Asbestozda Mezotelyom ve Plevral Mezotelyom: Kötü huylu tümör hastalıklarının tanı, prognoz ve tedavisi

Mezotel, vücuttaki çeşitli organları ve boşlukları kaplayan özel bir doku tabakasıdır. En sık etkilenen bölge, açık ara farkla plevradır (Pleura) – bu durumda plevral mezotelyomdan söz edilir. Çok daha nadiren, örneğin kalp kesesi üzerinde bir mezotelyom gelişir.

Plevra, bir sıvı tabakasıyla kaplıdır. Bu tabaka, nefes alırken akciğerlerin göğüs boşluğunda sorunsuz bir şekilde hareket etmesini sağlar. Plevranın belirli hücreleri, yani mezotel hücreleri, anormal bir şekilde çoğalırsa plevral mezotelyoma gelişebilir.

Plevral hücrelerin kötüye dönüşmesi, özellikle asbestle temas (asbest maruziyeti) sonucu meydana gelir. Mesleki olarak asbestle temas etmiş kişilerde bu kanser türünün gelişme riski yaklaşık bin kat daha yüksektir.

Asbest maruziyeti ile kanserin ortaya çıkması arasında (latans süresi) genellikle 30 ila 50 yıl geçer. Bu nedenle hastaların çoğu 50 yaşın üzerindedir.

Plevral mezotelyoma genel olarak nadir görülen bir hastalıktır. Almanya’da her yıl yaklaşık 1600 kişi bu hastalığa yakalanmaktadır. Erkekler, kadınlara göre ortalama dört kat daha sık etkilenmektedir.

Başlangıçta klinik tablo oldukça belirsizdir. Bu nedenle, ilk şikayetlerin ortaya çıkması ile tanının konulması arasında genellikle üç ila altı ay geçer.

Plevral mezotelyoma tipik olarak aşağıdaki belirtilerle kendini gösterir:

• Nefes darlığı, özellikle efor sırasında (vakaların yaklaşık yüzde 90'ı)
• Öksürük veya kuru, tahriş edici öksürük
• Sönük, kaynağını belirlemesi zor göğüs ağrısı
• Halsizlik, yorgunluk ve kilo kaybı (vakaların yaklaşık yüzde 15'i)

Ayrıca, hastaların yaklaşık yüzde 30'unda tekrarlayan plevral efüzyonlar görülür. Bunlar, plevrada oluşan ve tedavisi oldukça zor olan sıvı birikimleridir.

İleri evrelerde sıklıkla

• kanlı öksürük (hemoptizi),
• yutma güçlüğü (disfaji),
• ses kısıklığı ve
• sözde Horner sendromu

görülür.

Horner sendromu, üç belirtiyle kendini gösteren bir sinir hasarını tanımlar:

• göz kapağının sarkması,
• göz bebeğinde belirgin daralma ve
• göz çukuruna çökmüş göz küresi

ile karakterize edilen bir sinir hasarıdır.

Tanı koyulmasında özellikle mesleki öykü ve asbest maruziyetinin saptanması belirleyici bir rol oynar. Dolayısıyla hekim, hastanın asbestle temas etmiş olup olmadığını ve ne zaman temas etmiş olabileceğini bilmelidir.

Fizik muayene sırasında çoğunlukla

• zayıflamış solunum sesi ve
• parmaklarla akciğerlere vurulduğunda sönük bir vurma sesi görülür.

İleri evrelerde ayrıca

• ağrı nedeniyle alınan koruyucu duruş,
• elle hissedilebilen kitleler,
• asimetrik göğüs kafesi (toraks),
• nefes alıp verme sırasında göğüs kafesinin hareketlerinde kısıtlanma veya yokluğu ve
• köprücük kemiği bölgesinde lenf düğümlerinde büyüme

gözlemlenebilir.

Bunun yanı sıra, kanserli tümörün daha iyi değerlendirilmesi için çeşitli görüntüleme ve diğer tanı yöntemleri kullanılır:

