Proktit (anüs iltihabı): Belirtiler ve anüs iltihabı hakkında bilgiler

Proktit gelişimi için en büyük risk faktörlerinden biri, korunmasız pasif anal cinsel ilişkidir. Bu nedenle, sık sık değişen cinsel partnerlerle korunmasız anal cinsel ilişkiye giren kişilerde bu hastalık daha sık görülür. 

Cinsel ilişki sırasında anüse sokulan nesneler de risk oluşturur. Bu nesneler, patojenlerin kişiler arasında bulaşmasına neden olabilir. Ayrıca bağırsak duvarında küçük yaralanmalara da yol açabilirler. Bu yaralanmalar da proktit gelişimini tetikler.

Çeşitli cinsel yolla bulaşan patojenler proktiti tetikleyebilir. Örneğin, cinsel yolla bulaşan gonore hastalığı (tripper olarak da bilinir), irinli proktit şeklinde kendini gösterir.

Buna karşılık, cinsel yolla bulaşan bir hastalık olan ulkus molle ise genellikle çok ağrılı, yumuşak ülserlerle seyreder. Lenfogranüloma inguinale hastalığında ise fistüller oluşur.

İyileşmeyen veya sızıntı yapan rektum iltihapları, HIV virüsü enfeksiyonuna veya AIDS’e işaret edebilir. Ayrıca

• genital bölgedeki herpes enfeksiyonları,
• klamidya enfeksiyonları,
• İnsan Papilloma Virüsü (HPV) ve
• tropikal bir cinsel yolla bulaşan hastalık olan donovanosis,

proktite neden olabilir.

Bu hastalıklar bulaşıcıdır ve başkalarına da aktarılabilir. Bu kişilerde de proktit gelişebilir.

Proktit gelişimi için bir başka risk faktörü de kronik inflamatuar bağırsak hastalıklarıdır (CED). Bunlara örneğin ülseratif kolit veya Crohn hastalığı dahildir. Bu hastalıklar bulaşıcı değildir.

Proktit ayrıca,

• ilaçlara (örneğin fitiller veya müshiller) ve
• prezervatif veya kayganlaştırıcı

ortaya çıkabilir.

Özellikle kanser tedavisinde kullanılan radyoterapi de risk faktörleri arasında yer alır.

Proktit, sadece rektum (kalın bağırsağın son kısmı) ile sınırlıdır © FGWDesign | AdobeStock

Genel olarak şikayetler, proktitin nedenine bağlıdır. Nedeni gonore ise, neredeyse hiç şikayet görülmez. Buna karşın, ülseratif kolit kapsamında ortaya çıkan proktit, hastalar için son derece ağrılıdır.

İltihabın başlangıcında neredeyse hiç şikayet görülmez. Hastalar en fazla anüs bölgesinin normalden biraz daha hassas olduğunu fark ederler. Dışkılama sırasında ağrı da ortaya çıkabilir.

İltihap yayıldığında, mukuslu, irinli ve/veya kanlı akıntı görülür. Ayrıca dışkıda kanlı, mukuslu ve/veya irinli kalıntılar da görülür.

Hastalar sürekli tuvalete gitme ihtiyacı hissederler, ancak dışkılama genellikle düzensiz bir şekilde gerçekleşir. Bazı hastalar dışkı kaçırma sorunu yaşar, yani dışkıyı tutamazlar. Ayrıca bağırsaktan sık sık gaz kaçar. Tıp dilinde buna flatülanstır denir.

Anüs kaşıntılıdır, kızarmış ve şişkin görünür.

Hastalığın ilerlemesiyle birlikte anal fissürler oluşabilir. Bunlar, anüsün derisinde veya mukoza zarında görülen, ışın şeklinde yayılan ve çok ağrılı yırtıklardır. Özellikle dışkılama sonrasında fissürler, şiddetli ve bıçak gibi keskin ağrılara ve yanma hissine neden olur. Bazen hafif, açık kırmızı kanamalar da görülebilir.

