Endosonografi – Gastroenterolojide tanı amaçlı endoskopik ultrason

Endoskopik ultrason (EUS), diğer adıyla endosonografi (içten ultrasonografi), endoskopi ve ultrasonografinin birleşimidir. Bu yöntemde, endoskopun ucunda bir ultrason probu bulunur.

Bu prob, endoskop aracılığıyla doğrudan muayene edilecek bölgeye, örneğin 

• yemek borusunda,
• mide veya
• ince bağırsakta

yönlendirilebilir. Bu inceleme, sadece gastrointestinal sistemin duvarlarının değil, aynı zamanda komşu organ ve yapıların, örneğin

• pankreas,
• safra yolları sistemi,
• böbreküstü bezleri,
• bronş sisteminin de görüntülenmesini sağlar.

Ultrason, tıpta kullanılan tüm teknik cihazlar arasında en yüksek çözünürlüğe sahiptir. Bu yöntem, örneğin, gastrointestinal sistem duvarının beş tabakasını (minimum kalınlık 2 mm) görüntüleyebilen tek yöntemdir. Bu, tümörlerin değerlendirilmesinde tedavi yaklaşımı açısından son derece önemlidir.

Tümör teşhisi

Çeşitli tıp dernekleri, endosonografiyi gastrointestinal sistem tümörlerinin teşhisine ilişkin önerilerinde temel bir tanı yöntemi olarak kabul etmiştir

• ve
• pankreas ve
• akciğerler ile
• bronşların

için hazırladıkları önerilerde önemli bir tanı yöntemi olarak yer vermişlerdir. Endosonografi, hekimlerin bu tür tümörlerin yayılımını değerlendirmelerine yardımcı olabilir. Bu değerlendirme, sonraki kanser tedavisi için hayati öneme sahiptir.

Doktorlar, tümörün ameliyat edilebilir olup olmadığını, yani endoskopik bir yöntemle mi yoksa öncelikle cerrahi yolla mı çıkarılabileceğini belirlemelidir.

Alternatif olarak, tümör ilk olarak kemoterapi veya radyoterapi yoluyla küçültülebilir. Bu, özellikle halihazırda saptanabilir lenf düğümleri genişlemesi olan daha büyük tümörlerde bir seçenektir. Bu yöntem, tümörü iyileştirici bir ameliyatın yapılmasına olanak sağlayacak bir duruma getirmek amacıyla kullanılır.

Pankreas ve Safra Yolları Tanısı

Endosonografinin bir diğer odak noktası, pankreas ve safra yollarının teşhisidir.

• nedeni belirsiz karın ağrısı,
• kolik,
• yüksek karaciğer enzim değerleri veya
• nedeni belirsiz şekilde genişlemiş pankreas veya karaciğer kanalları

olan hastalarda, bazen geleneksel ultrason veya bilgisayarlı tomografi ile tanı konulamaz. Bu durumlarda endosonografi netlik sağlayabilir. Endosonografi, pankreastaki en küçük tümörleri (3 mm'den itibaren) tespit edebilir. Bu aşamada, bu agresif tümör henüz tedavi edilebilir durumdadır.

Endosonografi, küçük safra taşlarını veya safra kanalındaki tümörleri de tespit edebilir ve böylece erken tedaviye olanak tanır.

ŞEKİL
3: Bilgisayarlı tomografi (BT) ve geleneksel ultrason incelemelerinde tümör saptanmayan, nedeni belirsiz üst karın şikayetleri olan hasta. Endosonografi ile küçük bir tümör tespit edildi. Hasta ameliyat edildi ve iyileşti

Diğer belirsiz bulguların tanısı

Girişimsel endosonografinin sunduğu yöntemler, bunun yanı sıra genişletilmiş tanısal ve tedavi edici olanaklar da sunmaktadır. Endosonografik olarak yönlendirilen hedefli ponksiyonlar sayesinde,

• pankreasta veya
• mide-bağırsak sisteminin duvarında
• bulunan belirsiz bulguların yanı sıra, belirsiz nedenli lenf düğümleri büyümesi de

netleştirilebilir.

Pansiyon iğnesiyle alınan hücre materyali mikroskobik incelemeye tabi tutulur. Bu sayede vakaların yaklaşık %90-95’inde bulguların tanısal olarak sınıflandırılması sağlanır. Bu, tedavi kararını önemli ölçüde kolaylaştırır ve bazı durumlarda ameliyatları önleyebilir.

Endosonografi sayesinde, dışarıdan erişilemeyen veya erişilmesi yüksek risk taşıyan bölgelerden de ponksiyon yapılabilir. Bunlar arasında

• göğüs kafesindeki bölgeler,
• damar yoğun bölgeler,
• adrenal bezler.

Punksiyon tekniğinin güvenli bir şekilde uygulanması, endosonografik tedavinin önünü açmıştır. Akut veya kronik pankreas iltihabı olan hastalar, endosonografi yardımıyla tedavi edilebilir. Bu hastalarda sıklıkla ağrılı bir sıvı birikimi oluşur ve bu birikim ayrıca enfekte de olabilir. Bu durumda, sıvı birikiminin mideye veya ince bağırsağa yönlendirilmesi için bir iç drenaj uygulanır. Böylece bu hastaların ameliyat olması önlenebilir.

