Kanser Teşhisi: Bilgiler ve Kanser Teşhisi Uzmanları

Kanser, kötü huylu bir tümör hastalığıdır. Genetik değişiklikler nedeniyle hücreler, sağlıklı dokuya kontrolsüz bir şekilde yayılır ve bu dokuya zarar verir. Bu şekilde oluşan kitle (birincil tümör) kan dolaşımına ulaşırsa, kanser hücreleri daha da yayılabilir. Bu şekilde, diğer organlarda ikincil tümörler, yani metastazlar oluşabilir. 

Kanser erken teşhis edilir ve doğru şekilde tedavi edilirse, genellikle iyi iyileşme şansı vardır. Bu nedenle kesin bir teşhis hayati önem taşır. Ancak bu şekilde tıp uzmanları, hastalığın yayılma durumunu ve tam niteliğini doğru bir şekilde değerlendirebilir. Sonuçta tedavi kararı bu teşhise dayanır.

Tedavi ayrıca hastanın yaşı, durumu ve yaşam koşullarına da bağlıdır. Buna kişiselleştirilmiş kanser tedavisi denir.

Tüm kanser türlerini tespit edebilecek genel bir kanser teşhisi yoktur.

Yasal sağlık sigortaları, çeşitli tarama muayenelerinin masraflarını karşılar. Kanser taraması, yaşa ve cinsiyete bağlıdır. Bu muayenelere mutlaka katılmalısınız. Erken teşhis edilen kanser, iyileşme şansını önemli ölçüde artırır.

Örneğin, kadınlarda kanser taramasının bir parçası olan meme muayenesi ve Pap testi bilinmektedir. Bunlar, meme kanseri ve rahim ağzı kanserinin erken teşhisinde kullanılır. Erkeklerde ise PSA testi, prostat kanserini dışlamak için kullanılır.

Çok sayıda beni olan kişilerde cilt kanseri riski daha yüksektir. Bu durumda önleme tedbirleri arasında, bir dermatolog tarafından yansıma mikroskobu kullanılarak dikkat çeken benlerin incelenmesi yer alır.

İleri yaşlarda bağırsak kanseri taraması da eklenir. Buna, dışkı örneğinde gizli kanı tespit edebilen iFOBT dışkı testi de dahildir. Dışkıda kan, bağırsak kanserinin olası bir belirtisidir. Kolonoskopi de büyük önem taşır. Bu yöntemle bağırsak polipleri tespit edilebilir ve kolayca çıkarılabilir. Bağırsak polipleri, zamanla kötüye dönüşebilen, bağırsakta bulunan iyi huylu şişliklerdir.

Ancak tümörler genellikle ancak şikayetlere yol açtıklarında fark edilir. Başka bir muayene sırasında kanserin tesadüfen keşfedilmesi de mümkündür.

Kanser şüphesi varsa, dar anlamıyla kanser teşhisi süreci başlar. Bu aşamada,

• tam olarak hangi kanser türünün söz konusu olduğu,
• birincil tümör mü yoksa metastaz mı olduğu (örneğin karaciğer metastazları),
• tümörün hangi evrede olduğu (tümör evrelemesi),
• tümörün ne kadar yayıldığı,
• gerekirse hangi dokunun hasar gördüğü ve
• tümörün halihazırda yayılmış olup olmadığı.

Doktorlar, tanı yöntemlerini seçerken bir tanı şemasını izlerler. Bu sayede, ilk şüphe anında tümörün aranması için en pahalı yöntemin kullanılmaması sağlanır.

Tanı yönteminin seçimi, kanser tümörünün büyüklüğü ve konumu ile de ilgilidir.

