Omuz artrozu (omartroz) ve omuz kıkırdak hasarı: Omuz artrozunun modern tedavisi

Kıkırdak hasarı, bir eklemin eklem yüzeyini kaplayan kıkırdak dokusunda meydana gelen yapısal bir hasarı ifade eder. Omuz bölgesinde bu durum özellikle eklem kıkırdağını, eklem çukurunu ve üst kol başını etkiler.

Eklem kıkırdağı, sürtünmenin az olduğu hareketleri sağlar ve kemik eklem kısımlarını doğrudan yükten korur. Bu koruyucu tabaka hasar görürse, eklemdeki sürtünme artar; bu da sinovyal sıvıda iltihaplanma, ağrı ve ilerleyen eklem aşınmasına yol açar. Zamanında tedavi uygulanmazsa, bu durum kademeli olarak artroz veya omuz artrozu (omartroz) gelişmesine yol açabilir.

Bu tür bir hasar genellikle ilk başta sadece yük altında hissedilir. Ancak hastalık ilerledikçe şikayetler artar ve dinlenme sırasında da devam edebilir.

• Omuz ekleminde ağrı, başlangıçta yüklemeye bağlı
• hareket kısıtlılığı
• kolda güç kaybı
• Eklemde çatırdama veya sürtünme hissi
• Enflamasyon süreçlerine bağlı şişlikler
• Eklemde sıkışma hissi
• Artan sertleşme (donuk omuz)
• Omuz fonksiyonunda kısıtlılık

Zamanla omuz ekleminde belirgin bir artroz gelişebilir ve bu da günlük hareketleri önemli ölçüde zorlaştırır.

Omuzda kıkırdak hasarının ortaya çıkma nedenleri genellikle kesin olarak belirlenemez; bu durum genellikle birbiriyle etkileşim halindeki birçok faktörün birleşimi sonucu ortaya çıkar.

Bu hasarlar genellikle günlük yaşamda, çoğu zaman farkına bile varamadığınız mikro yaralanmalar sonucu oluşur. Örneğin, küçük kazalar veya omuzda meydana gelen çürükler gibi. Kıkırdak hasarı, kuvvet antrenmanı sonucu da ortaya çıkabilir. Omuzu aşırı yükleyen spor dalları, en sık görülen tetikleyiciler arasındadır. Ayrıca rotator manşet yaralanmaları, omuz çatısı altındaki anatomik darlıklar veya daha önce geçirilmiş ameliyatlar da riski önemli ölçüde artırır.

Ayrıca, aşırı obezite ve ileri yaş da risk faktörleridir (= yaşa bağlı aşınma). Ağır kaldırma ve taşıma gerektiren mesleklerde çalışan kişiler de bu durumdan etkilenir. Kemiklere ve eklemlere etki eden sürekli mekanik stres, zamanla kıkırdak hasarına yol açar. Omuz kemerindeki yanlış duruşlar, yetersiz kas gelişimi veya genetik yatkınlık da hastalığın ortaya çıkmasını kolaylaştırabilir.

Tanı ve tedavi genellikle ortopedi ve travma cerrahisi uzmanları tarafından gerçekleştirilir. Şikayetlerin türü, süresi ve şiddeti hakkında ayrıntılı bir anamnez alındıktan sonra omuz eklemi fizik muayenesi yapılır.

Daha ayrıntılı bir değerlendirme için görüntüleme yöntemleri kullanılır. Röntgen çekimi kemik değişikliklerinin ve bozuklukların değerlendirilmesini sağlarken, MRG kıkırdak, tendonlar, bağlar ve yumuşak dokuların durumu hakkında ayrıntılı bilgi verir. Belirsiz vakalarda veya kesin evre sınılandırması için ek olarak, eklem yüzeylerinin doğrudan görüntülenmesini sağlayan bir artroskopi (eklem içini inceleme) yapılabilir.

Doktorunuz kıkırdak hasarı teşhisi koyarsa, bu durum klinik olarak dört ciddiyet derecesine ayrılabilir:

• 1. Evre: Kıkırdak dokusunda yumuşama ve yüzeysel pürüzlenme; eklem yüzeyi büyük ölçüde sağlamdır.
• 2. Evre: Eklem kıkırdağında yüzeysel yırtıklar ve ilk yapısal değişiklikler.
• 3. Evre: Eklemin yük taşıma kapasitesinde belirgin bir bozulmaya yol açan, alt kıkırdak katmanlarına kadar uzanan derin yırtıklar.
• 4. Evre: Kıkırdağın tamamen kaybolması ve kemiğin açığa çıkması; sıklıkla artroz gelişimi için yüksek riskle ilişkilidir.

