Ίκτερος: Αιτίες, συμπτώματα και θεραπεία στους ενήλικες

Ως ίκτερος (ιατρικός όρος: ίκτερος) ορίζεται ο κιτρίνισμα του δέρματος, των βλεννογόνων και των σκληρών (του λευκού μέρους των ματιών). Ο χαρακτηριστικός κιτρίνισμα οφείλεται στην αυξημένη συγκέντρωση της χολερυθρίνης στον οργανισμό. Πρόκειται για μια κιτρινωπή χρωστική της χολής, η οποία παράγεται κατά τη φυσική αποδόμηση της αιμοσφαιρίνης.

Ο ίκτερος δεν αποτελεί ασθένεια, αλλά ένδειξη μιας υποκείμενης πάθησης. Οι αιτίες πρέπει πάντα να διευκρινίζονται από γιατρό. Ο ίκτερος από μόνος του συχνά προκαλεί ελάχιστα συμπτώματα, μπορεί όμως να υποδηλώνει πάθηση του ήπατος, των χοληφόρων οδών ή άλλων οργάνων.

Εδώ θα βρείτε περαιτέρω πληροφορίες καθώς και επιλεγμένους ειδικούς στον ίκτερο.

Ο ίκτερος γίνεται αντιληπτός, μεταξύ άλλων, από το κίτρινο χρώμα των ματιών © blackday | AdobeStock

Αιτίες του ίκτερου

Η αιτία του ίκτερου μπορεί να βρίσκεται σε διάφορα σημεία του μεταβολισμού της χολερυθρίνης. Ως κεντρικό όργανο, το ήπαρ διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο.

Ο αιμολυτικός ίκτερος προκαλείται από την αυξημένη διάσπαση της αιμοσφαιρίνης, της κόκκινης χρωστικής του αίματος. Μέσω αυτής της λεγόμενης αιμόλυσης παράγεται αυξημένη ποσότητα χολερυθρίνης, την οποία το ήπαρ δεν μπορεί να επεξεργαστεί αρκετά γρήγορα. Αιτίες μπορεί να είναι φάρμακα, ορισμένες αιματολογικές παθήσεις ή συγγενείς διαταραχές.

Ο ηπατικός ίκτερος, αντίθετα, προκαλείται από βλάβη στα ηπατικά κύτταρα. Συχνές αιτίες είναι η ηπατίτιδα, η αλκοολική ηπατίτιδα ή άλλες μορφές ηπατικής νόσου. Η ηπατίτιδα Α και Β μπορεί να επηρεάσει τη λειτουργία του ήπατος και να προκαλέσει μόνιμη βλάβη στο όργανο. Η ηπατίτιδα ή η κίρρωση του ήπατος συγκαταλέγονται μεταξύ των συχνότερων αιτιών.

Μια άλλη μορφή ίκτερου είναι ο χολοστατικός ή αποφρακτικός ίκτερος. Σε αυτή την περίπτωση, η χολή δεν μπορεί πλέον να απορρέει ανεμπόδιστα. Συχνά ευθύνονται οι χολόλιθοι, οι φλεγμονές των χοληφόρων πόρων, οι παθήσεις της χοληδόχου κύστης ή ένας όγκος του παγκρέατος. Λόγω της στάσης της χολής, αυξάνεται η ποσότητα της χολικής χρωστικής στο σώμα.

Επιπλέον, υπάρχουν σπάνιες μεταβολικές διαταραχές, όπως το σύνδρομο Gilbert· αυτή η συνήθως συγγενής διαταραχή οδηγεί σε μειωμένη επεξεργασία της χολερυθρίνης στο ήπαρ.

Συνολικά, λοιπόν, πολύ διαφορετικές αιτίες μπορούν να οδηγήσουν στην εμφάνιση ή την πρόκληση του ίκτερου.

• Προηπατικός (αιμολυτικός) ίκτερος: λόγω της αυξημένης διάσπασης (π.χ. από φάρμακα) των ερυθρών αιμοσφαιρίων, απελευθερώνεται και αποικοδομείται αυξημένη ποσότητα αιμοσφαιρίνης. Έτσι, αυξάνεται η συγκέντρωση της χολερυθρίνης.
• Ηπατοκυτταρικός (παρεγχυματικός) ίκτερος: αδυναμία των ηπατικών κυττάρων να αποβάλουν επαρκώς τη χολερυθρίνη που παράγεται, π.χ. σε περίπτωση ηπατίτιδας ή κίρρωσης του ήπατος
• Χολοστατικός (αποφρακτικός) ίκτερος: Διαταραχή της εκροής της χολής, π.χ. λόγω λίθων στους χολικούς αγωγούς, όγκων του ήπατος ή όγκων του παγκρέατος

Διάγνωση σε περίπτωση υποψίας ίκτερου

Η διάγνωση ξεκινά με λεπτομερή λήψη ιστορικού και φυσική εξέταση. Ο γιατρός ή η γιατρός δίνει ιδιαίτερη προσοχή στον βαθμό του κιτρίνισμα, σε πιθανά συνοδά συμπτώματα καθώς και σε γνωστές προγενέστερες παθήσεις.

Οι εργαστηριακές εξετάσεις παρέχουν σημαντικές ενδείξεις για την αιτία. Μεταξύ άλλων, προσδιορίζονται: η χολερυθρίνη στο αίμα, οι ηπατικοί δείκτες, οι δείκτες φλεγμονής, η γενική εξέταση αίματος και οι δείκτες πήξης.

Με αυτόν τον τρόπο διαπιστώνεται εάν η συγκέντρωση της χολερυθρίνης είναι αυξημένη και εάν υπάρχει ηπατική βλάβη.

