Karaciğer sirozu, sağlıklı karaciğer dokusunun bağ dokusuyla yer değiştirdiği, kronik ve ilerleyici bir karaciğer hastalığıdır. Karaciğer sirozu, kronik karaciğer hastalıklarının son aşamasıdır ve genellikle uzun süredir devam eden bir hepatit veya yağlı karaciğerden kaynaklanır. En yaygın neden alkol tüketimidir, ancak Hepatit B gibi viral hepatitler veya otoimmün hepatit de karaciğer sirozuna yol açabilir. Hastalığın ilerlemesiyle birlikte fibrozis gelişir ve sonunda karaciğer fonksiyonlarında azalma ile birlikte siroz ortaya çıkar.
Sirozlu karaciğer detoksifikasyon işlevini yitirir; bu da kandaki amonyak düzeyinin yükselmesine ve hepatik ensefalopatiye yol açabilir. İleri evrelerde, karaciğer sirozu hastalarında asit, portal hipertansiyon veya kapı damarındaki varislerden kaynaklanan kanama gibi komplikasyonlar gelişir. Tedavi edilmezse karaciğer sirozu, karaciğer yetmezliğine veya HCC’ye, yani karaciğer kanserine yol açar. Prognoz ve yaşam beklentisi açısından belirleyici olan faktörler, hastalık evreleri, Child-Pugh skoru ve MELD skorudur.
Karaciğer sirozu nedir?
Karaciğer, vücutta birçok hayati işleve sahiptir. Ana görevi, vücudu detoksifiye etmektir. Örneğin alkolü, nikotini ve ilaç kalıntılarını parçalar. Ayrıca kan dolaşımından ölü hücreleri ve patojenleri temizler.
Karaciğer şunları üretir:
- Hormonlar
- Proteinler
- Safra sıvısı ve
- Kolesterol
Karaciğer şunları depolar:
- Vitaminler ve
- Şeker
Ayrıca yağ, şeker ve protein metabolizmasında da rol oynar. Karaciğer sirozu durumunda karaciğer bu görevleri artık yerine getiremez.
Doktor karaciğer sirozunu zamanında teşhis edemezse, hastanın yaşam beklentisi önemli ölçüde azalır. Tedavi edilmezse, her zaman akut karaciğer yetmezliği nedeniyle ölüme yol açar. Her yıl 100.000 kişiden yaklaşık 250'si karaciğer sirozuna yakalanmaktadır. Ancak sağlık uzmanlarının tahminlerine göre, kayıt dışı vaka sayısı çok daha yüksektir.
Bu nedenle her hasta, düzenli aralıklarla bir gastroenterolog veya hepatolog tarafından karaciğerini kontrol ettirmelidir. Buna karaciğer enzimleri testi de dahildir.
Karaciğer sirozu nasıl oluşur?
Karaciğer sirozunun başlıca nedenleri şunlardır:
- Kronik alkol kötüye kullanımı veya
- Virüslerin neden olduğu kronik karaciğer iltihabı (virüs hepatiti B, C, D)
Aşağıdaki hastalıklar da karaciğer sirozuna yol açabilir:
- Yağlı karaciğer iltihabı – sıklıkla diyabet ile eşzamanlı olarak görülür
- Bakır birikimi hastalığı (Wilson hastalığı) veya
- Otoimmün hepatit
Ancak bu durum çok daha nadir görülür.
Karaciğer sirozunda karaciğer, işlevsel karaciğer hücrelerini vücut tarafından kullanılamayan skar dokusuna dönüştürür.
Bu skar dokusu, organın işlevselliğini önemli ölçüde bozar. Sonunda karaciğer, merkezi depolama organı olarak görevini artık yerine getiremez hale gelir.
Alkol kaynaklı karaciğer sirozu
Uzun yıllar süren alkol kötüye kullanımı, karaciğerde toksinlerin birikmesine yol açar. Karaciğer, yıllar içinde çok fazla yağ depoladığı için yağlanır.
Bu aşamada hasta (alkol tüketimini bırakırsa) hala iyi bir şekilde tedavi edilebilir. Hastalıksal doku değişiklikleri henüz durdurulabilir. Aksi takdirde, yağlanmış karaciğer hücreleri ölür ve küçülür. Bunlar skar dokusu oluşturur. Karaciğer fibrozu ortaya çıkar.
