Halk arasında daha çok “boyun eğriliği” olarak bilinen tortikollis terimi, başın kalıcı veya geçici olarak yana doğru yanlış bir pozisyonda eğik durduğu bir klinik semptomu tanımlar. Aynı zamanda çene genellikle ters yöne dönük olur. Bunun nedeni genellikle boyun omurgası bölgesindeki bir dengesizlik veya daha sık olarak boyunda kas kaynaklı bir sorundur. Tek bir kas veya bütün kas grupları o kadar gergin, kısalmış veya spazm geçirmiş durumdadır ki, başın normal bir pozisyonda tutulması imkansız hale gelir. Bebeklik döneminde en sık görülen türü tortikollis muscularis’tir (kas kaynaklı tortikollis), ancak yetişkinler de örneğin servikal distoni veya iltihaplanma nedeniyle akut boyun eğriliğinden muzdarip olabilirler. Hastalık hareket kabiliyetini ciddi şekilde kısıtladığı ve ağrıya neden olduğu için acilen bir doktora başvurulması tavsiye edilir.
Boyun eğriliği, hastanın hareket kabiliyetini ciddi şekilde kısıtlar. Hastalar görme zorluğu çekerler. Diğer insanlarla iletişim kurmaları büyük ölçüde engellenir.
Tortikollis son derece nadir görülen bir hastalıktır. Ya doğuştan ya da sonradan ortaya çıkar. Sonradan ortaya çıkan boyun eğriliğinin nedeni, örneğin
- bir kaza,
- şiddetli yara izi oluşumuna yol açan bir cerrahi müdahale,
- yaralanmalar,
- enfeksiyonlar ve
- çeşitli romatizmal hastalıklar
olabilir.
Duruş bozukluğu genellikle kalıcı değildir, ancak istemsiz olarak ortaya çıkar. Bu durumda boyun hiç düzeltilemez veya sadece şiddetli ağrı eşliğinde kısa süreliğine düzeltilebilir.
Sebebe bağlı olarak farklı tortikollis türleri vardır ve bozukluğun ciddiyeti değişkenlik gösterebilir.
Bunun yanı sıra, tıp uzmanları başın yana doğru eğilme şekline göre de ayrım yaparlar:
- Laterokollis: Baş, omuza doğru eğiktir.
- Rotasyonel tortikollis: Hasta, sanki başını sallamak istermiş gibi sürekli başını döndürür.
- Anterokollis: Baş ve boyun öne doğru eğiktir.
- Retrokollis: Baş ve boyun geriye doğru eğilmiştir.
- Tortikollisin karışık formları: Örneğin, baş hem yana doğru eğik hem de ek olarak dönmüş durumdadır.
Tortikolliste her zaman sadece boyun omurgasıyla bağlantılı kaslar etkilenir. Bu, tortikollis tanısı için belirleyicidir. Hastanın başından çıkan boyun kasları etkilenmişse, bu durum tortikollis değildir.
Tortikollisin türleri ve nedenleri
Tortikollisin çeşitli nedenleri olabilir. Nedenine göre aşağıdaki türler ayırt edilir.
Kas kaynaklı tortikollis
Kas kaynaklı tortikollis doğuştan olabilir veya doğum sırasında ortaya çıkabilir. Yenidoğanlarda genellikle 7 ila 10 gün sonra belirgin şekilde fark edilir. Çocuk başını sağlıklı tarafa doğru çevirir.
Erken çocukluk döneminde görülen bu bozukluğun nedeni, kısalmış bir baş eğme kasıdır (Muskulus sternocleidomastoideus). Bu kas, büyük boyun kaslarından biridir ve başın her iki yanında bulunur.
Doğuştan kas kaynaklı tortikolliste çoğu durumda sağ sternokleidomastoid kası etkilenir. Bu kasın lifleri, alt ucunda bağ dokusu tarafından aşırı derecede sarılmıştır. Bu durum, kısalmış boyun kasının işlevini düzgün bir şekilde yerine getirememesine yol açar.
