Dizdeki kıkırdak hasarı – Nedenleri, tedavisi ve diz kıkırdak hasarında cerrahi tedavi

Dizdeki kıkırdak hasarında, koruyucu kıkırdak hasar görmüş veya aşınmıştır. Etkilenen hastalar, yürürken ve koşarken şiddetli ağrı hissettikleri için semptomlardan ciddi şekilde muzdariptir.

Dizdeki kıkırdak, uyluk kemiğinin (femur)

• uyluk kemiği (femur) ve
• kaval kemiği (tibia) ve
• diz kapağının (patella) uçlarını kaplar.

Bu kıkırdak tabakası, yani eklem kıkırdağı, diz ekleminde hareketlerin sorunsuz bir şekilde gerçekleşmesini sağlayan bir amortisör görevi görür.

Yaralanmalar, kronik aşırı yükleme ve yaşa bağlı aşınma kıkırdağa zarar verir, böylece kemikler birbirine sürtünür. Uzun vadede ağrılı diz artrozu ortaya çıkar. Bu terim, kıkırdağın durumunu ifade eder. Aşınmanın sonucu olarak ortaya çıkan iltihaplı hastalığa ise artrit denir.

Belirtilerin ne kadar belirgin olduğu, kıkırdağın durumuna bağlıdır. Tipik olarak, hastalar diz eklemi bölgesinde ağrı çekerler. Şikayetlerin şiddeti kişiden kişiye değişir. Birçok hasta başlangıçta sadece hafif ağrılar hisseder, ancak bu ağrılar yıllar içinde şiddetlenir. İleri aşamada hastalar şiddetli ağrılardan şikayet ederler.

Özellikle artrit hastaları, sıklıkla bıçak gibi saplanan ağrılardan ve dizlerinin "kilitlendiği" hissinden bahsederler.

Buna ek olarak, iltihaplı süreçlere işaret eden şişlikler ve genel bir rahatsızlık hissi de görülür. Bu şikayetler hareketleri zorlaştırır ve hastaların hareket kabiliyetini önemli ölçüde kısıtlar.

Bazen hastalar dizlerini hareket ettirdiklerinde çıtırtı veya gıcırtı sesleri duyarlar. Tıp uzmanları bu olguyu krepitasyon olarak adlandırır. Bu sesler, eklem içindeki hasar görmüş kıkırdak yüzeylerinin birbirine sürtünmesiyle ortaya çıkar. Hastalar bu hissi son derece rahatsız edici olarak tanımlarlar.

Diz ekleminde kıkırdak hasarının sık görülen nedenleri arasında yaralanmalar veya travmatik olaylar yer alır. Ani bir darbe ya da dizın büküldüğü bir kaza, kıkırdağa zarar verebilir. Bu durum, örneğin spor kazalarında, düşmelerde ve diğer kasıtsız kuvvet etkilerinde görülür. Kıkırdak dokusuna doğrudan verilen hasar veya bu tür yaralanmaların sonucu olarak diz ekleminde uzun süreli bir dengesizlik, kıkırdağın yıpranmasına yol açabilir.

Tekrarlanan yüklemeler ve belirli hareket rutinleri veya spor türleri eklemi aşırı yükler ve yine kıkırdak hasarına neden olur. Mesleki nedenlerle veya spor faaliyetleri nedeniyle sık sık dizlerini büküp zıplayan ya da diğer zorlayıcı hareketleri yapan kişiler bu durumdan özellikle etkilenir.

Kıkırdak hasarları genellikle yaşa bağlı aşınma veya dejeneratif değişiklikler sonucu ortaya çıkar. Yaş ilerledikçe dizdeki kıkırdak elastikiyetini ve kalınlığını kaybeder, bu da hasar riskini artırır. Aynı zamanda yaşlandıkça kıkırdak tabakasının doğal yenilenme yeteneği azalır ve bu da yaralanmalardan sonra iyileşmeyi zorlaştırır.

Kıkırdak hasarı riskini artıran faktörler arasında şunlar yer alır:

• Aşırı kilo
• genetik yatkınlık
• önceden var olan bir kıkırdak hastalığı veya eklem bozukluğu

Dizdeki kıkırdak hasarını teşhis etmenin en yaygın yöntemi, doktorun diz eklemini muayene ettiği klinik muayenedir. Bu muayene sırasında doktor şunları tespit eder:

• şişlikler,
• hareket kısıtlılıkları ve
• kıkırdak hasarının diğer karakteristik belirtilerini

tespit eder. Doktor, hastaya tıbbi geçmişi, spor ve mesleki faaliyetleri ile geçmişte geçirdiği olası kazalar hakkında sorular sorar.

Manyetik rezonans tomografi (MRG) gibi görüntüleme yöntemleri tanıyı doğrular. Ayrıntılı görüntüler, hekimin kıkırdak hasarının boyutunu belirlemesine yardımcı olur ve böylece kişiye özel bir tedavi planı oluşturabilir.

Bazen doktor diz artroskopisi yapar. Bu, doktorun diz eklemine ince bir alet (artroskop) soktuğu minimal invaziv bir işlemdir. Bu işlem sırasında kıkırdak ve eklemdeki diğer yapıların durumu bir monitörde canlı olarak görüntülenir. Bu görselleştirme, doktorun kıkırdak hasarının boyutunu tam olarak tespit etmesini sağlar. Ayrıca doktor, artroskop aracılığıyla kıkırdak dokusunda küçük onarımlar yapma imkânına da sahiptir.

Tedavi şekli, kıkırdak hasarının boyutuna ve ortaya çıkan şikayetlere bağlıdır.

