Dirsek ağrısı (dış veya iç taraf): Bunun arkasında yatan nedenler nelerdir?

Dirsek ağrısının türü ve şiddeti, diğer faktörlerin yanı sıra dirsek ekleminin etkilenen yapılarına bağlıdır.

Dirsek eklemi, üç alt eklemden oluşur

• üst kol-oluk eklemi,
• üst kol-radius eklemi ve
• proksimal ulna-radius eklemi

oluşur.

Bu üç alt eklem, ortak bir eklem kapsülü ile çevrilidir. Bunlar, üst kol kemiği (humerus) ile önkol kemikleri olan dirsek kemiği (ulna) ve radius kemiğini birbirine bağlar.

Dirsek eklemi, üç güçlü bağ tarafından stabilize edilir ve yönlendirilir: iki yan bağ (kollateral bağlar) ve "halka bağ" olarak adlandırılan bağ.

Dirsek, bu yapılar sayesinde

• ön kolun üst kola göre bükülmesini ve gerilmesini (küresel eklem ve menteşe eklemi) ve
• alt kolun ve elin dönmesini (pim eklemi).

Bu nedenle dirsek, günlük yaşamda, sporda ve iş hayatında kolun hareketleri açısından çok önemli bir role sahiptir.

Dirsek ağrısı, dirsek eklemi, komşu kemikler, tendonlar, bağlar, sinüs kesesi veya çevre kaslarda hissedilen ağrıyı ifade eder.

Şikayetler akut veya kronik olabilir, sönük veya keskin bir şekilde ortaya çıkabilir, ön kola yayılabilir veya sadece kolu uzatırken ya da bükürken hissedilebilir.

Etkilenen yapıya bağlı olarak, aşağıdakiler gibi farklı türler ayırt edilir:

• Tendon tahrişleri, örneğin tenisçi kolu veya tenisçi dirseği
• Dirsekte iltihaplanma
• dirsekte artroz gibi dejeneratif süreçler
• Nörolojik nedenler, örneğin kubital tünel sendromu (= dirsekte sinir sıkışması)

Şişlik, kızarıklık, hareket kısıtlılığı veya karıncalanma gibi ek belirtiler ortaya çıkarsa, bir doktor tarafından muayene edilmelidir.

Bu şikayetlerin en sık görülen nedenleri çok çeşitlidir ve kolun farklı yapılarını etkiler.

Çoğu durumda dirsek ağrıları, kolun yanlış kullanılması veya aşırı yüklenmesinden kaynaklanır. Genellikle

• alışveriş poşetlerini taşımak gibi günlük faaliyetlerde,
• tenis veya golf oynamak gibi spor aktiviteleri sırasında ya da
• kol ve dirseğin yoğun şekilde zorlandığı mesleklerde çalışırken

ortaya çıkar.

Bunun yanı sıra, kaza sonrası yaralanmalar ve dirsek hastalıkları da ağrıya neden olabilir.

Yaralanma ve aşırı yüklenmeye bağlı dirsek ağrıları

Yaralanma ve aşırı yüklenmeye bağlı dirsek ağrıları, örneğin aşağıdakilerden kaynaklanabilir:

• dirsek ekleminin çıkması (eklem çıkığı)
• dirsek içindeki veya çevresindeki bir kemik kırığı
• Dirsek ekleminin bağ ve tendonlarındaki yaralanmalar, örneğin bağ yırtılması veya gerilme
• Dirsek bölgesindeki kas yaralanmaları veya kas gerginlikleri
• "tenisçi kolu" olarak bilinen durum (tenisçi kolunda dirseğin dış tarafında ağrı | tenisçi kolu)
• "Golfçi dirseği" olarak bilinen durum
• Tekrarlayan hareketler ve yüklemeler sonucu ortaya çıkan RSI sendromu (Tekrarlayan Gerilme Yaralanması Sendromu) (örneğin, bilgisayarda sık çalışmaktan kaynaklanan “fare kolu”)

Enflamatuar hastalıkların neden olduğu dirsek ağrıları

Dirsekte ağrıya neden olan ve iltihaplanabilen enflamatuar hastalıklar arasında şunlar yer alır:

