolojik genişlemesi veya kalp yetmezliği (kardiyak yetmezlik) durumlarında endike olabilir.

Son olarak, sağ kulakçık ile sağ ventrikül arasında ve sol kulakçık ile sol ventrikül arasında bulunan kalp kapakçıklarındaki değişiklikler de görüntülenebilir. Aort kapakçığında da değişiklikler görüntülenebilir; burada sızıntı (aort kapak yetmezliği) ve kireçlenmeye bağlı daralma (aort kapak darlığı) sayılabilir.

Göz anjiyografisinde neler yapılır?

Doktor, floresan anjiyografi adı verilen yöntemle retinada bir bozukluk olup olmadığını tespit edebilir. Bu durumda geleneksel kontrast madde kullanılmaz. Bunun yerine, bu amaç için özel olarak üretilmiş yeşil bir boya kullanılır. Gözün retinasındaki bozukluklar glokoma neden olabilir ve bu da körlüğe yol açabilir.

Beyin MR anjiyografisinde neler yapılır?

Beyin MR anjiyografisi,

• beynin kendi kan damarlarını (intrakraniyal damarlar olarak adlandırılır) ve
• beyinden dışarı doğru uzanan damarları (ekstrakraniyal damarlar) 

gösterir.

Bu inceleme, esas olarak

• beyin tümörü
• beyin kanaması 
• beyin arterinde anevrizma
• inme veya
• inmeye yol açabilecek karotis arter tıkanıklığı ve
• beyindeki diğer damar hastalıkları

yapılır.

Bacaklarda MR anjiyografi sırasında neler yapılır?

Bacaklarda yapılan MR anjiyografi,

• daralmalar veya 
• bacak arterlerinde tıkanıklıklara (örneğin, vitrin hastalığında),
• arterlerde şişkinlikler (anevrizma hastalığı),
• trombozlar (hem arterlerde hem de venlerde),
• emboliler (kan pıhtılarının taşınması) veya
• iltihaplı süreçler

görülebilir.

Muayeneden önce öncelikle ayrıntılı bir hastalık öyküsü (anamnez) alınır. Bu sırada özellikle şu konular sorulur:

• Hastalık geçmişi
• Alerjiler
• Muayeneye neden olan güncel şikayetler
• İlaç kullanımı
• Geçmişte geçirilmiş ameliyatlar
• Yaşam koşulları
• bilinen kapalı alan korkusu

Ayrıca, bu görüşme sırasında muayene hakkında da bilgi verilir. Bu sırada özellikle muayenenin yararları ve riskleri ayrıntılı olarak ele alınır. Hasta olarak, muayeneye karar verme, alternatifler hakkında bilgi alma veya muayeneden vazgeçme seçeneğiniz vardır. Kapsül fobiniz varsa, önceden tüpün içine yatıp yatamayacağınızı ve muayeneyi yaptırmak isteyip istemediğinizi denemelisiniz. Kapsül fobisi, muayenenin yarıda kesilmesinin veya hiç yapılmamasının en yaygın nedenidir.

Onay verildikten sonra, kolunuza bir kanül takılması gerekir. Muayene sırasında kontrast madde bu kanül aracılığıyla verilir. Ayrıca, kontrast madde alerjisi (çok nadir görülür) gibi komplikasyonlar ortaya çıkması durumunda, şikayetleri hafifletmek için derhal bir ilaç verilebilir. 

Hazırlıklar tamamlandığında, hasta MR cihazının yatağına uzanır. Ardından MR anjiyografi için tüpün içine itilir. Hasta yerine yerleştirildikten sonra, radyolog kanül aracılığıyla gerekli kontrast maddesini enjekte eder.

MRG cihazı, ilgili kan damarı bölümlerini görünür hale getirir. Bu sırada yüksek sesli, vurma benzeri sesler duyulur. Sesler rahatsız edici olabileceğinden, hasta isterse önceden kulaklık alabilir. MR anjiyografi birkaç dakikadan yaklaşık yarım saate kadar sürebilir. Ardından görüntü dosyaları bilgisayar aracılığıyla işlenir ve birleştirilir. Böylelikle kontrast madde ile doldurulmuş damarlardaki değişiklikler özellikle net bir şekilde görünür hale gelir.

Yukarıda da açıklandığı gibi, kapalı alan korkusu genellikle MR anjiyografi yapılmasının bir kontrendikasyonudur. 

