Eskiden kalça ekleminde ağrıyı dindirmek için genellikle açık cerrahi tek çareydi. Günümüzde ise kalça artroskopisi, diğer adıyla eklem artroskopisi, minimal invaziv bir standart yöntem olarak kabul görmüştür. Bu minimal invaziv müdahale, cerrahın femoroasetabular sıkışma sendromu veya eklem dudağı (labrum) yırtıkları gibi kalça eklemi hastalıklarını, büyük deri kesileri yapmaya gerek kalmadan hassas bir şekilde tedavi etmesini sağlar. Özellikle kalça ağrısı çeken genç ve sporcu hastalarda kalça eklemi artroskopisi, gelişmekte olan kalça artrozunu geciktirmeye ve hareket kabiliyetini korumaya yardımcı olabilir. Bu uzmanlık gerektiren müdahalenin seyri, endikasyonları ve ameliyat sonrası tedavi hakkında her şeyi buradan öğrenebilirsiniz.
Kalça eklemi, insan vücudundaki en büyük eklemlerden biridir. Bacağın her yöne hareket etmesini sağlayan bir küresel eklemdir. Bu nedenle kalça ameliyatları oldukça karmaşıktır. Ameliyat sonrası da eklemin işlevselliğini korumak gerekir.
Kalça artroskopisi, günümüzde özellikle genç ve orta yaşlı hastalarda giderek daha önemli bir rol oynamaktadır.
Artroskopi, minimal invaziv bir işlemdir. Cerrah, ciltte sadece çok küçük kesikler açar ve bu kesiklerden çeşitli çok küçük aletler kullanarak ameliyatı gerçekleştirir. Bu nedenle, bu işlem halk dilinde “anahtar deliği ameliyatı” olarak da adlandırılır.
Aletler, bir hortum veya tüp aracılığıyla ameliyat bölgesine ilerletilir ve dışarıdan kontrol edilir. Bu işlemde bir ışık kaynağı, bir kamera ve özel ameliyat aletleri (endoskopi) kullanılır. Kameradan gelen görüntü doğrudan bir monitöre aktarılır, böylece cerrah ameliyat bölgesini büyütülmüş olarak görebilir.
Videoda kalça artroskopisinin nasıl yapıldığı gösterilmektedir:
Artroskopiler, diz ve omuz eklemlerinde çok sık kullanılır. Ancak kalça artroskopileri de giderek daha sık tercih edilen bir yöntem haline gelmektedir.
Kalça artroskopisi nasıl yapılır?
İşlem, ya lokal anestezi altında ya da genel anestezi altında gerçekleştirilir. Hasta, işlem sırasında ya yan ya da sırt üstü pozisyonda yatar.
Ameliyat edilecek tarafın bir kez daha hedefli olarak gerilmesi gerekebilir. Bu sayede kalça eklemi boşluğu işlem için açılır. Bunun için özel bir alet kullanılır.
Deride kesi yapıldıktan sonra cerrah, gerekli aletleri ameliyat edilecek bölgeye sokar.
Gerekirse, işlem sırasında röntgen çekimleri de yapılabilir.
Kalça artroskopisi ne zaman gereklidir?
Günümüzde birçok kalça rahatsızlığında artroskopi endikasyonu bulunmaktadır.
Örneğin, kalça eklem çukurundaki kıkırdak kenarı, yani labrum hasar görmüşse, kalça artroskopisi yapılabilir. Hasarlı labrum dikilebilir ve hasarlı kısımlar çıkarılabilir.
Ancak,
- impingement sendromu (kalça eklemi boşluğunda bir değişiklik),
- kıkırdak hasarları ve kalça artrozu,
- eklem zarının iltihaplanması veya
- serbest eklem parçaları
gibi diğer şikayetler de kalça artroskopisi için uygundur. Ayrıca, kalça artroskopisi sayesinde artık kıkırdak nakilleri de belirli bir dereceye kadar gerçekleştirilebilmektedir.
Kalça artroskopisinin avantajları nelerdir?
