Mesane taşları: Uzmanlar ve bilgiler

Mesane taşları hem doğrudan mesanede hem de böbrekte oluşabilir. Oradan idrar yolları aracılığıyla mesaneye ulaşırlar ve bu nedenle ikincil mesane taşları olarak da adlandırılırlar.

Mesane taşlarının nedeni, idrarda bulunan belirli tuzlardır. Normalde bu tuzlar idrarda çözünmüş halde bulunur ve vücuttan atılır. Ancak tuz konsantrasyonu çok yüksek olduğunda kristalleşir ve küçük taneler, yani konkrementler oluşturur. Bunların üzerine sürekli yeni kristalleşmiş tuz tabakaları oluşabilir. Bu şekilde büyürler ve rahatsızlık verecek boyuta ulaşabilirler.

Mesane taşları, kimyasal bileşimlerine göre sınıflandırılır. Mesane taşlarının sınıflandırılması, nedenlerin belirlenmesi, teşhis ve tedavi açısından önemlidir. Taşlar farklı tuzlardan oluşur:

• Kalsiyum oksalat taşları (tüm idrar taşlarının yaklaşık yüzde 75'i)
• Magnezyum-amonyum-fosfattan oluşan struvit taşları (yaklaşık yüzde 10)
• Ürik asitten oluşan ürat taşları (tüm idrar taşlarının yaklaşık yüzde 5'i)
• Kalsiyum fosfat taşları (tüm idrar taşlarının yaklaşık %5'i)
• Sistin taşları (nadir)
• Ksantin taşları (nadir)

Çoğu durumda vücut mesane taşlarını kendiliğinden dışarı atar. Bu durumda taşlar zararsızdır ve herhangi bir şikayete neden olmaz.

Ancak taşların idrar yolunun çıkışını tıkayarak idrar akışını engellemesi de mümkündür. Ayrıca, idrarla atılamayacak kadar büyüyebilirler.

Her iki durumda da aşağıdaki belirtiler ortaya çıkabilir:

• Stakkatomiksziyon (idrar akışının sürekli kesintiye uğraması),
• sık idrara çıkma ihtiyacı ve az miktarda idrar çıkması,
• yabancı cisim hissi,
• idrarın sonuna doğru ağrı (erkeklerde bazen penisin ucuna kadar yayılabilir),
• karın ağrısı,
• mesane krampları,
• İdrarda kan,
• Mukoza tahrişi ve buna bağlı mesane iltihabı,
• İdrar retansiyonu (idrar yapamama).

Mesane taşlarının oluşumuna yol açabilecek olası nedenler çok çeşitlidir. Genellikle idrar taşlarının oluşumunda birden fazla faktör bir araya gelir. Mesane taşlarının oluşumunda rol oynayan faktörler arasında şunlar yer alır:

• hastalığa bağlı idrar akış bozukluğu (örneğin prostat büyümesinde),
• idrar yolu enfeksiyonu,
• hayvansal yağ ve proteinlerin yanı sıra oksalik asit içeren gıdaların (örneğin fındık, ravent ve kahve) bolca tüketildiği dengesiz beslenme,
• yetersiz sıvı alımı,
• et ve süt ürünleri ağırlıklı tek taraflı beslenme,
• yüksek düzeyde D3 vitamini alımı,
• B6 ve A vitaminleri eksikliği,
• mesanede yabancı cisim bulunması (örneğin mesane kateteri veya ameliyat dikişleri),
• osteoporoz ve buna bağlı olarak kana daha fazla kalsiyum salınımı,
• Aşırı magnezyum alımı.

Mesane taşı şüphesi varsa, idrar yolları hastalıkları uzmanı olan bir üroloğa başvurmalısınız.

Doktor öncelikle tıbbi öykü alacaktır. Bu sırada şikayetleriniz ve tıbbi geçmişiniz hakkında sorular soracaktır. Ardından fizik muayene yapacaktır. Bu muayene sırasında stetoskopla karnınızı dinleyecek ve dikkatlice elle muayene edecektir. Ayrıca hastanın kanı ve idrarı laboratuvarda incelenir.

Bunun yanı sıra, röntgen veya ultrason gibi görüntüleme yöntemleri de kullanılabilir. Ancak bu yöntemlerde sadece kalsiyum içeren mesane taşları görüntüde görülebilir; diğer türler ise röntgen ışınlarını geçirir.

Bir başka seçenek de bilgisayarlı tomografi, kısaca BT olarak adlandırılan yöntemdir. Bu yöntemle doktor, her tür mesane taşını tespit edebilir.

Sistoskopi (mesane muayenesi) de olası mesane taşları hakkında bilgi verebilir. Bu işlemde, kamera bulunan çubuk şeklinde bir alet mesaneye sokulur. Bunun avantajı, doktorun idrar akışının engellenmesine neden olabilecek diğer olası nedenleri de tespit edebilmesidir.

Mesane taşlarının tedavisi, taşların büyüklüğüne ve konumuna bağlıdır. Bazı durumlarda hedefli bir şekilde çıkarılması gerekirken, diğer durumlarda taşlar kendiliğinden atılabilir.

Bazı ilaçlar ve sıvı alımının artırılması, taşların kendiliğinden atılmasını kolaylaştırır. Mesane taşlarının atılması sırasında ortaya çıkabilecek ağrılara karşı ağrı kesiciler kullanılır.

Bazen taşların “kemolitoliz” adı verilen bir yöntemle tedavisi mümkündür. Bu yöntemde mesane taşları kimyasal bir reaksiyonla eritilir veya küçültülür, böylece vücuttan atılabilirler.

Bazı durumlarda taşların cerrahi olarak çıkarılması gerekir. Küçük taşlar, cerrah tarafından sistoskopi sırasında doğrudan çıkarılır veya bir forseps ile parçalanır.

Günümüzde açık cerrahi neredeyse hiç uygulanmamaktadır. Ancak örneğin, mesane aynası ile muayene sırasında taş nedeniyle mesaneye ulaşılamaması durumunda bu yöntem gerekli olabilir.

Günümüzde taşların tedavisinde sıklıkla ekstrakorporeal şok dalgası litotripsi (ESWL) yöntemi kullanılmaktadır. Bu yöntemde mesane taşları basınç dalgaları yardımıyla daha küçük parçalara ayrılır ve daha sonra idrar yoluyla vücuttan atılabilir.