Konjenital kas kaynaklı tortikollis, genellikle örneğin
- ayak deformitesi ve
- kalça displazisi gibi kalça eklemi bozuklukları
gibi kalça eklemi bozuklukları ile birlikte görülür. Kalça displazisinde kalça eklemi çukuru bozuk şekillenmiştir.
Tıp uzmanları, bu deformasyonların nedenini çocuğun rahim içindeki elverişsiz pozisyonuna bağlamaktadır. Ayrıca doğum sırasında, çocuğun boynu aşırı baskıya maruz kalırsa boyun kaslarından biri zarar görebilir.
Doğum sırasında meydana gelen bir yaralanma sonucu oluşan kanama zamanla iyileşir. Kaslı tortikollis ile birlikte görülen boyun kası bölgesindeki şişlik de genellikle kaybolur. Ardından her iki boyun kası da tekrar aynı güçle çalışabilir.
Osteal tortikollis
Osser tortikollis, bir kemik malformasyonundan kaynaklanır. Boyun omurgasındaki bazı omurlar malformasyona sahiptir veya birbirlerine göre yanlış konumlanmıştır.
Osteotik tortikollis doğuştan (Klippel-Feil sendromu) veya sonradan ortaya çıkabilir. Örneğin, boyun omurgası bölgesinde düzgün iyileşmemiş bir kırık, tortikollise yol açabilir.
Spastik tortikollis
Spastik tortikollis (tortikollis spasmodikus olarak da bilinir), beyindeki bir nörolojik hasara bağlıdır. Servikal distoni olarak da adlandırılır. Başını sallama kaslarının hareketinden sorumlu beyin bölgesindeki bir kontrol bozukluğundan kaynaklanır.
Spastik tortikollis ayrıca ağrıya da neden olur.
Çoğunlukla çocuklar bu tortikollis türünden etkilenir. Çoğu, başın yanlış pozisyonunu dengelemek için vücudunu yana doğru eğmektedir. Bu durum başka şikayetlerin ortaya çıkmasına neden olabilir.
Enfeksiyöz Tortikollis
Başın yana eğilmesi bakteriyel nedenlere de bağlı olabilir. Bu tür enfeksiyöz tortikollis,
- antibiyotikle doğru şekilde tedavi edilmeyen boğaz, bademcik veya gırtlak iltihabı,
- boğaz bölgesindeki bir apse veya
- boğaz lenf düğümlerinin iltihaplanmasından kaynaklanabilir.
Hasta şiddetli ağrı çektiği için, otomatik olarak vücudunu koruyan bir duruş sergiler. Bu sırada başını iltihaplı tarafa doğru eğmektedir.
Akut Tortikollis
Akut tortikollis genellikle boyun omurgası sendromunun bir sonucudur. Tıp uzmanları, bu terim altında boyun omurgasındaki hasarla ilişkili tüm şikayetleri toplar.
Nedenler arasında bir kaza (whiplash) veya aşınma belirtileri sayılabilir.
Diğer tortikollis türleri
Yara izi oluşumu nedeniyle ortaya çıkan tortikollis, boyun ameliyatları ve boyun yaralanmaları sonucu gelişir. Büyük bir yara izi, boyun kasının kısalmasına neden olabilir.
Ayrıca, oküler tortikollis ve otogenik tortikollis de bulunmaktadır. Bu durumlarda boynun yana eğilmesi, tek taraflı görme bozukluğu veya tek kulakta işitme kaybından kaynaklanır. Hastalar, daha iyi görebilmek veya duyabilmek için başlarını istemli olarak yana doğru eğmektedir.
Romatizmal tortikollis, boyun omurgası bölgesindeki çeşitli romatizma türlerinden kaynaklanır. Hasta, ağrısını azaltmak için boynunu yana doğru eğerek bu koruyucu duruşu alır.