Ayrıca MRG cihazı güçlü manyetik alanlarla çalışır. Bu nedenle vücudunuzda metal içeren implantlar olup olmadığını mutlaka belirtmeniz gerekir. Bunlar arasında şunlar yer alır:

• kalp pili,
• insülin pompaları,
• yapay kalp kapakçıkları,
• vidalar ve plakalar veya
• damar stentleri.

En sık görülen yan etkiler arasında 

• sıcaklık hissi ve
• ağızda hoş olmayan bir tat sayılabilir.

Her ikisi de kontrast maddenin enjeksiyonu sırasında ortaya çıkabilir. Ancak enjeksiyon tamamlandığında bu yan etkiler artık hissedilmez.

Kontrast maddeye karşı intolerans nadiren görülür. Hazırlık aşamasında doktor, hastada tiroid bezinin yetersiz çalışması veya böbrek yetmezliği olup olmadığını değerlendirir. Bu durumlarda hastaya kontrast madde verilmemelidir. Diğer istenmeyen yan etkiler arasında, kontrast maddesinin verildiği damar bölgesinde iltihaplı bir reaksiyon yer alır. Ancak bu da son derece nadirdir.

Muayene tamamlandıktan sonra hastalar kendilerini yormamalı ve bol sıvı tüketmelidir. Bu sayede kontrast madde vücuttan hızla atılır. Ayrıca ağır fiziksel işlerden kaçınmalısınız.

Muayene sonrasında aniden

• baş ağrısı,
• mide bulantısı,
• baş dönmesi veya
• kalp çarpıntısı

hisseden hastalar derhal bir doktora başvurmalıdır.

MR anjiyografi nedir?

MR anjiyografi, kan damarlarını görüntülemek için kullanılan manyetik rezonans tomografisinin özel bir türüdür. Bu yöntem, röntgen ışınlarına maruz kalmadan arter ve venlerin görüntülenmesini sağlar. Damar MRG’si, yüksek çözünürlüklü damar görüntüleri sağlar ve birçok damar hastalığının teşhisinde yardımcı olur. Sorunun niteliğine göre farklı MR anjiyografi yöntemleri kullanılır.

MR anjiyografi ne zaman yapılır?

MR anjiyografi, damar daralmaları, stenozlar, damar tıkanıklıkları, emboli, anevrizmalar veya damar şişkinlikleri şüphesi olduğunda kullanılır. Ayrıca, yüksek tansiyon, böbrek arterlerinde, aortta veya boyun damarlarında görülen değişikliklerde de bu inceleme yararlı olabilir. Arteriyel ve venöz hastalıkların erken teşhisi ve tanısına hizmet eder ve bulguların değerlendirilmesine yardımcı olur.

Muayene nasıl yapılır?

MRG muayenesi, örneğin 1,5 veya 3 Tesla manyetik alan gücüne sahip modern bir MRG sisteminde gerçekleştirilir. Kontrast madde gerekiyorsa, bu madde kol damarından enjeksiyon yoluyla verilir. Muayeneden önce böbrek fonksiyonları ile olası alerji veya böbrek fonksiyon kısıtlamaları kontrol edilir. Muayene süresi, incelenen vücut bölgesine göre değişir ve gerekirse sakinleştirici bir ilaç verilerek hasta daha rahat hissettirilebilir.

MR anjiyografinin avantajları nelerdir?

MRG görüntüleme, kateter ve röntgen kullanılmadan, radyasyonsuz bir muayene imkanı sunar. Bilgisayarlı tomografi veya geleneksel anjiyografiye kıyasla, damarların yüksek çözünürlüklü, üç boyutlu görüntüleri elde edilir. Bu sayede damar değişiklikleri, daralmalar, damar tıkanıklıkları ve arterlerdeki değişiklikler güvenilir bir şekilde tespit edilebilir. Muayene, birçok teşhis açısından önemli sorunun çözümüne uygundur.

Hangi damarlar incelenebilir?

MR anjiyografi ile aort, boyun damarları, böbrek arterleri, kalp, pelvis ve bacak damarları ile diğer arter ve venler incelenebilir. Kontrast madde destekli yöntemler, damarların özellikle hassas bir şekilde görüntülenmesini sağlar. Soruna göre uygun MR anjiyografi yöntemi seçilir. Sonuçlar, radyoloji ve nükleer tıpta ileri tanı ve tedavi planlaması için önemli bir temel oluşturur.