Lomber omurga bölgesindeki sırt ağrıları, doktor ziyaretlerinin ve iş göremezliğin en yaygın nedenleri arasındadır. Özellikle bel bölgesindeki ağrı, akut olarak ortaya çıkabileceği gibi kronik bir hal de alabilir ve günlük yaşamdaki hareket kabiliyetini büyük ölçüde kısıtlayabilir.
Omurga, özellikle omurlararası disklerin, kasların ve omur gövdelerinin birlikte çalıştığı bel bölgesinde yüksek baskıya maruz kalır. Nedenine ve şiddetine bağlı olarak sırt ağrıları farklı şekillerde ortaya çıkar ve hafif rahatsızlıklardan şiddetli, yayılan ağrılara kadar uzanır.
Alt bel omurgasındaki ağrıların sıklığı ve nedenleri
Alt bel omurgası (LWS) bölgesindeki sırt ağrıları oldukça yaygındır. Nüfusun yaklaşık yüzde 80’i hayatında bir veya birkaç kez bu sorundan etkilenir.
Bu sırt ağrısının nedeni genellikle bir omurga diski hasarıdır. Lomber omurgadaki diğer aşınma hastalıkları da LWS’de ağrıya neden olabilir. Bunlara örneğin küçük omur eklemlerinin aşınması (sözde faset eklem artrozu) dahildir.
Ancak çok daha sık olarak, kas dengesizliği, yani kasların orantısız olması, bel omurgasında ağrıya yol açar. Buna bir örnek, sırt kaslarının normal ve güçlü olmasına karşın karın kaslarının zayıf olmasıdır. Çoğu zaman ağrının başlamasından 1 ila 2 gün önce, alışılmadık kaldırma veya taşıma yükleri (örneğin, alışılmadık bahçe işleri vb.) gelir.
Ne yazık ki kas gerginlikleri ne röntgen görüntüsünde ne de MRG'de görülebilir. Bu nedenle doktorlar, nedenini araştırırken sıklıkla yanlış bir şekilde omurlararası diskler ve küçük omurga eklemlerine odaklanırlar. Fonksiyonel kas dengesizlikleri ise ağrının nedeni olarak sıklıkla göz ardı edilir.
Alt bel omurgasındaki ağrılar nasıl ortaya çıkar?
Alt bel omurgasındaki ağrılar genellikle dengesiz bir “içten gelen ağrı hissi” olarak kendini gösterir. Harekete bağlı bıçak saplanır gibi ağrılar da görülür. Bu ağrılar kısmen yan tarafa yayılabilir. Bazı hastalar, eğik bir duruşdan dik bir duruşa hızlı bir şekilde geçemezler.
Lomber omurga bölgesinde semptomları olan hastalar, ağrı nedeniyle sıklıkla vücudu koruyan bir duruş sergilerler. Bu nedenle, eğik veya dengesiz bir vücut duruşunda kalırlar.
Bu koruyucu duruş, uzun vadede başka şikayetlere yol açar. Bu nedenle, hastanın bu koruyucu duruşundan kurtulması önemli bir tedavi hedefidir.
Lomber omurgada ağrı, nedenine bağlı olarak çeşitli semptomlara yol açabilir. Ağrının tam olarak nasıl hissedildiği, olası hastalık tablosu hakkında bilgi verir:
- Öne eğilme sırasında ağrı: Başlıca nedenleri arasında bel fıtığı, iliak-sakral eklem iltihabı veya tahrişi ya da faset eklem sendromu sayılabilir
- Geriye doğru eğildiğinde ağrı: Bunun nedeni iliak-sakral eklem veya sinir sıkışması olabilir (foramen stenozu)
- Otururken ağrı: Genellikle bel fıtığı, faset eklem sendromu ve omurga eklem blokajlarında veya omurga disklerinin aşınmasında (osteokondroz) görülür
- Yatmakla hafifleme: Spinal kanal darlığı, bel fıtığı ve omur kaymasında görülür. Diğer lomber omurga hastalıkları ise dinlenme sırasında bile ağrıya neden olabilir.
