Retina hastalıklarının teşhisi için floresan anjiyografi (FAG)

Anjiyografi, kan damarlarını görüntülemek için kullanılan bir tanısal görüntüleme yöntemidir. Ağrısız ve düşük risklidir. Floresan anjiyografi, oftalmolojide kullanılan özel bir türüdür. Göz arka planındaki yapıları kontrast madde yardımıyla görüntülemek için kullanılır.

Bu yöntem, röntgen veya MRG görüntülerine dayanır. Genellikle daha iyi görüntü elde etmek için damarlara bir kontrast madde enjekte edilir.

FAG, retina hastalıklarının teşhisinde sıklıkla temel bir yöntem olarak kullanılır. Retina ve koroiddeki belirsiz değişiklikler bu yöntemle daha iyi açıklığa kavuşturulabilir.

Doktor bu işlem sırasında özellikle diyabetik değişikliklerin retina üzerindeki yayılımını inceler. Ayrıca bu yöntem,

• olası bir lazer tedavisinin belirlenmesinde,
• yaşa bağlı makula kan dolaşımı bozukluklarının sınıflandırılması ve
• arteriyel veya venöz damar tıkanıklıklarının ayırt edilmesinde de kullanılır.

FAG, oftalmoloji alanında uzun yıllardır yerleşik bir yöntemdir; Achim Wessing, floresan anjiyografi ile modern retina tanısına kalıcı bir iz bırakmıştır.

Floresan anjiyografi sırasında retina © L. Bacud | Wikimedia Commons

Floresan anjiyografi, özellikle göz damarlarından kaynaklanan göz hastalıkları için uygundur. Bunlar arasında şunlar yer alır:

• diyabetik retinopati
• Anterior iskemik optik nöropati
• yaşa bağlı makula dejenerasyonu (AMD)
• Trombüs veya tümörlere bağlı göz bölgesindeki damar tıkanıklıkları

Diyabetik retinopati

Diyabetik retinopati, diyabet (diabetes mellitus) hastalığının neden olduğu bir retina hastalığıdır. Diyabet, gözdeki küçük kan damarlarına da zarar verir. Bu da retinada fark edilmeyen bir hasara yol açar.

Hastalığın ilerlemesi durumunda, bazı durumlarda körlüğe yol açabilir.

Tedavi, hastalığın ilerlemesini geciktirebilir, en iyi durumda ise durdurabilir. Önleyici bir önlem olarak, diyabetin optimal şekilde kontrol altına alınması gerekir.

Floresan anjiyografi, sızıntı yapan damarlar, mikroanevrizmalar veya kan akışının yetersiz olduğu bölgeler olup olmadığını gösterir. Bu, ilerleyen tedavi planlaması için önemlidir.

Anterior iskemik optik nöropati

Anterior iskemik optik nöropati (AION), görme sinirini besleyen Zinn-Haller damar çemberindeki bir göz arterinin akut tıkanmasını ifade eder. Bu durum ilk olarak görme siniri başının yetersiz kanlanmasına yol açar. Sonuç olarak, görme sinirine oksijen ve besin maddelerinin yetersiz ulaşmasına neden olur.

AION acil bir durumdur ve halk dilinde göz enfarktüsü olarak da adlandırılır.

Yaşa bağlı makula dejenerasyonu (AMD)

Yaşa bağlı makula dejenerasyonu (kısaca: AMD), merkezi görme keskinliğinin kaybıdır. Hastalık ileri yaşlarda ortaya çıkar ve ilerlemeye devam eder.

Görme keskinliği önemli ölçüde azalsa da, hastalığın ileri aşamalarında bile körlük beklenmez. Görme kaybı yalnızca makula (gözün retinasının merkezi bölgesi) olarak adlandırılan bölgeyi etkiler. Retinanın geri kalan kısmı hastalıktan etkilenmez. Bu nedenle dış görme alanında görme performansı bozulmaz.

Bu nedenle, AMD'ye rağmen çevrede yön bulmak genellikle sorunsuz bir şekilde mümkündür.

Ancak hastalar artık sadece aydınlık-karanlık kontrastlarını algılayabilirler. Bu durum genellikle okuma yeteneğinin ve araç kullanma yeteneğinin kaybı anlamına gelir. Hastalar, çevrelerindeki insanları da ancak zorlukla tanıyabilirler.