Daha hafif vakalarda uzman doktorlar konservatif bir tedavi yaklaşımı tercih eder. Buna

• fizik tedavi,
• spesifik hareket egzersizleri ve
• ağrı tedavisi yer alır.

Konservatif tedavi yaklaşımının amacı, hastalığın ilerlemesini önlemek veya yavaşlatmaktır. Bunun için hastalar diz çevresindeki kasları güçlendirir ve diz ekleminin stabilitesini artırır. İleri evre vakalarda doktorlar sıklıkla cerrahi tedavileri önerir. Bunlar arasında kıkırdak düzeltme (shaving) ve kıkırdak onarımı gibi artroskopik işlemler yer alır.

Bazı durumlarda kıkırdak nakli veya kıkırdak yerine geçecek bir malzemenin implantasyonu gerekebilir. Bunun amacı, hasar görmüş dokuyu değiştirmek veya onarmaktır.

Kıkırdak hasarlarının tedavisinde çeşitli uzman hekimler yer alır. Diz ekleminde şikayetler ortaya çıktığında genellikle ilk başvurulacak kişi bir ortopedi uzmanı veya spor hekimidir. Ameliyata, örneğin bir anestezi uzmanı ve bir diz cerrahı gibi başka uzman hekimler de katılır.

Hastalığın seyrine ilişkin prognoz ve tedavi yöntemlerinin etkinliği,

• dizdeki kıkırdak hasarının ciddiyetine ve
• kişinin sağlık durumuna

bağlıdır. Erken evrelerde konservatif tedavi yaklaşımı etkili olduğu kanıtlanmıştır. Konservatif tedavi, kıkırdaktaki ilerleyen hasarı kalıcı olarak durduramaz. Ancak yine de eklemin işlevselliğini uzun yıllar boyunca korumaya katkıda bulunur.

Bazı durumlarda, konservatif tedavi yaklaşımı şikayetleri önemli ölçüde hafifletir ve bu da hareket özgürlüğünün artmasına yol açar.

Cerrahi yöntemler, özellikle de kıkırdak dokusu nakli, hastaların yaşam kalitesini sıklıkla hissedilir derecede iyileştirir. Ancak kıkırdak hasarları kronik bir hastalıktır. Bu nedenle doktor, genellikle nedeni ortadan kaldırmak yerine şikayetleri hafifletmeye çalışır.

Dizdeki kıkırdak hasarı, ağrıya ve hareket kısıtlılığına neden olur. Hastalar aşağıdaki gibi semptomlardan muzdariptir:

• diz eklemi ağrısı,
• şişlik ve
• hareket kısıtlılığı gibi semptomlardan muzdariptir.

Dizdeki kıkırdak hasarının teşhisi, klinik muayeneler ve görüntüleme yöntemleri ile konur. Bazı durumlarda, doktor hasarın boyutunu belirlemek için artroskopi yapar.

Tedavi seçenekleri, kıkırdak hasarının ciddiyetine göre değişir. Hafif vakalarda doktor, diz çevresindeki kasları güçlendirmek için konservatif tedaviler önerir. İleri evrelerde ise kıkırdak düzeltme, kıkırdak onarımı veya kıkırdak nakli gibi cerrahi müdahaleler gündeme gelir. 

Doktor hastalığı erken teşhis ederse, konservatif tedaviler hastalığın ilerlemesini yavaşlatır; böylece diz fonksiyonu korunur. Cerrahi müdahaleler, şikayetleri hafifletmeye ve hastaların yaşam kalitesini ve hareket özgürlüğünü geri kazanmalarına yardımcı olur.

Dizdeki kıkırdak hasarı nedir?
Dizdeki kıkırdak hasarı, diz eklemindeki eklem kıkırdağının hasar görmesidir. Bu durumda kıkırdak tabakası zarar görür ve bu da etkilenen eklemde ağrı ve hareket kısıtlılığına yol açabilir.

Diz kıkırdak hasarı nasıl oluşur?
Kıkırdak hasarı oluştuğunda, genellikle yanlış duruş, yanlış yükleme veya travmatik kıkırdak hasarı rol oynar. Ayrıca O veya X bacaklar, alt ekstremitedeki eksen bozuklukları veya altta yatan kemiğin hasar görmesi de kıkırdak hasarına neden olabilir.

Kıkırdak hasarında hangi belirtiler görülür?
Tipik belirtiler arasında diz ekleminde ağrı, şişlik ve hareket kısıtlılığı yer alır. İleri düzeyde kıkırdak hasarında ek olarak artroz da gelişebilir. Bazı kıkırdak hasarları başlangıçta belirti göstermez ve ancak klinik muayeneyle tespit edilir.

Kıkırdak hasarı nasıl tedavi edilir?
Kıkırdak hasarlarının tedavisi, hasarın türüne göre konservatif veya cerrahi yöntemlerle gerçekleştirilir. Konservatif tedaviye fizyoterapi, hiyalüronik asit ve yükün azaltılması dahildir. Dizde daha büyük kıkırdak hasarlarında cerrahi tedavi, artroskopi veya mikrofraktürleme seçenekleri değerlendirilebilir.

Kıkırdak hasarında hangi cerrahi seçenekler mevcuttur?
Artroskopi kapsamında kıkırdak hasarı cerrahi olarak tedavi edilebilir. Bu işlemde, yeni kıkırdak hücrelerinin oluşması için kemiğe küçük delikler açılır. Ayrıca, hastanın kendi vücudundan alınan hücreler çoğaltılarak kıkırdak hasarı bölgesine yedek kıkırdak olarak yerleştirilebilir.