Bazı tortikollis türleri bir süre sonra kendiliğinden geçerken, diğerleri ömür boyu devam eder.
Tortikollisin Belirtileri ve Teşhisi
Boyun eğriliği çıplak gözle bile fark edilebilir. Baş, kalıcı veya geçici olarak yana doğru eğiktir ve bazen hatta dönmüş durumdadır. Bazı hastalar boyun omurgası bölgesinde ağrı hisseder. Etkilenen kas ayrıca şişmiştir.
Kendinde aniden bu tür bir duruş bozukluğu fark eden kişiler, mutlaka bir uzman hekime başvurmalıdır. Aksi takdirde ciddi sekeller ortaya çıkabilir.
En uygun tedaviyi sağlayabilmek için ortopedi uzmanı öncelikle bu bozukluğun nedenini belirlemelidir. Bunun için görüntüleme yöntemleri olan
kullanabilir. Elektromiyografi ise kasların elektriksel aktivitesini ölçmeye yarar.
Bazen bir göz doktoru veya kulak burun boğaz uzmanı tarafından görme veya işitme yeteneğinin kontrol edilmesi de gerekebilir.
Tortikollis Tedavisi
Tortikollis tedavisi, öncelikle bozukluğun nedenine bağlıdır.
Doğuştan gelen kas kaynaklı tortikollis mümkün olduğunca çabuk tedavi edilmelidir. Tedavi edilmezse kronik omurga eğriliği (skolyoz) ortaya çıkabilir. Ayrıca, yana doğru eğilmiş yüz yarısının büyümesi kısıtlanabilir.
Etkilenen çocuklar sadece sırt üstü veya yan yatmalıdır. Fizyoterapötik egzersizler, kısalmış baş kasını gerer ve boynu ters yöne hareket ettirerek doğal baş duruşunu kazandırır.
Bu terapötik önlemler başarılı olmazsa, bir sonraki tedavi seçeneği ameliyattır.
Cerrah, bu işlem sırasında sternumun başlangıç bölgesinde bulunan baş sallama kasını keser. Ardından, bir boyunluk veya alçı bandajı yardımıyla hastanın başını sabitler ve dört haftaya kadar hareketsiz tutar.
Spastik tortikollis ise Botox enjeksiyonlarıyla tedavi edilir. Botulinum toksini, belirli bakterilerden üretilen bir sinir zehiridir. Genellikle estetik tıpta kırışıklıkların dolgusu için kullanılır. Tortikollis tedavisinde ise bu maddenin, etkilenen bölgedeki kasların hareket kabiliyetini kısıtlaması amaçlanır.
Alternatif olarak, hastaya ameliyat yapılabilir veya beyin stimülasyonu uygulanabilir.
Enfeksiyöz tortikolliste tedavi antibiyotiklerle yapılır.
Osteotik tortikollis cerrahi olarak tedavi edilebilir, ancak bu yolla neden her zaman tamamen ortadan kaldırılamaz.
Akut tortikollis hastalarına, boyun eğimini düzelten özel bir boyunluk verilir. Ağrılarını hafifletmek için hastaya örneğin ibuprofen verilir.
SSS: Tortikollis ve boyun eğriliği ile ilgili en önemli 8 soru
Boyun eğriliğinin tipik belirtileri nelerdir?
En belirgin belirti, başın gözle görülür şekilde yana eğilmesidir. Baş bir tarafa eğilirken çene sağlıklı tarafa doğru bakar. Bu zoraki duruş genellikle boyun kasında şişlik, boyun ve ense bölgesinde ağrı ve boyun omurgasında hareket kısıtlılığı ile ilişkilidir. Kronik seyrinde yüz asimetrisi de gelişebilir. Tortikollis akut ise, şikayetler aniden ve şiddetli bir şekilde ortaya çıkar.
Konjenital kas kaynaklı tortikollis nedir?
