Ortopedi Muayenesi: Bilgiler ve Uzmanlar

Manuel ortopedik muayene ile önemli bulgular elde edilir. Ortopedi uzmanı aşağıdaki noktaları kontrol eder:

Cilt ve deri altı dokusu:

Sıcaklık ve kıvam farklılıkları, örneğin

• pannikülozlar,
• Yara izleri,
• trofik ülserasyonlarla ilişkili tipik cilt değişiklikleri vb.

Eklemler:

• Basınca bağlı ağrının yeri,
• Hareket sırasında belirli ağrı fenomenlerinin tetiklenmesi,
• şekil bozukluklarının ayırt edilmesi, örneğin
  • eklem efüzyonu,
  • kapsül şişmesi,
  • Şişliğin ekleme göre konumu (örn. prepatellar bursit (eklem kesesi iltihabı), Baker kisti, metafiz bölgesindeki tümör vb.),
• Eklem sürtünmesi (krepitasyon),
• Çatlama fenomeni

Kaslar:

• İzometrik veya izotonik kasılma ile tetiklenen ağrı,
• Basınca bağlı ağrı,
• Kontur bozuklukları,
• Güç kaybı,
• Besin maddelerinde aşırı veya yetersiz alım

Tendonlar ve tendon bağlanma yerleri:

• Şekil değişiklikleri, örneğin
  • tendonun seyri boyunca veya kemik bağlantı noktası üzerinde kalınlaşmalar,
  • çukur oluşumu, örneğin Aşil tendonu yırtılmasında,
• Baskı ve/veya hareket sırasında ağrı hissi,
• Çatlama ve sürtünme fenomenleri

Damarlar:

• Nabız kontrolü,
• Damar seyrinde baskıya bağlı ağrı ve tonus artışı, örneğin tromboflebit ve trombozda

Sinirler:

Tipik baskı noktaları (tetik noktaları) üzerinden ağrının tetiklenmesi

• omurga ve sinir çıkış noktalarının yakınında (Valleix basınç noktaları) veya
• sinirlerin seyri boyunca.

Her eklemin kendine özgü bir hareket özelliği vardır. Hareket kabiliyeti, aktif ve pasif aralıkları açısından değerlendirilir ve açı dereceleri olarak kaydedilir.

Aktif hareket aralığının belirlenmesi, özellikle ağrı durumlarında ve felçlerde önemlidir. Belgeleme, Nötr-Sıfır Yöntemi'ne göre yapılır; burada 0 konumu, ilgili hareket yönünün orta veya başlangıç pozisyonu olarak kabul edilir.

Örnek: Diz eklemi 5-0-130: 5, 5° hiperekstansiyona; 0, tam ekstansiyona; 130, 130° fleksiyona karşılık gelir.

Eklemlerin muayenesi, frontal, sagital ve transvers olmak üzere üç uzamsal düzlemde gerçekleştirilir. Tüm eklemler bu hareketler için uygun değildir. Anatomik nedenlerden ötürü, bu durum pratikte sadece kalça ve omuz gibi küresel eklemleri ilgilendirir. Dirsek, diz veya parmak eklemleri gibi diğer eklemler, fizyolojik olarak sadece tek düzlemde menteşe hareketlerine izin verir.

Kayıt sırasında,

• yapışıklıklar,
• sıkışma,
• eklem gövdelerinin deformasyonu (eklem kaynaklı nedenler) veya
• eklem dışı nedenler (eklemlerin dışında)

kaynaklı olup olmadığı belirtilir. Ayrıca ortopedi uzmanı,

• sesler veya "çatırtı" olup olmadığını ya da hareket sırasında anormal palpasyon bulguları olup olmadığını kontrol eder,
• hareketin akıcı mı, kesik kesik mi yoksa düzensiz mi olduğunu,
• ciltte şişlik, renk ve sıcaklık (iltihaplanma!) ile
• baskı ve hareket sırasında ağrı oluşup oluşmadığını kontrol eder.

Eklem şişliklerinde,

• lumen içindeki sıvı birikimi (efüzyon),
• fibroz veya sinovyal eklem kapsülündeki şişlikler ile
• kıkırdak veya kemik kısımların kalınlaşması

arasında ayrım yapılmalıdır.

Ayırıcı eklem muayenesinin diğer unsurları şunlardır:

• basınca bağlı ağrının yeri,
• hareket sırasında belirli ağrı fenomenlerinin tetiklenmesi,
• şekil bozukluklarının derecesi (yaygın, lokalize),
• şişliğin ekleme göre konumu (örn. prepatellar bursit, Baker kisti, metafiz bölgesindeki tümör vb.),
• elle hissedilebilen eklem sürtünmesi (krepitasyon) ve
• çatırtı fenomenleri.

Bir kas, kasılmış (gergin) durumda daha sert ve kalın, atonik (gevşemiş) durumda ise gevşektir. Beslenme yetersizliği olan kaslar hem gevşek hem de gergin görünebilir.

Palpasyon bulguları ayrıca

• yerel sertleşmeler (miyogelozlar) ve
• geniş alandaki gerginlikler (çoğunlukla refleks kontraktürler, sert gerginlik) hakkında bilgi verir.

Kaslardaki hacim kaybı, mezura ile tespit edilebilir. İp gibi gergin tendonlar, kasın kısaldığını gösterir. Gergin bir kasın aktif olarak gevşetilip gevşetilemeyeceği ve normal kasılma gücüne sahip olup olmadığı belirlenmelidir. Bunun için ortopedi uzmanı kas gücünü ve ergometriyi kontrol eder.