Περαιτέρω διαγνωστικές μέθοδοι επιλογής είναι

• το υπερηχογράφημα,
• η αξονική τομογραφία και η μαγνητική τομογραφία, καθώς και
• η ERCP (ενδοσκοπική αναδρομική χολαγγειο-παγκρεατογραφία): Απεικονίζει τους χολικούς αγωγούς και τον αγωγό του παγκρέατος.

Πώς αντιμετωπίζεται ο ίκτερος;

Η θεραπεία του ίκτερου εξαρτάται βασικά από την αιτία.

Στόχος κάθε θεραπείας του ίκτερου είναι η εξάλειψη της υποκείμενης νόσου. 

Σε περίπτωση αιμολυτικού ίκτερου, αντιμετωπίζεται η αιτία που τον προκαλεί· ενδεχομένως, πρέπει να διακοπεί η λήψη φαρμάκων ή να αντιμετωπιστούν οι υποκείμενες παθήσεις.

Σε περίπτωση ηπατίτιδας, η θεραπεία εξαρτάται από την εκάστοτε αιτία. Οι ιογενείς λοιμώξεις, η κατάχρηση αλκοόλ ή οι μεταβολικές διαταραχές απαιτούν διαφορετικές θεραπευτικές προσεγγίσεις.

Όταν η αιτία του ίκτερου είναι η κίρρωση του ήπατος, η απόλυτη αποχή από το αλκοόλ αποτελεί τη θεραπεία επιλογής. Στο τελικό στάδιο, η μεταμόσχευση ήπατος είναι η μόνη ελπίδα για μόνιμη ίαση.

Για τη χολεστατική ίκτερο χρησιμοποιούνται επεμβατικές και χειρουργικές μέθοδοι.

Η ERCP αποτελεί τη θεραπεία επιλογής για τους λίθους των χοληφόρων πόρων, ενώ σε σπάνιες περιπτώσεις απαιτείται χειρουργική διόρθωση του χοληφόρου πόρου. Οι όγκοι του ήπατος ή του παγκρέατος μπορούν (ανάλογα με το μέγεθος και την έκτασή τους) να αφαιρεθούν χειρουργικά.

Ο ίκτερος των νεογνών (νεογνικός ίκτερος) είναι μια συχνή, συνήθως παροδική κιτρίνιση του δέρματος και των ματιών, η οποία προκαλείται από αυξημένα επίπεδα χολερυθρίνης στο αίμα. Η θεραπεία, ανάλογα με τη σοβαρότητα, συνήθως περιορίζεται στην παρακολούθηση ή στη φωτοθεραπεία (φωτοθεραπεία), και στις περισσότερες περιπτώσεις ο νεογνικός ίκτερος υποχωρεί πλήρως μέσα σε λίγες ημέρες έως εβδομάδες.

Πορεία

Η πορεία εξαρτάται από την υποκείμενη πάθηση· σε πολλούς ασθενείς ο ίκτερος εξαφανίζεται μόλις αντιμετωπιστεί επιτυχώς η αιτία.

Ο ίκτερος στους ενήλικες μπορεί να έχει τόσο αβλαβείς όσο και σοβαρές αιτίες.

Αντίθετα, οι μη θεραπευμένες παθήσεις του ήπατος ή των χοληφόρων οδών μπορούν να οδηγήσουν σε μόνιμες βλάβες. Η έγκαιρη διάγνωση βελτιώνει σημαντικά την πρόγνωση.

Συχνές ερωτήσεις

Είναι επικίνδυνος ο ίκτερος;

Ο ίκτερος από μόνος του δεν αποτελεί αυτόνομη ασθένεια, αλλά ένδειξη μιας υποκείμενης πάθησης. Το αν είναι επικίνδυνος εξαρτάται από την εκάστοτε αιτία.

Πώς εμφανίζεται ο ίκτερος;

Ο ίκτερος προκαλείται από την αυξημένη συσσώρευση της χολερυθρίνης στον οργανισμό. Η αιτία είναι συνήθως μια διαταραχή στη μεταβολή ή στην απέκκριση της χολερυθρίνης.

Ποιες είναι οι αιτίες του ίκτερου;

Οι συχνότερες αιτίες της ίκτερου είναι η ηπατίτιδα, η κίρρωση του ήπατος, οι χολόλιθοι, οι παθήσεις των χοληφόρων οδών, καθώς και η αυξημένη διάσπαση των αιμοσφαιρίων.

Πώς αντιμετωπίζεται ο ίκτερος;

Η θεραπεία του ίκτερου εξαρτάται πάντα από την αιτία. Μόνο όταν αντιμετωπιστεί η υποκείμενη νόσος, μπορεί να αντιμετωπιστεί και ο ίκτερος.

Τι είναι ο ίκτερος στα νεογνά;

Ο ίκτερος στα νεογνά είναι σχετικά συχνός μετά τη γέννηση. Πολλά παιδιά παρουσιάζουν αυξημένα επίπεδα χολερυθρίνης κατά τις πρώτες ημέρες της ζωής τους. Αυτός ο τύπος ίκτερου συνήθως υποχωρεί μέσα σε δέκα έως 14 ημέρες. Ως εκ τούτου, ο ίκτερος είναι σχετικά συχνός, καθώς το νεογέννητο προσαρμόζει το μεταβολισμό του στις συνθήκες εκτός της μήτρας.

Μπορεί να προληφθεί ο ίκτερος;

Σε κάποιο βαθμό, ο ίκτερος μπορεί να προληφθεί με την αποφυγή παραγόντων κινδύνου για ηπατικές παθήσεις. Σε αυτούς περιλαμβάνονται η μέτρια κατανάλωση αλκοόλ, οι εμβολιασμοί κατά συγκεκριμένων μορφών ηπατίτιδας, καθώς και ένας υγιεινός τρόπος ζωής.