Proktit ile bağlantılı olarak ortaya çıkabilecek bir başka bulgu da fistüldür. Fistül, iltihaplı bağırsaktan cilt yüzeyine uzanan yeni oluşmuş kanallardır. Fistül açıklıklarından sıklıkla bir salgı akar. Kanayan bir fistül ayrıca ciddi ağrılara da yol açabilir.

Belirtiler ve hasta öyküsü (anamnez) temelinde doktor genellikle bir ön tanı koyabilir.

Ardından anüsü inceler ve parmağıyla anüs ile rektumu muayene eder (dijital rektal muayene). Bu sayede kanama, mukus, ödem ve diğer mukoza değişikliklerinin olup olmadığını tespit eder. Bunlar da iltihaplanmaya işaret eder.

Rektoskopi adı verilen bir işlem kapsamında, endoskop yardımıyla rektumun içi incelenir. Bu sayede mukoza zarının iltihaplı olup olmadığı veya başka değişiklikler (örneğin ülserler, fistüller) gösterip göstermediği tespit edilebilir.

Ayrıca doktor, sürüntü ve doku örnekleri (biyopsi) alabilir. Laboratuvarda, iltihabın bakteriyel bir enfeksiyondan mı kaynaklandığı yoksa başka bir nedenden mi kaynaklandığı kontrol edilebilir.

Enfeksiyon kaynaklı proktit söz konusuysa, son 6 ay içindeki cinsel partnerler de muayeneye dahil edilmelidir.

Proktitin tedavisi, nedenine göre değişiklik gösterir.

Enflamasyonun altında bakteriyel bir enfeksiyon varsa, hastalara genellikle antibiyotik verilir. Anal bölgeye uygulanan kortizon içeren bir köpük de iltihaplanma süreçlerini engelleyebilir. İleride iltihaplanma ve enfeksiyonların tekrarlanmasını önlemek için, hastalar bundan sonra korunmasız anal ilişkiden kaçınmalıdır.

Nedeni kronik inflamatuar bağırsak hastalığı ise, etken maddesi mesalazin olan fitiller kullanılır. Bu şekilde bir iyileşme görülmezse, gerekirse sistemik tedavi önerilir. Böylece ilaç sadece lokal olarak değil, tüm vücutta etki gösterir. Bunun için hastaya ilaç tablet şeklinde verilir; bazı durumlarda bir kortizon preparatı ile birlikte de verilebilir.

Aynı şekilde, mesalazin içeren lavmanlar veya köpük uygulamaları da faydalı olabilir. Ancak, kronik inflamatuar bağırsak hastalığı olan hastalar sıklıkla nüksetme yaşar. Bu hastalar için ömür boyu ilaç tedavisi gerekebilir. Bu amaçla, örneğin aşağıdaki ilaçlar kullanılır:

• Metotreksat veya azatioprin gibi immünosüpresifler
• TNF-α blokerleri (örneğin infliksimab veya adalimumab)
• Integrin blokerleri (Vedolizumab)

Çok ağır vakalarda cerrahi müdahale gerekebilir. Bu durumda cerrah, iltihaplı mukoza bölgelerini veya hatta bağırsağın tamamını çıkarır.

Buna karşılık, proktitin nedeni bir alerjiyse, tedavi alerjene kesinlikle maruz kalmamaktan ibarettir. Alerjiye bağlı rektum iltihapları genellikle kendiliğinden iyileşir. Ağır vakalar, tıpkı Crohn hastalığı veya ülseratif kolitteki iltihaplanmalar gibi, mesalazin fitilleriyle tedavi edilir.

Radyasyona bağlı bağırsak iltihapları (radyasyon proktiti) da genellikle tedavi gerektirmez. Çoğu zaman kendiliğinden düzelirler.

Nedeni ne olursa olsun, antienflamatuar lavmanlar veya fitiller hastaya rahatlama sağlayabilir.