Aktif kas performansı genellikle 0 ile 5 arasında derecelendirilir:

0 = kas aktivitesi
yok 1 = hareket etkisi
olmayan gözle görülür kasılma 2 = yerçekiminin
etkisiz hale getirildiği durumda hareket kabiliyeti 3 = yerçekimine
karşı hareket kabiliyeti 4 = orta derecede dirence
karşı hareket kabiliyeti 5 = normal kuvvet

Karşılaştırma amacıyla her iki uzuvda da çevre ölçümleri yapılır. Doktor bunun için ilgili kas bölgelerine uyguladığı esnek olmayan bir ölçüm bandı kullanır. Referans noktaları olarak kol ve bacakta kolayca elle hissedilebilen yapılar kullanılır.

Tendonların muayenesinde

• kemiğe bağlandıkları nokta,
• yolları ve
• kasa geçişi incelenir.

Bu bölgelerde birbirinden bağımsız olarak

• kendiliğinden ortaya çıkan ağrı hissi,
• basınca bağlı ağrı veya
• hareket ağrısı

ortaya çıkabilir.

Hareket sırasında ağrı, çeşitli hassasiyet kategorilerinde ortaya çıkabilir:

• kas gerginliği olmaksızın pasif eklem hareketinde bile tetiklenebilir,
• kas kasılması sırasında ve
• eklem hareketi olmadan kas gerginliği sırasında (dirence karşı kas gerginliği).

Tendon hastalıklarından kaynaklanan ağrılar, tendon eklem yerlerinin çevresinde

• tendonların bağlandığı bölgelerdeki kemik zarı (periost) kaynaklı olanlar veya
• diyafizlerden (tibia ön kenarı) kaynaklanan ağrılardan veya
• tendon tutunma yerlerinin altında veya üstünde ya da kemik çıkıntılarında görülen bursit kaynaklı ağrılardan ayırt edilmelidir.

Tendonun uzandığı bölgedeki şişlikler, tendonun kendisi veya onu çevreleyen kayma dokusu tarafından ortaya çıkabilir. Bunlara örneğin tendon kılıfı iltihabı (tendovaginit) ve paratenonit dahildir. Ayrıca, hareket sırasında birbirine sürtünen kemiklerle de ilişkili olabilirler.

Tendon konturundaki gözle görülür ve elle hissedilebilir düzensizlikler, lokal trofik bozukluklara veya süreklilik kesintilerine işaret eder.

Aktif olarak zorlanan kas kasılması sırasında eklem hareketinin olmaması veya güçsüz olması, tendon yırtığına işaret edebilir. Bu tür bir kas kasılması, örneğin tek ayak üzerinde parmak uçlarına çıkmaya çalışmak gibi bir durumdur.

Sinir muayenesi,

• duyusal,
• reflekslerin değerlendirilmesi,
• ilgili kasların motor fonksiyonlarını,
• trofik durumun ve
• kan damarlarının hareketliliğini içerir.

Felç durumlarında, spastik ve flask felçler arasında ayrım yapılmalıdır. Bu, genellikle nedenlerinin lokalizasyonu ile örtüşür. Omurga bölgesindeki hasarlar

• bir sinir köküyle sınırlı kalabilir: etkilenen dermatomda (sinirin beslediği bölge) radiküler bozukluklar ve/veya ilgili çekirdek kaslarda motor bozukluklar
• sinir demetinin tamamına veya bir kısmına etki edebilir; bu da birden fazla sinir kökünde işlev kaybıyla ilişkilidir.

Bir periferik sinir hasarı (lezyon), ilgili sinir dağılım bölgesinde duyusal ve/veya motor bozukluklara yol açar. Mesane ve/veya bağırsak felci, 1. nöronun (transversal lezyon, kaudal sendrom) etkilendiğine işaret eder.

Flask felçler ve miyopatilerde fonksiyonel tanı, istemli ve elektriksel kas muayenesi ile konur.

Elektriksel uyarılabilirliğin incelenmesi öncelikle elektromiyografi (EMG) ile yapılır. EMG, sinir kökü hasarlarının yüksekliğinin saptanmasında da yararlıdır. Bunun için, yalnızca veya ağırlıklı olarak bir omurilik kökü tarafından innerve edilen ilgili çekirdek kaslardan bir impuls kaydı alınır.

Sinir iletim hızının ölçülmesi, sinir iletimindeki kesintiler hakkında bilgi sağlar. İmpuls iletiminin tamamen veya kısmen kesilmesi, sıklıkla yaralanmaların ardından görülür.

Damarların muayenesi, öncelikle aşağıdakiler dikkate alınarak gözle inceleme ve elle muayene yoluyla yapılır:

• Cilt rengi (solukluk, kızarıklık, siyanoz) dinlenme ve hareket veya efor sırasında
• Pigmentasyonlar, cilt lekeleri (Cutis marmorata)
• Görünür varisler (varisli damarlar)
• Yerel cilt sıcaklığı (çevresine veya karşı tarafa kıyasla)
• Arter nabızlarının yan yana karşılaştırmalı olarak elle muayenesi
• Pozisyon testleri ve fonksiyonel efor testleri
• Ergometri
• Fonksiyonel kan dolaşımı bozukluklarının termal provokasyonu

Cihazla yapılan yöntemler şunlardır:

• Venöz staz pletismografisi
• Oscillometri
• Doppler ultrasonografi
• İzotop akış testi
• Anjiyografi