Nikotin kötüye kullanımı, uzun süredir devam eden diyabet (şeker hastalığı) veya beslenme kaynaklı nedenlerle kan damarlarının iç kısmında sıklıkla değişiklikler meydana gelir. Duvarlarda oluşan bu tür birikintiler ve değişiklikler, zamanla kan damarlarını giderek daha fazla daraltır; bu da arteroskleroz ve “arter stenozu” (arter daralması) olarak adlandırılan duruma yol açar.
Sonuç: Beyin veya böbreklerde kan dolaşımı bozuklukları ve kalp krizi riskinde artış.
Genellikle nikotin kötüye kullanımı, uzun süredir devam eden diyabet (şeker hastalığı) veya beslenme kaynaklı nedenlerle kan damarlarının iç yüzeyinde değişiklikler meydana gelir. Duvarlarda oluşan bu tür birikintiler ve değişiklikler, zamanla kan damarlarını giderek daha fazla daraltır – bu da arteriyoskleroz ve “arter stenozu” (arter daralması) olarak adlandırılan duruma yol açar.
Sonuç: Beyin veya böbrekler gibi organlarda kan dolaşımı bozuklukları ve kalp krizi riskinde artış.
Arteriyel stenoz nedir?
Stenozlar genel olarak bir kan damarının daralmasını ifade eder; dolayısıyla arteriyel stenoz, bir arterin daralmasıdır. Bu durumda, özellikle büyük damarlarda yavaş ilerleyen bir daralma, uzun süre semptomsuz kalabilir. Buna karşın, örneğin beyinde veya böbreklerde bulunan daha küçük arterler, darlıklardan çok daha hızlı bir şekilde etkilenir.
Arter darlığı © pankajstock123 #63446706 | AdobeStock
Arteriyel darlığın nedenleri nelerdir?
Darlıkların ana nedeni, halk dilinde arter kireçlenmesi olarak da bilinen arteriyosklerozdur. Kolesterol, yağ asitleri ve kalsiyum birikimleri, etkilenen kan damarlarının sertleşmesine ve kalınlaşmasına yol açar. Arter giderek daralır ve esnekliğini kaybeder.
Güncel bilgilere göre, arteriyosklerotik damar değişiklikleri için risk faktörleri arasında başta
- sigara içme,
- yüksek tansiyon (hipertansiyon),
- aşırı kilo,
- yüksek kan yağ seviyeleri,
- yüksek kolesterol seviyesi,
- diyabet,
- stres ve
- sağlıksız beslenme.
Bunun yanı sıra, genetik faktörlerin de rol oynadığı görülmektedir.
Önemli belirtiler nelerdir?
Giriş bölümünde de belirtildiği gibi, özellikle kesiti daha geniş olan büyük damarlar, gelişen arter darlığına rağmen uzun süre belirti göstermeyebilir; örneğin aort darlığı gibi.
Buna karşılık, böbreklerdeki ve beyindeki genellikle çok ince olan arterler ve kılcal damarlarda, damarın tamamen tıkanması nispeten hızlı bir şekilde gerçekleşebilir – böbrekte doktorlar buna böbrek enfarktüsü, beyinde ise inme adını verir.
Bu nedenle belirtiler, öncelikle hangi arterin daralmadan etkilendiğine bağlıdır.
Böbreklerdeki arter darlıkları, özellikle tedaviye dirençli yüksek tansiyon yoluyla dolaylı olarak fark edilir. Ayrıca kanda idrarla atılması gereken maddelerin değerleri yükselir. Buna kalp çarpıntısı ve baş ağrısı da eklenir. Beyinde ise arter darlığının ciddiyetine bağlı olarak çeşitli fonksiyon bozuklukları ortaya çıkar; örneğin felç, konuşma, görme veya duyu bozuklukları gibi. Ağır vakalarda beyindeki arter darlığı komaya ve hatta ölüme bile yol açabilir.
Teşhis: Doktorlar arteriyel darlığı nasıl tespit eder?
En basit yöntem, böbreklerin oskültasyonu (stetoskopla dinleme)dır; bu işlemde, etkilenen arterlerdeki akım türbülanslarının neden olduğu akım sesleri duyulur.
Arter darlıklarını kesin olarak tespit etmek veya dışlamak için doktorlar çeşitli görüntüleme yöntemleri kullanır.
Ayrıca, örneğin böbrek damarlarındaki kan akışını görüntülemek için Doppler ultrason (dupleks sonografi) kullanılır. Böbrekler ve beyin söz konusu olduğunda, daralmaları (stenozları) tam olarak tespit edebilmek için CT (bilgisayarlı tomografi) veya MRG anjiyografi (manyetik rezonans tomografi) yoluyla en küçük arterleri bile görüntüleme imkanı da mevcuttur. Bu, görüntüleme sonuçlarına dayanarak sonraki tedaviyi planlamak açısından önemlidir.
Arter darlıkları nasıl tedavi edilir?
Böbrek arterleri bölgesinde bir arter darlığı söz konusu olduğunda, özellikle yüksek tansiyonun ilaçla tedavisi denenebilir. Ancak genellikle, etkilenen kan damarının tıkanma derecesine bağlı olarak invaziv bir tedavi – yani ameliyat – uygulanır.
Tıp uzmanları bu konuda iki farklı cerrahi yaklaşımı ayırt eder:
-
Birincisi, işlem sırasında daralmış damara bir stent yerleştirilen perkütan transluminal anjiyoplasti. Stent, arterdeki daralmış bölümü sabitleyerek açık tutan ince bir tel örgüdür. Damar %60'tan fazla daralmışsa, doktorlar genellikle stent ameliyatını tercih ederler.
-
Diğer yandan, daralmış damarı baypas etmek de mümkündür. Tıp dilinde buna “baypas ameliyatı” denir. Ancak bu yöntem, stent lehine giderek daha az tercih edilmekte ve artık nadiren uygulanmaktadır.
Beyindeki arter darlıklarında stent yerleştirilmesi de benzer şekilde gerçekleştirilir.
Stent yerleştirme işlemi artık güvenli ve başarılı bir şekilde gerçekleştirilebilmektedir. Genellikle bu müdahale, hastaların %95’inde örneğin böbrek arterindeki daralmayı ortadan kaldırır. Ayrıca her iki hastadan birinde, arter darlığı giderildikten sonra yüksek tansiyon da düşer.
Arter daralması ve stent ile tedavi © crevis #89836026 | AdobeStock
Arter darlıkları önlenebilir mi?
Arter darlığı genetik kaynaklı, yani kalıtsal ise, buna karşı önleyici bir tedbir alınamaz.
Ancak, arteriyel darlığın en sık nedeni olan arteriyoskleroz riskini, sağlıklı bir yaşam tarzı ve stresten kaçınarak etkili bir şekilde azaltmak mümkündür.
Arter darlıkları hangi uzman doktorlar tarafından tedavi edilir?
Arter darlığı, özellikle damar ve kalp hastalıkları uzmanları – anjiyologlar ve kardiyologlar – tarafından tedavi edilen damar hastalıkları arasında yer alır. Yakınınızdaki uygun merkezleri ve doktorları aşağıdaki bağlantıdan bulabilirsiniz.
Yazıyı paylaş