Ameliyatı gerçekleştirmek için küçük deri kesikleri yeterlidir. Artroskopi bu sayede dokuya zarar vermez ve çoğu zaman kasların kesilmesine gerek kalmaz. Daha az doku zarar gördüğü için ağrı daha az olur ve iyileşme süresi kısalır.
Özellikle sporla uğraşan hastalar kalça artroskopisinden büyük fayda görür. Hem profesyonel sporcular hem de hobi olarak spor yapanlar bu sayede eski aktivite düzeylerine daha hızlı bir şekilde dönebilirler.
Kalça artroskopisi sonrası hasta bir süre dinlenmelidir. Ayrıca fizyoterapi tedavisi de önerilebilir. Ancak iyileşme süresi, açık ameliyata kıyasla daha kısadır.
Bunun yanı sıra, kalça artroskopisi kozmetik açıdan da bir avantaj sağlar. Ameliyat izleri çok küçüktür ve kısa bir süre sonra neredeyse hiç fark edilmez hale gelir.
Özetle, kalça artroskopisi açık cerrahiye kıyasla şu avantajlara sahiptir:
- daha kısa ameliyat süresi,
- vücut üzerinde daha az yük,
- daha hızlı iyileşme ve
- daha küçük yara izleri.
Kalça artroskopisinde ne gibi riskler vardır?
Her cerrahi müdahale, kalça artroskopisi de dahil olmak üzere, komplikasyon riskleri taşır. Bunlar arasında genel olarak yara iyileşme bozuklukları veya enfeksiyonlar yer alır.
Bunun yanı sıra, kalça artroskopisinde çevre dokular da zarar görebilir. Daha sonra uyuşma hissine veya duyu bozukluklarına yol açan sinir yaralanmaları da mümkündür. Ancak bunlar oldukça nadir görülen yan etkilerdir.
Kalça artroskopisi sonrası tedavi nasıl yapılır?
Ameliyat sonrası tedavi ve rehabilitasyon her zaman
- asıl ameliyat endikasyonuna,
- mevcut hasarlara ve
- hastanın genel durumuna göre belirlenir.
Genellikle sadece kısa süreli bir hastanede kalış gereklidir. Gerekirse, iyileşme süresi boyunca bacakları tamamen veya kısmen dinlendirmek amacıyla koltuk değneği reçete edilir.
Çoğu durumda, ameliyatın ertesi günü fizyoterapiye başlanır. Özellikle sporla uğraşan kişiler için profesyonel fizyoterapi büyük önem taşır. Bu tedavi, hastaların mümkün olan en kısa sürede spor faaliyetlerine geri dönebilmelerini sağlar.
Bu tedavi normalde hareket kabiliyetini artırmaya yönelik egzersizlerin yanı sıra güç ve kas geliştirme egzersizlerini de içerir. Koordinasyon da özel egzersizlerle geliştirilir.
Kalça artroskopisini kim yapar?
Kalça ekleminin yapısı nedeniyle, tüm avantajlarına rağmen kalça artroskopisi zor bir ameliyattır. Bu nedenle bir uzmana başvurmalısınız. Hem cerrahlar hem de ortopedistler minimal invaziv kalça ameliyatlarında uzmanlaşabilirler.
Ayrıca, kalça ameliyatlarında uzmanlaşmış klinikler de bulunmaktadır. Bu kalça merkezleri genellikle her yıl yüzlerce ameliyat gerçekleştirmektedir. Bu nedenle doktorlar, çok çeşitli kalça ameliyatlarında engin bir deneyime sahiptir.
Örnek: Kıkırdak Hücresi Nakli ile Kalça Artroskopisi
Kıkırdak hücresi nakli ile kalça artroskopisi, kalça eklemindeki izole kıkırdak hasarlarının tedavisinde kullanılır. Bu işlemde, önceden özel bir laboratuvarda yetiştirilen kıkırdak hücreleri, artroskopik teknikle kalça eklemine nakledilir.
Kıkırdak hücresi naklinin amacı, kalça eklemindeki hasarın ilerlemesini önlemektir.
Kalça eklemindeki kıkırdak hasarlarının tedavisi için kalça artroskopisi
Bu süreçte, eklemde ortaya çıkan sınırlı kıkırdak hasarlarının tedavisi özel bir zorluk teşkil etmektedir.