Tedavi seçimi, hastalığın evresine, kıkırdak hasarının derecesine, hastanın yaşına ve günlük yaşamdaki bireysel ihtiyaçlarına göre belirlenir

Hafif ila orta dereceli bulgularda öncelikle konservatif tedavi hedeflenir. Bu tedavi, ağrı ve iltihap tedavisi için kullanılan ilaçlarla hyaluronik asit enjeksiyonlarını, hedefe yönelik fizyoterapi / rehabilitasyon ve tamamlayıcı manuel tedaviyi birleştirir.

Bu önlemlerin amacı, ağrıyı hedefli bir şekilde hafifletmek, iltihaplanmayı azaltmak ve eklemin hareket kabiliyetini korumaktır. Bu sayede birçok hasta uzun süre neredeyse ağrısız kalabilir. Bu tür tedavi, hastalığın ilerlemesini yavaşlatmak için en önemli konservatif önlemler arasında yer alır.

Fizyoterapi, omuz ekleminin hareket kabiliyetini korumaya veya geliştirmeye yardımcı olur @ Studio Romantic / AdobeStock

İnfiltrasyon da giderek daha popüler hale gelmektedir. İnfiltrasyon kapsamında, omuza biyoaktif maddeler enjekte edilir.

Konservatif tedaviler artık yeterli gelmediğinde veya hasar daha ileri bir aşamaya geldiğinde, cerrahi tedavi gerekli olabilir. Bu müdahaleler sıklıkla artroskopik olarak gerçekleştirilir.

Yaygın olarak uygulanan yöntemler arasında mikrofraktürleme, kıkırdak nakli ve otolog kıkırdak nakli yer alır. Bu işlemlerde hastanın kendi kıkırdak hücreleri alınır, işlenir ve hasarlı bölgeye nakledilir. Rejenerasyonu teşvik etmek amacıyla destekleyici olarak kök hücreler de kullanılabilir. Yeni oluşan doku genellikle dayanıklı lifli kıkırdaktan oluşur. Bu yöntemler özellikle lokal olarak sınırlı hasara sahip genç hastalar için uygundur.

Eklem aşınmasının çok ilerlemiş olduğu veya belirgin omuz artrozu vakalarında, genellikle tek seçenek yapay omuz eklemi takılmasıdır. Bir omuz uzmanı tarafından gerçekleştirilen bu cerrahi müdahale sırasında, eklem çukuru ve üst kol başının tahrip olmuş kısımları değiştirilir; bu sayede ağrılar önemli ölçüde azalır ve hareket kabiliyeti çoğu zaman yeniden iyileştirilebilir. 

Kıkırdak ve hücrelerin aşınması tamamen iyileştirilemez. Ancak erken teşhis edildiği takdirde, bu süreç önemli ölçüde geciktirilebilir veya durdurulabilir. Uygun tedavi ile kıkırdağın kalitesi önemli ölçüde artar.

Mevcut ağrılar genellikle tamamen tedavi edilebilir. Hareket kabiliyeti tamamen geri kazanılabilir. Bir ortopedi uzmanına veya omuz cerrahına ne kadar erken başvurursanız, tıbbi tedavinin sonuçları o kadar iyi olur.

Buna karşılık, omuz ağrılarınızı görmezden gelirseniz, ileride artroz gelişme riski vardır. İyi bir prognoz için omuz ve boyun kaslarına yönelik hedefli egzersizler yararlıdır.

Hafif kuvvet egzersizleri, omuz eklemini merkezlemek için göğüs kasını esnetme egzersizleri de buna dahildir. Hastalığın ilerlemesini önlemek için uzun vadede büyük bir disiplin gereklidir.

Amaç, omuzun hareket kabiliyetini korumak, ağrıyı azaltmak, eklem fonksiyonunu stabilize etmek ve ilerlemiş aşamalarda bile günlük yaşam aktivitelerinde bağımsızlığı mümkün olduğunca uzun süre korumak ve omuzun sertleşmesini mümkün olduğunca geciktirmektir. Buna karşın, tedavi uygulanmadığında artroz çoğu durumda sürekli olarak ilerler.

Omuzdaki kıkırdak hasarı, ciddiye alınması gereken ancak iyi bir şekilde tedavi edilebilen bir hastalıktır. Omuz artrozu tedavisinde modern yaklaşımlar sayesinde, günümüzde fonksiyon kısıtlamalarını sınırlamak ve yaşam kalitesini kalıcı olarak iyileştirmek için etkili konservatif ve cerrahi yöntemler mevcuttur.