Yeni tedavi yaklaşımları arasında, tedavi edilemez pankreas tümörleri olan hastalarda tıkanmış safra yolları sisteminin iç drenajı yer almaktadır

• .
• mide veya
• safra yollarında,

endoskopik olarak iç drenajın sağlanamadığı durumlarda.

Bu hastalar, hayatlarının geri kalanı boyunca ağrılı ve yaşam kalitesini bozan bir dış safra drenajından kurtulabilirler.

Endosonografi, doku örneği alınmayan bir tanı işlemi olduğu takdirde genellikle ayakta tedavi kapsamında gerçekleştirilir. Endosonografik ponksiyonların ardından çoğu durumda bir günlük yatarak gözetim gerekir. İç sıvıların, kistlerin veya iltihaplı odakların boşaltılması planlanıyorsa, bunlar hastanede yatış süresince gerçekleştirilir.

Endosonografi için ön koşul, bilgilendirme görüşmesinin ardından hastanın onayı ve güncel kan pıhtılaşma değerlerinin mevcut olmasıdır. Muayene, mide endoskopisi ile benzerdir. Ucunda prob bulunan endoskopun çapı yaklaşık 1 cm’dir ve görsel kontrol altında yemek borusuna sokulur.

Endosonografi tamamen ağrısızdır. Genellikle mide veya bağırsak endoskopisi gibi anestezi altında gerçekleştirilir. Muayene sırasında hastanın hayati parametreleri (kan basıncı, nabız, kandaki oksijen) izlenir. Muayene, amacına göre 5 dakika (tanı) ile 45 dakika (tedavi) arasında sürer. Endosonografi sakinleştirici ilaçlarla gerçekleştirildiyse, 1-2 saatlik bir gözlem süresi gereklidir. Bu süre boyunca hasta bir izleme monitörüne bağlanır.

Tanı sonuçlarının değerlendirilmesi ve taburcu edilme işlemleri, hasta tam bilincine kavuştuğunda gerçekleştirilir. Hastalar görünüşte iyileşmiş olsalar bile, günün geri kalanında araç kullanamazlar. Bu nedenle hastaların birinin kendilerini almaya gelmesini ayarlamaları akıllıca olacaktır.

Endosonografide ciddi komplikasyonlar nadirdir ve genellikle sadece ponksiyonlar veya terapötik müdahalelerden sonra ortaya çıkar. Bunlar kanamalar veya enfeksiyonlardır. Tanısal endosonografi sonrasında nadir durumlarda 1-2 gün süren yutma güçlüğü görülebilir.

Endosonografi nedir?

Endosonografi, endoskopi ve ultrasonu tek bir muayenede birleştiren endoskopik bir ultrason yöntemidir. Endoskopun ucunda bulunan, video kamera, ışık kaynağı ve yüksek çözünürlüklü ultrason başlığı bulunan esnek bir hortum aracılığıyla yemek borusu, mide, oniki parmak bağırsağı ve diğer organlar ayrıntılı olarak incelenebilir. Bu yöntem, gastroenterolojinin en önemli yöntemlerinden biridir ve birçok hastalığın kesin teşhisinde kullanılır.

Endosonografi ne zaman yapılır?

Endosonografi, pankreas, safra yolları, yemek borusu, mide ve rektum hastalıklarının teşhisinde kullanılır. Ayrıca tümörler, lenf düğümleri veya mukoza değişiklikleri de değerlendirilebilir. Teşhis sürecinde bu yöntem, bu organlardaki kötü huylu tümörlerin evrelemesini destekler ve değişikliklerin erken bir aşamada tespit edilmesini sağlar.

Muayene nasıl yapılır?

Muayenede, ultrason endoskop adı verilen bir cihaz kullanılır. Ultrason endoskop, ağız yoluyla yemek borusundan geçirilerek mideye ve ince bağırsağın başlangıcına kadar ilerletilir. Alternatif olarak, anüsten veya rektumdan başlayarak anüs ve rektum bölgesine kadar bir inceleme de yapılabilir. Bu sırada yemek borusunun duvarı, duvar ve çevresindeki organlar ultrasonla, incelenen organlar ise yüksek çözünürlükte değerlendirilir.

Endoskopik ultrasonun avantajları nelerdir?

Endoskopik ultrason, dışarıdan yapılan ultrasona kıyasla çok daha ayrıntılı ultrason görüntüleri sağlar. Endoskopik ultrason, tanıda en yüksek kaliteli yöntem olarak kabul edilir ve 1 mm'den küçük yapıların yüksek çözünürlükte incelenmesine olanak tanır. Bu sayede, değişikliklerin saptanması, derinlik infiltrasyonunun değerlendirilmesi ve pankreas ile ekstrahepatik safra yollarındaki hastalıkların teşhisi özellikle güvenilir bir şekilde gerçekleştirilebilir.

Endosonografide riskler var mıdır?

Endosonografi çoğu durumda ayakta tedavi kapsamında gerçekleştirilir ve güvenli bir yöntem olarak kabul edilir. Muayene öncesinde endoskopi uzmanı ve doktor, olası riskler ve komplikasyonlar hakkında bilgi verir. Gerekirse, teşhis amacıyla bir pens ile doku örnekleri alınabilir veya teşhis ve tedavi kapsamında başka işlemler de gerçekleştirilebilir. Bu yöntem, sindirim organlarının yanı sıra gastrointestinal sistem ve çok sayıda başka organ yapısı için de uygundur.