BT anjiyografi, arterleri, venleri ve diğer damar yapılarını incelemek için radyolojide kullanılan modern bir görüntüleme yöntemidir. BT sırasında, her damarın net bir şekilde görünür hale getirilmesi için kol damarından bir kontrast madde verilir. BT anjiyografi, üç boyutlu görüntüler sağlar ve daralma, stenoz, damar tıkanıklıkları veya damar hastalıklarının teşhisini destekler.
Özellikle aort, ana arter ve diğer kan damarları yüksek doğrulukla değerlendirilebilir. Soruna bağlı olarak, CT muayenesi tanı koymak veya çeşitli hastalıkları aydınlatmak amacıyla yapılır. Muayene, geleneksel anjiyografiye kıyasla çok az invazivdir ve genellikle sadece birkaç dakika sürer. Daha sonra bir radyolog görüntüleri değerlendirir ve tanısal raporu hazırlar.
BT muayenesi nedir?
Bilgisayarlı tomografi, tıpta önemli bir görüntüleme yöntemidir. Doktorlar bu inceleme tekniğini genellikle “BT” veya “BT incelemesi” olarak kısaltır. Bu, dokuları (kemikler, organlar, damarlar) katmanlar halinde gösteren, röntgen ışınları ile yapılan bir incelemedir.
CT muayenesi, örneğin ağır trafik kazalarında (politravma) kullanılır. Böylece doktorlar, kemiklerde, iç organlarda meydana gelen yaralanmaları veya kanamaları hızlı ve güvenilir bir şekilde tespit edebilir ya da ekarte edebilir. Tümör hastalıklarının daha ayrıntılı incelenmesinde de CT, tercih edilen görüntüleme yöntemidir.
CT anjiyografi (CTA) nedir?
BT anjiyografi, kan damar sistemine özel olarak odaklanan bir BT muayenesidir. Ancak kan, normal doku sıvısından ayırt edilemediği için kontrast madde verilmesi gereklidir.
BT anjiyografi ile farklı dokular arasındaki yoğunluk farklarını görsel olarak göstermek mümkündür. Örneğin, suyun yoğunluğu kemik veya havadan farklıdır.
Kan damarlarının daha net görüntülenebilmesi için, geleneksel anjiyografide olduğu gibi hastaya bir kontrast madde verilir. Bu, iyot içeren ve röntgen ışınlarını geçirmeyen, radyasyon geçirmez sıvılardır.
Doktorlar, kontrast maddesini BT incelemesinden kısa bir süre önce kolundaki bir damardan verir. Böylece kontrast maddesi kan akışıyla birlikte damarlara yayılır. Bu sayede damarlar net bir şekilde görüntülenebilir ve incelenebilir. Örneğin, daralmalar, tıkanmalar veya kanamalar söz konusu olduğunda.
Bir başka yöntem ise manyetik rezonans tomografisi (MRG) kullanılan MR anjiyografidir.
CT anjiyografi hangi hastalıklarda kullanılır?
BT anjiyografinin uygulama alanları nelerdir?
CT anjiyografinin kullanıldığı tipik hastalıklar ve durumlar şunlardır:
- Aort anevrizması
- Tıp dilinde aort anevrizması
- Anevrizmanın boyutu ve yayılımı gösterilir ve
- acil durumlarda anevrizmanın yırtılıp yırtılmadığı (rüptür) da gösterilir
- Karotis arter daralmaları
Burada doktorlar, inmeyi önlemek için ameliyat gerekip gerekmediğini belirlemek amacıyla karotis arterlerindeki daralmaları daha ayrıntılı olarak inceler. Daralma derecesi %70'in üzerinde olduğunda genellikle ameliyat önerilir
- İnme
Zaten bir inme meydana gelmişse, BT anjiyografi beyinde pıhtı olup olmadığını ve bunların nerede olduğunu gösterebilir
Bu tetkik, bacak arterlerinin, özellikle de daralma ve tıkanıklıkların görüntülenmesini amaçlar. Bulgulara bağlı olarak, ek bir tedavi önerisi uygun olabilir (örn. balon dilatasyonu veya baypas ameliyatı).
- Kan damarlarında görülen değişiklikler veya anomaliler, örneğin damar tümörleri (hemanjiyomlar)
- Böbrek arter stenozu (böbrek arterlerinde daralma)
- Kol ve bacak damarlarında, karın damarlarında ve beyin damarlarında trombozlar
- Anjina pektoris (göğüs ağrısı) şüphesi veya koroner kalp hastalığı (KKH) kaynaklı kalp ağrıları
- Akciğer embolisi
BT anjiyografinin özelliği nedir?
Muayene kapsamında modern çok sıralı bilgisayarlı tomografi kullanılır. Arterler ve venler gibi kan damarları, hızlı çalışan bilgisayarlar yardımıyla bölümlere ayrılabilir ve serbestçe döndürülebilen 3 boyutlu görüntüler halinde sunulabilir. Ham görüntüler her zaman siyah-beyaz olsa da, modern görüntülere renk eklenebilir.
BT anjiyografinin avantajları arasında, hastanın vücuduna herhangi bir müdahaleye gerek olmaması yer alır. Klasik anjiyografide olduğu gibi doğrudan bir ponksiyon yapılmaz. Muayene teknikleri tüm damar bölgeleri için aynıdır, bu nedenle hasta herhangi bir fark hissetmez.
MR anjiyografide (manyetik rezonans tomografi) hasta uzun bir tüpün içinde yatar. BT ise hastayı çevreleyen büyük, halka şeklinde bir cihazdır. Bu nedenle BT muayenesi çok daha hızlı gerçekleşir ve kapalı alan korkusu olduğu bilinen hastalar için de uygundur.