Kalça eklemindeki izole kıkırdak hasarları, kazalar veya kalçada “sıkışma sendromu” (impingement sendromu) sonucu ortaya çıkar. Sıkışma sendromu, kemik deformasyonları nedeniyle eklem bileşenlerinin kayma hareketinde mekanik bir bozukluğa neden olur.
Bu tür hasarların ilk belirtileri, kalçanın ağrılı bir şekilde bükülmesi ve dönmesidir. Bu durum, günlük yaşamda kısıtlamalara yol açar; örneğin
- otururken,
- eğilme,
- araca binme ve inme,
- spor faaliyetleri vb.
Doktor, röntgen ve MRG görüntüleri yardımıyla kalça eklemindeki kıkırdak hasarını teşhis eder. Kıkırdak hasarının kesin değerlendirmesi, kalça artroskopisi kapsamında yapılır.
Kalça artroskopisi ile kıkırdak hasarlarının tedavisinde izlenecek yol
Başka bir artroz (aşınma) bulunmayan izole, derin bir kıkırdak defekti durumunda cerrah öncelikle kıkırdak hasarının nedenini ortadan kaldırır. Bunun için, örneğin impingement durumunda kemik çıkıntılarını törpüleyebilir.
Ardından, özel bir laboratuvarda 6 haftalık, tamamen biyolojik bir işlemle yetiştirilecek olan küçük kıkırdak parçaları alır. Bu süreçte, her biri yaklaşık 200.000 canlı kendi kıkırdak hücresi içeren, “sferoid” adı verilen küçük “kıkırdak topacıkları” oluşur.
Yaklaşık altı hafta sonra cerrah, bu sferoidleri kalça artroskopisi yoluyla implante edebilir. Burada sferoidler, yapışma yoluyla kıkırdak defektine hızla tutunur. Takip eden dönemde kıkırdak hücreleri, hasar doğal kıkırdak dokusuyla dolana kadar çoğalır.
Kalça artroskopisi yoluyla kıkırdak hücresi nakliyle ilgili bulgular
Genellikle hasta, kıkırdak hücresi naklinden sonra hızla hareket kabiliyetini geri kazanır. Hastanın sadece yaklaşık altı hafta boyunca eklemi korumasını ve yükünü kısmen azaltmasını gerekir.
Özellikle genç ve aktif hastalar, kalça artroskopisi yoluyla yapılan kıkırdak hücresi naklinden önemli ölçüde fayda görür. Bu hastalarda kalça ekleminin ilerleyen hasarları önlenebilir.
SSS: Kalça artroskopisiyle ilgili en önemli 8 soru
Kalça artroskopisinde ne yapılır?
Kalça artroskopisi sırasında cerrah, iki ila üç küçük kesi yoluyla eklem boşluğuna bir kamera ve ince aletler sokar. İlk olarak, erişim sağlamak için eklem hafifçe gerilir (traksiyon). Ardından hasarlar giderilebilir: Yırtılmış labrum düzeltilir veya dikilir (labrum refiksasyonu), kalça başı veya kalça çukuru kenarındaki rahatsız edici kemik çıkıntıları kesilerek alınır (femur boynu-kalça çukuru) ve iltihaplı eklem zarının bir kısmı çıkarılabilir. Kıkırdak yenilenmesini teşvik etmek amacıyla mikrofraktürleme de yapılabilir.
Kalça artroskopisi ne zaman endikedir?
Bu işlem, özellikle konservatif tedavilerle giderilemeyen mekanik sorunlarda endikedir. Bunlar arasında, bükülme sırasında kemiklerin birbirine çarpmasına neden olan femoroasetabular sıkışma (CAM veya Pincer sıkışması) ve eklem dudak yırtıkları (labrum lezyonu) da buna dahildir. Ayrıca, tıkanıklığa neden olan serbest eklem parçaları veya lokal kıkırdak hasarları eşlik eden başlangıç aşamasındaki kalça artrozu (koksartroz) da artroskopik olarak tedavi edilebilir. Ancak aşınma çok ilerlemişse, genellikle yapay eklem takılması daha uygun olur.