• dirsek ekleminde artrit (eklem iltihabı)
• romatoid artrit (eklem romatizması)
• Dirsek ekleminde bursit
• tendon kılıf iltihabı

Dirsek ağrısının diğer nedenleri

Dirsekte ağrıya neden olabilecek diğer hastalıklar şunlardır:

• dirsekte artroz, yani eklem aşınması
• osteoporoz (kemik erimesi)
• dirsek ekleminde serbest eklem parçaları
• Dirsek sinirinde tahriş, örneğin "müzisyen kemiği" olarak bilinen kemiğin bir kenara çarpması sonucu

Dirsek ağrıları genellikle tekrarlayan yükleme ve aşırı yüklenme nedeniyle ortaya çıkar; özellikle kolun düzenli olarak bükülmesi veya gerilmesi gerektiren faaliyetlerde ve tenis gibi diğer raket sporlarında.

Ayrıca, yanlış duruşlar, yeterince güçlendirilmemiş önkol ve omuz kasları, ileri yaş ve artroz veya romatizmal hastalıklar gibi mevcut ön hastalıklar da bu tür şikayetlerin ortaya çıkma riskini artırır.

Belirtiler nedene göre değişiklik gösterir ve dirsekteki lokal ağrıdan, kola yayılan ağrılara, eklem bölgesinde baskıya bağlı ağrıya ve hareket kısıtlılığına kadar uzanır. İltihaplı süreçlerde ek olarak şişlik, kızarıklık ve sıcaklık artışı da görülebilir.

Ayrıca, eklemin dış veya iç tarafında hissedilen bıçak saplanır gibi veya eforla artan ağrılar ile bir şeyi kavramak, taşımak veya kaldırmak gibi hareketler sırasında ortaya çıkan şikayetler de tipik belirtilerdir.

Ağrılar genellikle başlangıçta sadece yük altında ortaya çıkar ve zamanla dinlenme sırasında da devam eder.

Etkili bir tedavi için, tanı sürecinde öncelikle şikayetlerin nedenlerinin belirlenmesi gerekir. Tanı genellikle

• hasta öyküsünün alınması (anamnez),
• fizik muayene ve
• röntgen, ultrason veya manyetik rezonans tomografi (MRG) gibi ek tetkiklere dayanarak yapılır.

Dirsek ağrısının teşhisi için anamnez

Anamnez görüşmesi sırasında doktor öncelikle hastanın tıbbi geçmişini öğrenir. Doktorun bu süreçte netleştirmeye çalıştığı sorular arasında şunlar yer alır:

• Dirsek ağrıları tam olarak nasıl hissediliyor, yani bıçak gibi mi, baskı hissi mi yoksa çekme hissi mi?
• Ağrı tam olarak nerede hissediliyor, yani dirseğin iç tarafında mı, dış tarafında mı, dirsek aralığında mı yoksa tüm kolda mı?
• Dirsek ağrıları ne zaman ortaya çıkıyor, örneğin belirli hareketler sırasında mı?
• Hasta ne zamandır dirsek ağrısı çekiyor?
• Dirsek bölgesinde bilinen herhangi bir önceden var olan hastalık veya yaralanma var mı?
• Dirseğin aşırı yüklenme ihtimali var mı, örneğin tenis veya golf oynamaktan ya da bilgisayar başında çalışmaktan kaynaklanan?

Fizik muayene

Fizik muayene sırasında, tedavi eden hekim öncelikle dirsek eklemini elle muayene eder. Bu sırada eklemin şişip şişmediğini veya ısınmış olup olmadığını kontrol eder ve aynı zamanda eklemin durumunu değerlendirir.

Ayrıca, dirsek ekleminin hareket kabiliyetini ve ağrı düzeyini kontrol etmek için bazı hareket testleri de yapar. Fizik muayene kapsamında diğer eklemler ve vücut duruşu da değerlendirilir.

İleri tetkikler

Çoğu durumda, doktor anamnez ve fizik muayene sonrasında bir ön tanı koyabilir. Ardından, bu ön tanıyı doğrulamak için ek tetkikler yapılabilir.