Tortikollis muscularis, genellikle doğumdan kısa bir süre sonra fark edilen konjenital bir tortikollis türüdür. Nedeni, genellikle anne karnındaki zorlu bir pozisyon veya doğum travması sonucu oluşan, baş eğme kasında (Musculus sternocleidomastoideus) tek taraflı bir kısalma veya skar oluşumudur. Kas kısmen bağ dokusuna dönüşür ve bu da kasın gerilmesini engeller. Tedavi edilmezse, bu kas kaynaklı tortikollis omurgada ve yüzde kalıcı hasara yol açar.
Spastik tortikollis nedir?
Spastik tortikollis (tortikollis spasmodikus olarak da bilinir), distoninin bir türüdür. Bu, beynin kaslara yanlış sinyaller gönderdiği nörolojik kökenli bir hareket bozukluğudur. Bu durum, boyun kaslarında istemsiz ve ağrılı spazmlara yol açar; bu spazmlar, başın tekrar tekrar ani hareketlerle veya sürekli olarak yana doğru çekilmesine neden olur. Bu servikal distoni genellikle sonradan gelişir ve yetişkinlik döneminde ortaya çıkar.
Akut tortikollis var mıdır?
Evet, akut boyun eğriliği (Torticollis acutus) aslında oldukça yaygındır. Genellikle bir gecede ortaya çıkar; örneğin, uygun olmayan bir pozisyonda uyuduktan sonra (“yanlış yatma”) veya cereyan nedeniyle (Torticollis rheumaticus). Bu durum, boyun kaslarında ağrılı bir gerginliktir ve sıklıkla bir omurda blokajla birlikte görülür. Bu tür genellikle zararsızdır ve ısı uygulaması ile dinlendirici bir duruşla birkaç gün içinde kendiliğinden geçer.
Boyun eğriliğinin nadir görülen türleri nelerdir?
Kas kaynaklı türlerin yanı sıra, Klippel-Feil sendromunda olduğu gibi boyun omurgasındaki kemik bozukluklarından kaynaklanan kemik kaynaklı boyun tutulması (Torticollis osseus) da vardır. Enfeksiyöz tortikollis (Torticollis infectiosus), boğaz bölgesindeki apselerden kaynaklanabilir. Hatta kulak sorunları (otojenik tortikollis) veya hastanın çift görmeyi önlemek için başını yana eğdiği bir görme bozukluğu (oküler tortikollis) da olası nedenler arasındadır.
Tortikollis nasıl tedavi edilir?
Öncelikle konservatif tedavi uygulanır. Kas kaynaklı tortikolliste, fizyoterapi ve kısalmış kası germek için özel egzersizler yardımcı olur. Spastik tortikolliste ise, aşırı aktif kasları felç etmek için botulinum toksini (Botox) enjeksiyonları sıklıkla tercih edilen yöntemdir. Akut tortikollis ise ısı uygulaması ve ağrı kesicilerle tedavi edilir.
Ne zaman ameliyat gerekir?
Konservatif tedavi başarısız olursa ameliyat düşünülür. Konjenital kas kaynaklı tortikolliste, başın duruşunu normalleştirmek için kısalmış kas şeridi ameliyatla kesilir veya uzatılır. Ağır kemik deformitelerinde de stabiliteyi sağlamak için boyun omurgasının kemik yapılarına cerrahi müdahale gerekebilir.
Tortikollis tedavi edilmezse ne olur?
Tedavi edilmeyen tortikollis, özellikle çocukluk çağında, yüz ve kafatasında kalıcı asimetrilere (plagiozefali) yol açar. Ayrıca vücut, eğriliği dengelemeye çalışır ve bu da omurgada eğriliğe (skolyoz) yol açabilir. Yetişkinlikte görülen kronik boyun eğriliği, sıklıkla kalıcı ağrılara ve boyun omurgası eklemlerinde ciddi aşınmaya neden olur.
Yazıyı paylaş