Kalça artroskopisi sonrası iyileşme süresi ne kadardır?
İyileşme süresi, yapılan müdahaleye göre değişiklik gösterir. Ameliyattan sonraki ilk haftalarda genellikle 2-4 hafta boyunca koltuk değneği kullanılarak kısmi yükleme yapılması gerekir. Fizyoterapi tedavisi, ameliyat sonrası hareket kısıtlılıklarını önler ve hayati önem taşır. Bisiklete binme gibi hafif spor aktiviteleri genellikle 6 hafta sonra yapılabilir; dur-kalk türündeki sporlar ise kaslar yeniden güçlendiğinde, yaklaşık 3 ila 6 ay sonra yapılabilir.
Bu ameliyatta ne gibi riskler vardır?
Kalça artroskopisi güvenli bir işlem olarak kabul edilse de bazı riskler mevcuttur. Bacağa uygulanan çekme kuvveti nedeniyle genital bölgede veya uylukta geçici uyuşma hissedilebilir (sinir gerilmesi). Enfeksiyonlar, trombozlar veya yumuşak doku kireçlenmeleri nadirdir. Yılda 300'den fazla kalça artroskopisi gerçekleştiren deneyimli bir uzman, bu riskleri en aza indirebilir. Nadir durumlarda, kıkırdak hasarı tahmin edilenden daha büyükse, artroskopi şikayeti tamamen ortadan kaldıramayabilir.
Femoroasetabular sıkışma nedir?
Femoroasetabular sıkışma (FAI), kalça ekleminde bir şekil bozukluğudur. CAM tipi sıkışmada kalça başı ile uyluk boynu arasındaki geçiş kalınlaşmıştır; Pincer tipi sıkışmada ise kalça çukuru çok derindir veya yanlış bir eğime sahiptir. Bu durum, hareket sırasında kalça çukurunun kenarında kemik çarpmasına (impingement) yol açar ve bu da labrumu ve kıkırdağı hasarlandırır. Tedavi amacıyla yapılan kalça artroskopisi, bu çıkıntıları giderir ve normal şekli geri kazandırır.
Hastanede ne kadar süre kalmak gerekir?
Klinikte yatış süresi genellikle 2 ila 4 gün sürer. Ameliyatın kendisi, karmaşıklığına bağlı olarak 60 ila 120 dakika sürer. Ameliyattan hemen sonraki gün, eklem kapsülünde yapışıklıkların önlenmesi amacıyla pasif hareket egzersizleri içeren fizyoterapiye başlanır. Dikişler genellikle 10 ila 12 gün sonra alınır.
Kıkırdak hasarları onarılabilir mi?
Küçük, sınırlı kıkırdak hasarları kalça artroskopisi ile tedavi edilebilir. Bu yöntemlerden biri, kemikte küçük delikler açarak yeni kıkırdak oluşturan kök hücrelerin serbest kalmasını sağlayan mikrofraktürleme yöntemidir. Uzmanlaşmış merkezlerde kıkırdak hücresi nakli de mümkündür. Ancak artroz ilerlemişse ve kıkırdak geniş bir alanda aşınmışsa, artroskopik tedavi sınırlarına ulaşır.
Tedavi sonrası süreç nasıl ilerler?
Ameliyat sonrası tedavi yoğun ve uzun sürer. Kalçayı korumak için ilk haftalarda 90 dereceden fazla fleksiyon hareketleri ve şiddetli dönme hareketleri genellikle kısıtlanır. Fizyoterapi, hareket kabiliyetini korumaya ve kalçayı çevreleyen kasları güçlendirmeye yarar. Eklemi pasif olarak hareket ettirmek için evde bir motorlu atel (CPM) kullanılabilir. Ameliyat edilen bacağa uygulanan tam yük, ameliyat sırasındaki bulgulara ve yara iyileşmesine bağlı olarak kademeli olarak artırılır.
Tıp yazarı hakkında
Dr. med. Konrad Körsmeier
Tıp alanında uzman yazar