Erysipel (deri iltihabı) – Bakteriyel cilt enfeksiyonunun nedenleri, belirtileri ve tedavisi

Erizip, bakteriyel bir cilt enfeksiyonudur. Genellikle cildin üst tabakaları ve lenf kanalları etkilenir. Erizipelin ortaya çıkabileceği tipik bölgeler yüz ve alt bacaklardır. Ancak prensip olarak bu cilt hastalığı vücudun her yerinde ortaya çıkabilir.

Halk dilinde erizipele "kızarıklık" denir. Bu isim, hastalığın beraberinde getirdiği dış belirtilerden kaynaklanır: Etkilenen bölgede kızarıklık ve bazen de şiddetli şişlikler görülür.

İltihap, ilgili patojenin giriş noktası çevresine yayılır. Yine halk dilinde kullanılan “Wundrose” adı, bu yayılmanın görsel olarak bir gülün çiçeğine benzeyebilmesine atıfta bulunur. Bazı durumlarda erizip, sadece ciltte kızarıklık ve şişlik ile değil, aynı zamanda kabarcıklar ve püstüllerle de kendini gösterir.

Bu, çoğunlukla streptokoklar tarafından neden olunan bakteriyel bir enfeksiyondur. Bu bakterilerin vücuda girebilmesi için ciltteki en küçük yaralar bile yeterlidir. Çok küçük oldukları takdirde, bu yaraların dışarıdan görünmesi gerekmez.

Örneğin, kendi başına zararsız bir ayak mantarı hastalığı bile bu bakteriler için bir giriş kapısı oluşturabilir. Bakteriler daha sonra derinin daha derin katmanlarına ve lenf kanallarına yayılabilir. Derideki iltihaplanma, nihayetinde vücuda giren bakterilerle mücadele etmek isteyen vücudun bir savunma tepkisidir.

Erysipel hastalığına yakalanma riski sadece küçük cilt yaralanmalarıyla sınırlı değildir.

• damar hastalıkları,
• lenfödem veya
• diyabet ve
• bacaklarda dolaşım bozuklukları

müptelaları da risk grubuna girer. Bağışıklık sistemi sorunları olan hastalar da risk altındadır. Aynı durum sigara içenler için de geçerlidir.

Ciltte kızarıklık ve şişlikler erizipelin karakteristik belirtileridir. Ancak asıl iltihaplanma daha erken başlar. Hasta kendini halsiz ve bitkin hissedebilir. Genel rahatsızlık hissine ateş ve titreme de eşlik edebilir.

Genellikle dış belirtiler ancak birkaç gün sonra ortaya çıkar. Bakterilerin giriş noktası çevresinde iltihap yayılır. Ardından ciltte tipik kızarıklıklar ve şişlikler görülür.

İltihaplanma nedeniyle

• cildin belirgin şekilde ısınmasına ve
• kızarıklık bölgesinde baskıya bağlı ağrı ve
• (tıbbi terim: flegmon) ve 
• küçük kabarcıklar oluşabilir,
• ağrılı ve kızarık bir şerit (tıbbi terim: Lenfanjit) ve 
• lenf düğümlerinde şişlik

görülebilir. 

Hastalığın ciddiyetini değerlendirmek için tıbbi muayene önemlidir. Ayrıca bu sayede diğer hastalıklar dışlanabilir ve aynı zamanda doğru tedaviye başlanabilir. Patojenler genellikle saptanamaz, ancak eğitimli bir hekim erizipeli dış görünüşüne göre tanıyabilir.

Erizipel tedavisinde antibiyotik kullanımı tercih edilen yöntemdir. Hastanın sağlık durumu çok kötü ise, antibiyotikler damar yoluyla da verilebilir. Aksi takdirde, antibiyotikler tablet şeklinde (tıbbi terimle: oral) verilir. Streptokoklarla mücadele için sıklıkla penisilin verilir. Bu antibiyotiğe tolerans gösterilememesi durumunda (çoğunlukla penisilin alerjisi nedeniyle), alternatif olarak klindasimin veya eritromisin verilebilir.