BT anjiyografi, özellikle kalp pili takılı hastalar için uygundur. Bu hastalarda manyetik rezonans tomografi yapılamaz. Ayrıca, uzun süreli manyetik rezonans tomografisinin de uygun olmayacağı çok hareketli hastalar da bu yöntemden faydalanır.
CT anjiyografi nasıl çalışır?
BT anjiyografi genellikle ayakta tedavi kapsamında gerçekleştirilir. İyot içeren kontrast maddeleriyle yapılan diğer tetkiklerde olduğu gibi aynı kurallar geçerlidir. Burada önemli olan, kontrast maddelere karşı bilinen alerjilerin bildirilmesidir.
Bu durumda, alerjik reaksiyonu (nefes darlığı, mide bulantısı, cilt kızarıklığı, şok) önlemek için genellikle belirli ilaçların verilmesi gerekir. Bunlar, hastaya muayeneden kısa bir süre önce verilen kortizon ve histamine karşı etkili maddeler (antihistaminikler)dir. BT anjiyografi öncesinde doktorlar, kan alımı ve laboratuvar analizleri yoluyla hastanın böbrek fonksiyonlarını inceler.
BT anjiyografi toplamda on dakikadan fazla sürmez. Muayene sırasında hasta bir yatağa sırtüstü uzanır.
Modern BT cihazları çok kesitli (multislice) yöntemle çalışır. Bu, aynı anda birden fazla kesit görüntüsü elde ettikleri anlamına gelir. Yeni nesil cihazlarda ayrıca “düşük doz” tekniği de kullanılmaktadır. Bu teknik, kesin görüntüler elde etmek için radyasyon dozunun yalnızca yüzde 50’sini gerektirir.
Muayene sırasında hasta, sağlık personelinin talimatına göre belirli aralıklarla nefesini tutmalıdır. Muayene bittikten sonra hasta, kontrast maddesini hızla vücuttan atmak için bol miktarda sıvı almalıdır. Ayrıca, şeker hastalığı (diabetes mellitus) veya böbrek yetmezliği durumunda böbrek fonksiyonlarında bir bozulma yaşanması mümkündür.
BT anjiyografisi hakkında özet ve sonuç
Özetle, BT anjiyografi günümüzde neredeyse tüm kliniklerde tüm damar hastalıkları için kullanılabilen bir inceleme tekniğidir. Daralmalardan tıkanıklıklara ve kanamalara kadar.
İyot içeren kontrast maddesinin verilmesi, vücudun her bölgesindeki damarların görüntülenmesini mümkün kılar. Ancak, kontrast maddesine karşı bilinen bir alerjisi olan hasta, alerjik reaksiyonları önlemek için ilaç almalıdır.
Muayene sadece birkaç dakika sürer ve hasta kapalı alan korkusu yaşıyorsa da gerçekleştirilebilir. Muayene sonrasında hasta, kontrast maddesini vücuttan atmak ve böbrekleri korumak için bol su içmelidir.
Sık Sorulan Sorular
BT anjiyografi nedir?
BT anjiyografi, BT ve kontrast madde yardımıyla damar yapılarının görüntülenmesini sağlayan bir görüntüleme yöntemidir. BT anjiyografi, arterlerin, venlerin veya aortun üç boyutlu görüntülenmesini sağlar ve birçok damar hastalığının teşhisinde kullanılır. Geleneksel anjiyografiden farklı olarak, bu inceleme minimal invaziv bir şekilde gerçekleştirilir.
CT anjiyografi ne zaman yapılır?
CT anjiyografi, endikasyona bağlı olarak damar daralmaları, damar tıkanıklıkları, periferik arter hastalığı (PAVK), diseksiyonlar, anevrizmalar veya kan pıhtılarının teşhisi için kullanılır. Ayrıca, arteriyel tıkanıklık hastalığının değerlendirilmesi, böbrek arter daralmasının derecesinin belirlenmesi veya diğer damar hastalıklarının dışlanması ya da değerlendirilmesi de en sık karşılaşılan durumlar arasındadır.
Muayene nasıl yapılır?
BT muayenesinden önce kontrast madde kol damarından verilir. Muayene sırasında nefes alma talimatları, görüntülerin en iyi şekilde yeniden oluşturulmasına yardımcı olur. Bilgisayarlı tomografi yardımıyla vücudun çeşitli bölgelerindeki kan damarları, arterler ve venler radyolojik olarak görüntülenebilir. Ardından bir radyolog, görüntüleri tanısal olarak değerlendirir.
BT anjiyografide ne gibi riskler vardır?
Olası riskler arasında röntgen ışınlarına maruz kalma, kontrast madde alerjisi veya böbrek fonksiyon bozukluğu ya da böbrek yetmezliği ile ilgili sorunlar sayılabilir. Bu nedenle, kontrast madde verilmeden önce böbrek fonksiyonu ve diğer risk faktörleri kontrol edilir. Kalp pili kullanıcıları için, manyetik rezonans tomografiden (MRG) farklı olarak, CT anjiyografide genellikle herhangi bir sorun yaşanmaz.
BT anjiyografi ile MR anjiyografi arasındaki fark nedir?
BT anjiyografi, damarların hızlı bir şekilde görüntülenmesi için röntgen ışınları ve kontrast madde kullanır. MR anjiyografi ise manyetik rezonans tomografisine dayanır ve iyonlaştırıcı radyasyon içermez. Endikasyona, vücut bölgesine, soruna ve tanısal hedefe bağlı olarak, hangi yöntemin daha uygun olduğuna doktor karar verir.
Tıp yazarı hakkında
Sabine Schneider
Baş editör