- Güçsüzlük: Özellikle omurga kanalı darlığında görülür
Alt bel omurgasında ağrı durumunda tanı koyma
Akut aşamada sıklıkla konvansiyonel röntgen tanısı konulur. Doktorlar bu süreçte genellikle sadece bel omurgasındaki eğriliği belgelemektedir. Ağrının bacaklara yayılması durumunda, sıklıkla MRG (Manyetik Rezonans Görüntüleme) de yardımcı olarak kullanılır. Bu sayede ciddi omurga disk hernileri tespit edilebilir veya dışlanabilir.
Röntgen teşhisinden çok daha yararlı olan ise
- titiz bir anamnez alımı (hasta görüşmesi ve tıbbi geçmiş) ile
- kısalmış kas gruplarının (örn. karın, kalça veya kalça fleksör kasları) test edilmesini de içeren kapsamlı klinik muayene.
Neredeyse tüm hastalar, ağrının başlamasından kısa bir süre önce alışılmadık kas aşırı yüklemeleri yaşadıklarını bildirir. Bu durumda tanı genellikle kas dengesizliğine bağlı akut lumbago (= lomber omurgada akut sırt ağrısı, halk arasında “bel ağrısı” olarak da bilinir) olarak konur.
Alt bel omurgası ağrılarının tedavisi
Bel ağrısında ilk müdahale olarak sıklıkla kademeli yatış pozisyonu uygulanır. Bunun için hasta sırt üstü yatar ve bacaklarını kalça ve dizlerden 90° açıyla bükür. Bu pozisyonda köpük küp, battaniyeyle kaplı bir içecek kasası veya bir sandalye yardımcı olabilir.
Bu kademeli yatış pozisyonu,
- omurga disklerinde,
- küçük omurga eklemleri ve
- genellikle kısalmış karın kasları üzerindeki yükü azaltır.
Karın bölgesine ve kalça kaslarına yerleştirilen bir sıcak su torbası da yardımcı olabilir.
Tedavinin ilerleyen aşamalarında, kalçayı çevreleyen kas gruplarına yoğun bir ısı tedavisi uygulanması da uygun olur; örneğin sıcak duş almak gibi.
Masaj ve fango dahil fizyoterapötik uygulamalar da etkilenen, aşırı yüklenmiş kas grupları için faydalıdır. Bu sayede kaslar gerilir ve gevşer; tedavi başarılı olursa ağrının azaldığı bir duruma geri dönerler.
İlaç tedavisi açısından, geleneksel ağrı kesiciler kas kaynaklı sırt ağrısında nadiren yardımcı olur. Kas gevşetici ilaçlar bu durumda genellikle daha iyi etki gösterir.
Ağrının nedeni bir disk hernisi veya faset eklem sendromu ise, bu altta yatan hastalık tedavi edilmelidir. Kas dengesizliklerinin giderilmesi bu durumda sadece yardımcı bir etki yaratır.
Fizyoterapi dahil tedavinin süresi, hastanın genel durumuna ve ağrının şiddetine bağlıdır. Yaklaşık 3 ila 6 hafta bir referans süredir. Bu süre sonunda belirgin bir iyileşme görülmezse, tanı gözden geçirilmeli ve ileri tetkikler yapılmalıdır.
Omurga disk hernisi durumunda ameliyat rahatlama sağlayabilir. Bir beyin cerrahı, hastayla birlikte ameliyatın yararlarını ve risklerini değerlendirir. Faset sendromunda ise enjeksiyonlar etkili bir tedavi yöntemi olarak kanıtlanmıştır. Ağrı tedavisi olarak uygulanan faset infiltrasyonunun tam süreci videoda gösterilmektedir:
Alt bel omurgası ağrılarında iyileşme beklentileri ve tedavi sonrası bakım
Alt bel omurgası bölgesindeki ağrılar tekrar tekrar ortaya çıkabilir.
Önlem olarak şunlar önerilir:
- kısalma eğilimi gösteren kas gruplarının (yani: kalça, karın ve kalça fleksör kasları) düzenli olarak gerilmesi ve
- gövdeyi stabilize eden kas gruplarının (örn. sırt uzatıcı kaslar) güçlendirilmesi.