İlk kanser bulgusu veya kanser şüphesi genellikle pozitif bir muayene bulgusu veya kan değerlerindeki değişiklikler sonucu ortaya çıkar. Daha ayrıntılı bir inceleme için genellikle görüntüleme yöntemleri kullanılır. Bunların başında röntgen ve ultrason (sonografi) gelir. Ancak her ikisi de oldukça spesifik değildir. Bu yöntemler, doktorun bu tür görüntüleri değerlendirme konusunda biraz deneyime sahip olmasının yanı sıra, lezyonların belirli bir boyuta ulaşmış olmasını gerektirir.

Nükleer tıpta kullanılan modern görüntüleme yöntemleri, örneğin

• Manyetik rezonans tomografi (MRG),
• Bilgisayarlı tomografi (BT) veya
• Pozitron Emisyon Tomografisi (PET).

Bu üç kanser teşhis yöntemi sayesinde çok daha net ve ayrıntılı görüntüler elde edilebilir.

Burada bir organda kitle olduğuna dair ipuçları bulunursa, genellikle biyopsi yapılır. Şüpheli tümörden alınan bu tür bir doku örneği sayesinde, kanser

• moleküler biyolojik,
• genetik ve
• immünolojik

daha ayrıntılı bir şekilde tanımlanabilir. Bu veriler yardımıyla kanser laboratuvarda bireysel olarak değerlendirilir ve gelişim evresi (“evreleme”) belirlenir. Bu nedenle biyopsi, kanser teşhisinin çok önemli bir parçasını oluşturur.

Tetkik sonuçları elde edilir edilmez, onkologlar disiplinlerarası bir tümör konsilinde umut vaat eden tedavi seçenekleri hakkında karar verirler. Hastalar ayrıca ikinci bir görüş alma imkânına da sahiptir.

Kanser teşhisinde doku örneği (biyopsi),

• bir tümörün moleküler ve genetik özellikleri açısından kesin olarak tanımlanmasına ve
• iyi huylu ve kötü huylu tümörleri birbirinden ayırt etmek amacıyla kullanılır.

Aşağıdaki bulgular söz konusu olduğunda, doktor muhtemelen kanser teşhisi için tetkik talep edecektir:

• belirsiz cilt değişiklikleri,
• prostat üzerinde elle hissedilen bir bulgu ve aynı zamanda kanda PSA değerinin yüksek olması,
• memedeki kitleler (Dikkat: Erkekler de meme kanserine yakalanabilir!),
• tiroid bezinde nodül veya
• mukoza değişiklikleri.

Tümörden doku örneği alınması her zaman mümkün olmayabilir. Bazen kalıtsal bir bileşen (germ hattı) da şüphelenilebilir.

Bu durumda kanser teşhisi, henüz oldukça yeni bir yöntem olan “sıvı biyopsi” (Liquid biopsy) yöntemine başvurur. Bu yöntemde doktorlar, örneğin kandan özel moleküler biyolojik tanı çipleri yardımıyla tümörün DNA veya RNA parçacıklarını izole etmeye çalışır. Bu parçacıkların analizi sayesinde, tümörün türü hakkında daha net bir fikir edinebilirler.

Bu bilgiler, doku biyopsisinden elde edilen bulgulara benzer şekilde, çoğunlukla tedavi açısından önemlidir.

Onkoloji (kanser tıbbı), pek çok uzmanlık alanıyla kesişen bir tıp dalıdır. Örneğin, üro-onkologlar tarafından tedavi edilen prostat kanseri veya jinekolojiye ait meme kanseri (meme kanseri) gibi.

Birincil kanser teşhisi genellikle kanser taraması kapsamında

• aile hekiminde,
• jinekologda veya
• üroloji uzmanında

gerçekleştirilebilir. Daha özel sorular için hastalar gerekli uzman hekimlere sevk edilir. Bu uzman hekimlerden bazıları, kendi uzmanlık alanlarında muayenehane sahibi onkologlar olarak çalışmaktadır.

Ancak kanser teşhisinin karmaşıklığı arttıkça, hastalar onkoloji merkezlerine başvurmak zorunda kalmaktadır. Bunlar genellikle üniversite hastaneleri veya uzmanlaşmış tümör merkezleridir.