Bunlar arasında şunlar yer alır:

• Röntgen: Kemik hasarı şüphesini doğrulayabilir
• Ultrason muayenesi (sonografi)
• Manyetik rezonans tomografi (MRG)
• Bilgisayarlı tomografi (BT)
• Artroskopi (eklem içini inceleme)
• Kan tahlili: Enflamasyon değerlerini belirler
• Eklem ponksiyonu: Laboratuvar incelemesi için eklem sıvısından veya şişmiş sinüs kesesinden sıvı alınması

Dirsek ağrısının tedavisi, ağrının nedenine, şikayetlerin şiddetine ve ağrının akut mu yoksa kronik mi olduğuna göre belirlenir. Çoğu durumda, eklemin işlevini korumak ve ağrıyı azaltmak için konservatif tedavi yeterlidir.

Öncelikle kolun yükünün azaltılması ön plandadır. Özellikle spor veya mesleki faaliyetler sırasında fiziksel yükün geçici olarak azaltılması, ağrıyı hafifletmeye yardımcı olur. Aşırı yük durumunda, tekrarlanan hareketler, kolun üzerine aşırı baskı uygulamak ve sık sık kolu uzatıp bükmekten kaçınılmalıdır.

Enflamatuar değişikliklerde, şişliği, kızarıklığı ve şiddetli ağrıyı azaltabilen antienflamatuar ilaçlar kullanılır. Buna ek olarak, bulgulara göre soğuk veya sıcak uygulamalar da kullanılır.

Tedavinin temel bir bileşeni fizyoterapidir. Fizyoterapi, hareket kabiliyetini iyileştirir ve kasları güçlendirmek için hedefli egzersizler veya eklemin yeniden aşırı yüklenmesini önlemek amacıyla şok dalga tedavisi uygulanır. Eklemi stabilize etmek için bir bandaj takmak da destekleyici bir önlem olarak yararlı olabilir.

Dirsekte artroz gibi dejeneratif değişikliklerde, eklem bölgesindeki sürtünmeyi ve ağrıyı azaltmak amacıyla eklem içine ek enjeksiyonlar yapılabilir. Cerrahi müdahaleler, örneğin ilerlemiş artroz veya kubinatal tünel sendromu gibi durumlarda nadiren gereklidir. 

Bazen dirsek ağrılarında bandajlar yardımcı olabilir © Robert Kneschke | AdobeStock

Dirsek ağrısının cerrahi tedavisi

Dirsek ağrıları her zaman konservatif tedavi yöntemleriyle yeterince giderilemez. Bu durumda cerrahi müdahaleler düşünülebilir. Bu kapsamda, aşağıdakiler de dahil olmak üzere çeşitli cerrahi tedavi yöntemleri mevcuttur:

• Dirsek ekleminin artroskopisi (eklem içini inceleme)
• Osteotomi: Kemiğin kesilmesi veya kemik parçalarının çıkarılması; örneğin, artrozun neden olduğu dirsek ağrılarında
• Dirsek protezi (yapay dirsek eklemi) yerleştirilmesi

Seyrin nasıl olacağı, büyük ölçüde nedene bağlıdır. Çoğu durumda dirsek ağrıları birkaç hafta içinde belirgin şekilde düzelebilir.

Akut şikayetler genellikle kalıcı bir iz bırakmadan iyileşir. Yanlış yükleme devam ederse veya kronik iltihaplanma ya da artroz varsa, kalıcı kısıtlılıklar ortaya çıkabilir. 

Bu nedenle erken teşhis ve tutarlı bir tedavi önemlidir.

Dirsek ağrıları birçok farklı şekilde ortaya çıkabilir. Hafif tahrişlerden ciddi dejeneratif hastalıklara kadar çeşitlilik gösterir. İyi bir prognoz için zamanında teşhis ve hedefe yönelik tedavi belirleyicidir. Olası nedenler erken teşhis edilirse, ağrılar etkili bir şekilde hafifletilebilir ve kronik seyrin önlenmesi sağlanabilir.