Tek taraflı yapılan egzersizler genellikle kas dengesizliğini düzeltmek yerine daha da artırır. Bu nedenle egzersizler fizyoterapist gözetiminde yapılmalıdır.
Eklem hareketliliğinin artması da bel ağrıları üzerinde olumlu bir etkiye sahiptir. Yürüyüş ve bisiklet sürme, sırt ağrısı durumunda önerilen hafif egzersiz türleridir.
Aşırı dinlenme ve hareketten uzak durma, yalnızca ağrıya karşı ilk önlem olarak mantıklıdır. Kasların zayıflamaması için hareket, mümkün olduğunca erken bir aşamada günlük rutininize yeniden dahil edilmelidir. Hafif bir yükle başlayın; önemli olan düzenlilik ve kademeli artıştır.
Aşırı kilo, sırt ve sırt yapılarına yük bindirir. Omurgadaki yükü azaltmak için fazla kilolarınızı verin. Bu konuda, “tükettiğinizden fazlasını harcayın” ilkesine dayalı dengeli bir beslenme ve daha fazla hareket, hedefinize ulaşmanızı sağlar. Bir beslenme danışmanından size özel tavsiyeler alabilirsiniz.
Alt bel omurgasında ağrı sonrası spor
Ağrılar geçtikten sonra, genellikle her türlü spor aktivitesine yeniden başlayabilirsiniz. Bunun ön koşulu, omurga disklerinde gerçek anlamda yapısal bir hasar saptanmamış olmasıdır.
Ancak yaş ilerledikçe, sözde “kas hijyenine” giderek daha fazla önem vermelisiniz. Yani, spor yaparken zorlanan kas gruplarını ısıtmalı, gevşetmeli ve esnetmelisiniz. Böylelikle kaslarınızın en iyi şekilde çalışmasını sağlar ve sakatlıkları önlersiniz. Aksi takdirde kas lifi yırtılması veya kas gerilmesi riski artar.
Uygulamadan Çıkarılan Sonuç
Bel ağrısı, çok nadiren omurga disk hasarı veya omurga disk hernisi nedeniyle ortaya çıkar. Sebep olarak kasların aşırı yüklenmesi çok daha sık görülür. Dolayısıyla tedavi, sorunun kaynağına (= kaslara) odaklanmalıdır.
Ağrılar uzun süre devam ederse ve konservatif tedaviler işe yaramazsa, teşhis sürecine devam edilmelidir.
Nörolojik bozukluk belirtileri de eklenirse, tanı omurga diskinde hasar veya omurilik sinirlerinde hasar olasılığına odaklanmalıdır. Nörolojik bozukluk belirtileri örneğin şunlardır
- karıncalanma,
- dışsal bir neden olmaksızın hissedilen sıcaklık veya soğukluk hissi ya da
- uyuşma.
Lomber Omurga Sendromu Hakkında Sık Sorulan Sorular
Sırt ağrıları neden sıklıkla bel bölgesinde ortaya çıkar?
Bel bölgesi vücut ağırlığının büyük bir kısmını taşır, bu nedenle lomber omurga özellikle fazla yük altında kalır. Sık görülen nedenler arasında aşınma, bel fıtığı veya uzun süre oturmak sayılabilir.
LWS sendromu nedir?
LWS sendromu, bel omurgası bölgesindeki rahatsızlıkları ve ağrıları tanımlar. Belirtiler, akut ağrılardan bel bölgesindeki kronik sırt ağrılarına kadar uzanır.
Lomber omurgadaki ağrılar bacağa yayılabilir mi?
Evet, bel fıtığı veya sinir tahrişi durumunda ağrılar belden bacağa yayılabilir.
Sırt ağrıları ne zaman akut, ne zaman kroniktir?
Akut sırt ağrıları genellikle sadece birkaç gün veya hafta sürerken, kronik ağrılar üç aydan uzun sürer ve daha sık tekrarlanır.
Bel ağrısı nasıl tedavi edilir?
Tedavi, nedenine göre belirlenir ve egzersiz, fizyoterapi ve ağrının azaltılmasından lomber omurga sendromunda uygulanan hedefli önlemlere kadar uzanır.
Yazıyı paylaş