Etil toksik, alkol kaynaklı karaciğer sirozunun bu aşamasında hastalık durdurulamaz bir şekilde ilerler. Kadınlar genel olarak erkeklere göre alkole daha az dayanıklıdır. Günlük olarak aynı miktarda alkol tükettiklerinde, erkeklere göre karaciğer sirozuna yakalanma riskleri daha yüksektir.
Viral hepatit
B, C veya D tipi hepatit virüsü ile enfekte olmuş bir karaciğer de karaciğer sirozuna yol açabilir.
Aşağıdaki kişilerde bu hastalığa yakalanma riski genel olarak daha yüksektir:
- tıp alanında çalışanlar
- sık sık yurtdışında bulunanlar veya
- eşleri karaciğer iltihabı hastası olan kişiler
Karaciğer sirozunun diğer nedenleri şunlardır:
- Otoimmün hepatit (karaciğer iltihabı, bağışıklık sisteminin aşırı tepkisi sonucu ortaya çıkar)
- Bazı tropikal hastalıklar
- Mukoviskidoz gibi belirli metabolik hastalıklar
- Kalp yetmezliği
- İlaçlar
- Toksik maddeler
Karaciğer sirozunun belirtileri ve seyri
Karaciğer sirozu, başlangıç aşamasında belirsiz belirtilerle kendini gösterir. Hastalık birkaç aşamada (Child 1-3) ilerler. Son aşamada yaşam beklentisi oldukça düşüktür.
Karaciğer sirozunun belirtileri şunlardır:
- Uykululuk
- Kaşıntı (Pruritus)
- İştahsızlık
- Mide bulantısı
- Zihin bulanıklığı
- Kilo kaybı
- Kabızlık
- Şişkinlik
- Üst karın bölgesinde dolgunluk hissi
- Ciltte ve göz akında sararma
- Ağız kokusu
- Kolay morarma
- Kan pıhtılaşmasının yavaşlaması
- Enfeksiyonlara karşı artan yatkınlık
- Bulanık tırnaklar (süt rengi)
- kadınlarda: düzensiz adet kanaması
- Erkeklerde: Cinsel işlev bozukluğu
- Karın su birikmesi (asit): Kan damarlarından karın boşluğuna artan miktarda sıvı sızması nedeniyle alt karın bölgesinin çevresi önemli ölçüde artar
- Hepatik ensefalopati (toksinlerin yeterince atılamaması sonucu ortaya çıkan beyin hastalığı)
- Özofagus varisleri (yemek borusunda kolayca patlayabilen damar genişlemeleri)
- Karaciğer hücreli kanser (HCC)
- Hepatik koma
Karaciğer sirozu tanısı
Fizik muayene kapsamında, muayeneyi yapan hekim hastanın dalağını ve karaciğerini elle muayene ederek olası boyut değişikliklerini kontrol eder. Karın bölgesine vurarak karın boşluğunda su birikimi olup olmadığını tespit eder.
Ardından ciltte karaciğer belirtileri olup olmadığını kontrol eder: Bunlara örneğin örümcek damarlar (Spider Naevi) dahildir. Bunlar, cilt yüzeyinin altında açıkça görülebilen, örümcek ağına benzeyen kılcal damar genişlemeleridir.
Genellikle yüzde veya göğsün üst kısmında görülürler. Ayrıca hastanın cildinde sarılık ve avuç içleri ile ayak tabanlarında kızarıklık görülür.
Karaciğer sirozuna dair belirgin bir işaret de aşağıdakileri içeren bir kan tahlilidir:
- Yüksek albümin değerleri
- Yüksek kolinesteraz değerleri
- Pıhtılaşma faktörleri II, VII, IX ve X'in düşük olması (Quick testi)
- Yüksek karaciğer enzim değerleri
Doktor, ultrason gibi görüntüleme yöntemleri ile karaciğerin büyüklüğünü ve durumunu belirler. Hastalığın ilerlemesini ultrason fibroscan ile ölçer. Bu sayede doku değişiminin derecesi belirlenebilir. Bazı durumlarda bilgisayarlı tomografi veya manyetik rezonans tomografi (MRG) de ek olarak kullanılır.
Ancak hasta, biyopsi sonucu ortaya çıktığında kesin bir teşhise ulaşır. Biyopsi, karaciğerden alınan bir doku örneğinin incelenmesidir.
Karaciğer sirozunun tedavisi
Karaciğer sirozu, ancak altta yatan hastalığın en uygun şekilde tedavi edilmesi durumunda durdurulabilir.