• Göğüs röntgeni: Geleneksel bir röntgen filmi, plevral efüzyon olup olmadığını ve tümörün yaygın mı yoksa nodüler mi olduğunu gösterir. İkincisi, prognoz açısından önemlidir; çünkü yaygın tümörler diğer organlara yayılma (metastaz) eğilimindedir.
• Bilgisayarlı tomografi (BT): Göğüs BT'si, tümörün ve yayılımının daha iyi değerlendirilmesine yarar.
• Manyetik rezonans tomografi (MRG): Bulguların net olmadığı durumlarda ek olarak bir manyetik rezonans tomografi de yapılabilir.
• Ultrason (Sonografi): Plevral ultrason olarak adlandırılan bu yöntem, küçük plevral efüzyonları bile görünür hale getirebilir. Ultrason görüntülemesi sayesinde, kanserli tümörün yayılımı ve diyafram veya karın gibi komşu göğüs duvarı yapılarına yayılıp yayılmadığı da kontrol edilebilir.
• Plevral ponksiyon: Plevral ponksiyon yardımıyla plevral efüzyondan hücre materyali alınır ve bu materyal daha sonra kanser hücrelerinin varlığı açısından incelenir.
• Torakoskopi: Torakoskopi sırasında bir doku örneği alınır. Muayene görsel olarak gerçekleştirildiğinden, şüpheli bölgelerden hedefli bir şekilde örnek alınarak incelenebilir.

Sözde radikal ameliyat kapsamında tümörün cerrahi olarak çıkarılması, tek küratif tedavi yöntemidir. Dolayısıyla, ancak bu şekilde iyileşme mümkündür.

Bu işlemde plevra ve akciğerin tamamı (ekstraplevral pleuropnömekomi) çıkarılır. Gerekirse plevra ve akciğerin yanı sıra kalp kesesi ve diyafram da çıkarılmalıdır (P3D ameliyatı).

Buna ek olarak, genellikle ameliyat sırasında veya sonrasında bir dizi kemoterapi ilacı kullanılır. Bunlar arasında şunlar yer alır: 

• Karboplatin ve Paklitaksel,
• sisplatin ve
• Permetrexed.

Bu ilaçlar, özellikle birlikte kullanıldığında yaşam kalitesini ve hayatta kalma oranını artırabilir.

Ayrıca, tümörün lokal kontrolü için etkilenen göğüs boşluğunun yarısı ve göğüs boşluğunun ortasındaki bağ dokusu bölgesi (mediasten) radyoterapiye tabi tutulur.

Şu anda olası yeni tedavi yöntemleri olarak

• gen terapisi yaklaşımları,
• fotodinamik tedavi,
• immünoterapi ve
• VEGF inhibitörleri olarak adlandırılan ilaçların kullanımı

kullanımı test edilmektedir.

Çoğu hastada kanser tümörü ameliyat edilemez (ameliyat edilemeyen tümör). Bu nedenle bu hastalarda yalnızca palyatif ve semptomatik tedavi mümkündür. Bu, kanserin tedavi edilemez olduğu, ancak tedaviyle hastanın yaşam kalitesinin iyileştiği anlamına gelir.

Ciddi şikayetlerin olduğu durumlarda, münferit vakalarda kemoterapi uygun olabilir. Çalışmalara göre, kemoterapi tedbirleri sayesinde

• vakaların yüzde 79’unda ağrı,
• vakaların yüzde 67’sinde öksürük ve
• vakaların yüzde 54'ünde nefes darlığı

azaltılabilmektedir.

Kemoterapi ilaçlarının kullanılmasından önce, doktor her durumda yaş

• yaş ve genel sağlık durumunu,
• ek eşlik eden hastalıklar,
• mevcut semptomları ve
• tümörün gelişimini

gelişimini dikkate alarak her durumda yararları ve olası yan etkileri değerlendirir.

Lokal radyoterapi veya plevranın kısmi çıkarılması da ağrı ve solunum sıkıntılarının hafiflemesine yol açabilir.

Tekrarlayan efüzyonlarda, “pleurodez” adı verilen bir işlem de yararlı olabilir. Bu işlemde, doktor plevra boşluğuna talk pudrası enjekte ederek plevra tabakalarını birbirine yapıştırır. Kanser hastalığının son evresindeki hastalar, bazı durumlarda bir drenaj yoluyla efüzyon sıvısının kalıcı olarak boşaltılmasından fayda görebilir.

Plevral mezotelyomda prognoz son derece olumsuzdur. 5 yıllık sağkalım oranı yüzde beş ile on arasındadır. Ortalama sağkalım süresi, tanı konulduktan sonra yaklaşık bir yıldır.

Hastaların çoğu, akciğer yetmezliği (solunum yetmezliği) nedeniyle hayatını kaybeder. Bu olumsuz prognozun başlıca nedeni, teşhisin geç konulmasıdır. Bu nedenle, mesleki risk altındaki kişiler erken teşhis muayeneleri yaptırmalıdır.