Bunun yanı sıra, hasta elbette kendini dinlendirmelidir. Belirtilerin çok belirgin olduğu birçok durumda yatak istirahati önerilir. Ancak bu durumda tromboz önleme tedbirlerine (karın enjeksiyonları) dikkat edilmelidir.

Erysipel alt bacakta bulunuyorsa, etkilenen bacağı yukarı kaldırmak faydalı olabilir. Bu şekilde lenf akışı iyileşir ve şişlikler daha kolay azalır. Ayrıca, dezenfekte edici sıvılarla ıslatılmış serinletici nemli sargılar da sıklıkla faydalıdır. Bir yandan semptomları hafifletir, şişliğin ve iltihabın gerilemesine yol açar, diğer yandan da mikrop sayısını azaltır.

Ağrı durumunda, hastalığın seyrini biraz daha katlanılabilir hale getirmek için uygun ilaçlar verilebilir. Kompresyon tedavisi veya kan inceltici ilaçlar da, özellikle hareket kabiliyetinin kısıtlı olduğu durumlarda destekleyici olarak endikedir.

Önemli: Erizipelde her zaman neden araştırması yapılmalıdır. Örneğin, cilt hastalıkları veya diğer kronik rahatsızlıklar varsa, nüks (erizipelin tekrar ortaya çıkması) riskini önlemek için bunların tedavisi de eşzamanlı olarak yapılmalıdır.

Erysipel kısmen kendiliğinden düzelse de, en kötü durumda ciddi komplikasyonlara yol açabilir.

Örneğin, lenf kanalları birbirine yapışabilir ve bu da sıvının artık düzgün bir şekilde drenajını engellediği için lenfödeme yol açabilir. Lenfödemin son aşaması olarak kabul edilebilen elefantiyazis de mümkündür. Bu durumda, yumuşak dokularda şiddetli bir şişlik meydana gelir; elefantiyaziste bu şişlik genellikle kalıcı (geri dönüşsüz) olur ve artık geri alınamaz. 

Tedavi edilmeyen veya yetersiz tedavi edilen erizipelde görülen diğer komplikasyonlar şunlardır

• ven iltihabı
• Böbrek sorunları veya
• sepsis (kan zehirlenmesi)
• Diğer organlara yayılma
• Yüzeysel veya derin damarlarda tromboz

Erizipel durumunda cerrahi müdahale son derece nadirdir. Sonuçta, boşaltılması gereken büyük irin birikimleri oluştuğunda cerrahi müdahale endike olabilir. Aksi takdirde, patojenlerin özellikle kan dolaşımı yoluyla yayılması ve kan zehirlenmesine yol açması söz konusu olabilir. Bu komplikasyon son derece ciddiye alınmalıdır ve ölümcül sonuçlara yol açabilir.

Ayrıca, kas zarları (fasya) içindeki dokuda önemli ölçüde gerginlik olması durumunda, bazı vakalarda doku kaybını önlemek için fasya kesilip açılması gerekebilir. Ancak bu komplikasyon da nadir görülen bir durumdur ve genellikle gerekli değildir.

Erizipelin bir sonucu olarak bir uzvun kaybı son derece nadirdir ve bu risk aslında yalnızca başka ciddi hastalıkların varlığında söz konusudur.

Örneğin, tipik olarak bacak arterlerinde daralma veya tıkanıklığa ve dolayısıyla dokularda kan dolaşımı bozukluklarına yol açan ileri derecede periferik arteriyel tıkanma hastalığı, ilk olarak erizipel ile fark edilebilir.

Bu kan dolaşımı bozukluğu giderilemezse veya doku hasarları çok ilerlemişse, en uç durumda bir uzuvun kesilmesi gerekebilir. Ancak bu durum çok nadirdir ve dokudaki iltihaptan değil, esas olarak damar hastalığından kaynaklanır.