Hastalık henüz erken bir aşamadayken tedavi özellikle başarılı olabilir. Ancak hasar görmüş organ, zaten tahrip olmuş karaciğer hücrelerini yeniden oluşturamaz.
Karaciğer sirozunun tedavisi şu şekilde yapılır:
- nedensel (nedenlere göre) ve
- aynı zamanda semptomatik (belirtilere dayalı) olarak yapılır.
Altta yatan hastalığın tedavisi ne kadar başarılı olursa, karaciğer hastalarının yaşam beklentisi o kadar yüksek olur. Ayrıca, hastanın kalan ömrü, altta yatan hastalığın ne kadar ilerlemiş olduğuna bağlıdır.
İlk olarak hasta tüm nedenlerden kaçınmalıdır. Alkol bağımlıları detoks programına girer. Sigara içenler, karaciğere daha fazla zarar vermemek için sigarayı bırakır. Karaciğeri olumsuz etkileyen ilaçların kullanımı gerekirse azaltılmalıdır.
Karaciğer sirozunun ilerlemiş aşamalarında genellikle tek seçenek karaciğer naklidir. Ancak bu, alkol bağımlısı hastalar için geçerli değildir. Karaciğer sirozunun belirtileri de uygun bir tedaviye ihtiyaç duyar. Doktorlar, karın şişkinliğini ilaçlarla ve karın ponksiyonu ile tedavi eder.
Viral hepatit durumunda hastaya antiviral ilaçlar verilir.
Hastada otoimmün hepatit varsa, doktor bağışıklık sistemini baskılayan ilaçlar verir. Quick değerleri çok düşükse, doktorlar K vitamini vererek artan kanama riskini azaltır.
Karaciğer atrofisi olan hastalar, karaciğer diyetine uymak zorundadır.
Bu diyet, bol miktarda protein ve diğer önemli besin maddelerini içerir. Hastalar, vücut ağırlığının her kilogramı başına günde yaklaşık 1,5 gram protein alırlar. Ancak, hepatik ensefalopati hastaları bu kuralın dışındadır.
Sıkça Sorulan Sorular
Karaciğer sirozunun en yaygın nedeni nedir?
Karaciğer sirozunun en yaygın nedeni, kronik alkol kaynaklı karaciğer hasarıdır. Kronik Hepatit B, viral hepatit veya alkolik olmayan yağlı karaciğer de karaciğer sirozuna yol açabilir. Daha nadiren otoimmün hepatit veya Wilson hastalığı da sorumlu olabilir.
Karaciğer sirozunda hangi belirtiler görülür?
Karaciğer sirozunun belirtileri başlangıçta yorgunluk gibi spesifik olmayan belirtilerdir. İleri evrelerde ise ciltte sararma, asit, örümcek damarları veya ensefalopati gibi tipik belirtiler ortaya çıkar. Hepatik ensefalopati, amonyak seviyesinin yükselmesiyle oluşur ve zihin bulanıklığına neden olabilir.
Karaciğer sirozu hangi komplikasyonlara yol açabilir?
Karaciğer sirozunun komplikasyonları arasında asit, portal hipertansiyon, peritonit gibi bakteriyel enfeksiyonlar veya şiddetli kanama yer alır. Ayrıca, HCC ve karaciğer kanseri riski de artar. Dekompanse karaciğer sirozunda karaciğer yetmezliği tehlikesi vardır.
Karaciğer sirozunda prognoz nasıl değerlendirilir?
Prognoz, evreler, Child-Pugh skoru ve MELD skoru temel alınarak değerlendirilir. Bilirubin, pıhtılaşma faktörleri ve assit gibi parametreler de dikkate alınır. Child A evresi, karaciğerin hâlâ nispeten işlevsel olduğunu gösterirken, daha ileri evreler yaşam süresinin kısalmasıyla ilişkilidir.
Ne zaman karaciğer nakli gereklidir?
İleri evre karaciğer sirozu durumunda veya hepatik ensefalopati, assit veya kanama gibi komplikasyonlar kontrol altına alınamadığında karaciğer nakli düşünülür. Karaciğer nakli, karaciğer sirozunun son evresinde tek kesin tedavi yöntemidir. Bununla birlikte, altta yatan hastalığın tutarlı bir şekilde tedavi edilmesi, hastalığın ilerlemesini sıklıkla yavaşlatabilir.
Yazıyı paylaş