Bu inceleme, özellikle makula bölgesinde patolojik damar oluşumu şüphesi olduğunda büyük önem taşır.

Özellikle nemli AMD'de floresan anjiyografi, ileri tedavi kararları için önemli bilgiler sağlar.

Doktor, muayeneyi gerçekleştirmeden önce hastanın genel durumu hakkında, örneğin

• kalp-damar sorunları,
• alerjiler,
• böbrek, akciğer, karaciğer,
• metabolizma ve tiroid 
• sinir sistemi

Ardından hastaya göz bebeğini genişletmek için göz damlası verilir. Göz bebeğinin genişlemesi sayesinde retina daha iyi görüntülenebilir. İlk olarak kontrast madde kullanılmadan görüntüler alınır, ardından mavi ışık altında başka görüntüler çekilir.

Bir sonraki adımda, damar yoluyla bir boya maddesi enjekte edilir. Enjeksiyon genellikle kol damarından kan dolaşımına yapılır. Ardından, özel bir kamera veya lazer tarama sistemi kullanılarak boyanın göz içinde nasıl dağıldığı kaydedilir. Böylelikle retina damarları ve diğer yapılar doğru bir şekilde değerlendirilebilir.

Dolayısıyla, floresan anjiyografi prosedürü temel olarak şunları içerir:

• Göz damlası ile hazırlık
• Başlangıç fotoğraflarının çekilmesi
• Kontrast maddesinin verilmesi
• Dağılımın gösterilmesi için seri çekimler

Klinik uygulamada bu işlem genellikle FAG olarak adlandırılır.

Özellikle

• diyabet,
• dolaşım bozuklukları veya
• tümörleri

bu durum özellikle önemlidir. Ayrıca retina veya damar hastalıkları da floresan anjiyografi yardımıyla teşhis edilebilir.

Floresein Anjiyografisi

Kol veya el damarına yerleştirilen bir kateter aracılığıyla vücuda floresan boyası enjekte edilir. Boya vücutta yayılır ve birkaç saniye sonra göz damarlarında görülür.

Hasta, muayene sırasında özel bir kameranın veya bir lazer tarama sisteminin arkasında oturur. Bu sistemler, boyanın göz damarlarına ve göz retinasının diğer katmanlarına akışını dijital olarak kaydeder.

Boya maddesi nedeniyle muayene sonrasında ciltte hafif sarımsı bir renk değişikliği görülür. Bu durum 4 ila 6 saat sonra kendiliğinden geçer ve boya maddesi idrar yoluyla vücuttan atılır.

Floresein, ksanten boyaları grubuna aittir. Analitik kimyada floresein, bir gösterge olarak kullanılır.

Floresein, oftalmolojide boyama maddesi olarak kullanılmasının yanı sıra çok çeşitli uygulama alanlarına sahiptir. Örneğin sabunlar ve banyo özleri için boya maddesi olarak kullanılır. Bunun yanı sıra, floresan akış sitometrisinde ve floresan mikroskopisinde de kullanılır. Bu sayede, diğer şeylerin yanı sıra hücrelerdeki patojenler tespit edilebilir

• hücreler,
• sıvılar veya
• dokularda

tespit edilebilir. Floresan, yüzde 93’e varan yüksek bir kuantum verimine sahiptir.

Bununla birlikte, bu boyanın bazı dezavantajları da vardır. Örneğin, boyanın yoğunluğu pH değerine bağlıdır. pH değeri 7'nin altına düştüğünde yoğunluk azalır. Ayrıca, ışık altında floresan çok hızlı bir şekilde azalır ve floresan maksimumu yeterince keskin değildir.

Floresan iki farklı yapıda bulunur:

• açık karbonik asit formu (kararlı, katı halde kırmızı kristaller) ve
• spiro-lakton formu (kararsız, sarı bir bileşik oluşturur).

Muayeneden sonra ciltte hafif bir sararma görülebilir. Ayrıca madde idrar yoluyla vücuttan atılır. Bu değişiklikler genellikle geçicidir.

İndosiyanin Yeşili Anjiyografisi

İndosiyanin yeşili anjiyografi, floresan anjiyografi ile aynı şekilde gerçekleştirilir. İndosiyanin yeşili (kısaca: ICG), özellikle koroid damarlarını ve koroid yapılarını gösterir. Bu nedenle bu yöntemle retina katmanlarının daha derinlemesine görüntülenmesi mümkündür.

İndosiyanin yeşili boyası ile yapılan anjiyografi, bu amaç için özel olarak tasarlanmış lazer tarama sistemleri gerektirir. Bu nedenle, ekipman açısından oldukça karmaşıktır.

Renklendirici madde karaciğer tarafından parçalanır ve safra yolları yoluyla vücuttan atılır. İndosiyanin yeşili, iyot içeren ve iyi tolere edilen bir renklendirici maddedir. Bu nedenle, hastanın iyota karşı herhangi bir intoleransı olmamalıdır.

İleri

• ileri derecede karaciğer yetmezliği,
• iyota karşı alerji ve
• hamilelik

durumlarında indosiyan yeşili anjiyografi yapılmamalıdır.

Tiroid bezinde aşırı aktivite varsa, tedavi ancak tedaviyi yürüten hekimle görüşüldükten sonra yapılmalıdır.

İndosiyanin yeşili (kısaca ICG, İngilizce: indocyanine green) boyası da floresan bir boyadır. Tıpta öncelikle bir gösterge olarak kullanılır ve yarı ömrü yaklaşık 3 ila 4 dakikadır. İntravenöz olarak uygulandıktan sonra, karaciğerin işlevine bağlı olarak vücuttan atılır.

ICG sodyum tuzu olarak adlandırılan bu madde toz halinde mevcuttur. Bu sayede çeşitli çözücülerde kullanılabilir. Daha iyi bir çözünürlük elde etmek için toza sodyum iyodür eklenir.

Genellikle floresan anjiyografi, hasta için ağrısız ve komplikasyonsuz bir işlemdir. Çoğu durumda, işlemden sonra yaklaşık bir ila iki gün boyunca ciltte ve idrarda sararma görülür. Bu durum 24 saate kadar sürebilir; boya maddesi böbrekler yoluyla vücuttan atılır.

Floresan anjiyografi sırasında göz bebeği genişletilir. Bu nedenle, bazı durumlarda hastalar muayene sırasında ve sonrasında başka yan etkiler de hissedebilir:

• Şiddetli parlaklığa karşı hassasiyet durumunda: Muayeneden hemen sonra ışığa karşı hassasiyet. Eve dönüş yolunda kullanmak üzere muayeneye gelirken renkli gözlük getirin
• Merkezi görmede bozulma; bu nedenle sürüş yeteneği kısıtlanır ve araç kullanılması yasaktır

Genellikle, floresan veya indosiyan yeşili boyar maddelerine karşı alerjik reaksiyonlar nadiren görülür. Yine de böyle bir durum meydana gelirse,

• deri döküntüsü,
• kaşıntı veya
• en kötü durumda nefes darlığı

görülebilir. Bu durumlarda, semptomların şiddetine bağlı olarak hastaya

• ağızdan alınan veya enjeksiyon yoluyla verilen bir antihistaminik veya
• kortizon içeren bir ilaç verilir.

Ayrıca, muayene sonrasında nadir durumlarda mide bulantısı, kusma ve baş dönmesi de görülebilir. Ancak bu yan etkiler kısa sürelidir.

Enjeksiyon nedeniyle iğne yapılan bölgede

• doku tahrişleri,
• enfeksiyonlar,
• yara izi veya
• sinir hasarı

gözlemlenmiştir.

Muayenenin ardından genellikle bulguların değerlendirilmesi ve tartışılması yapılır. Böylelikle göz doktoru ile birlikte bir sonraki tedavi planı oluşturulabilir.

Genel olarak şunu unutmamak gerekir: Göz bebeklerinin genişlemesi nedeniyle, hasta muayeneden sonra birkaç saat boyunca kendi başına araba kullanmamalıdır.

Floresan göz haritalaması, genel olarak gözdeki değişiklikleri erken aşamada tespit etmek ve tedavi kararlarını hedef odaklı bir şekilde hazırlamak için önemli bir yöntemdir.