Spor Cerrahisi - Tıp uzmanları

Spor cerrahisi, spor yaralanmalarının tedavisine yönelik tüm cerrahi müdahaleleri kapsar. Elbette bu alan öncelikle yüksek performanslı spor yapan hastaları, örneğin profesyonel sporcuları ilgilendirir.

Ancak amatör sporcular da spor faaliyetleri sırasında yaralanmalara maruz kalabilir. Bu yaralanmalar genellikle kazalar, aşırı antrenman veya yarışmalar sırasında meydana gelir.

Aşağıdaki doku ve organlar, spor yaralanmalarından ve spor kaynaklı hastalıklardan etkilenebilir:

• Kemikler ve eklemler
• Tendonlar
• Kaslar
• Damarlar
• Kalp
• Akciğer

Spor yaralanmalarından en sık etkilenen bölge şüphesiz hareket sistemidir.

Burada kemik yaralanmaları (kemik kırıkları veya kas ve tendon bağ yerlerinden kopmalar) görülür.

Kas liflerinde yırtılmalar veya eklem parçalarının sıkışması (örneğin diz eklemi bölgesinde, diz eklemi menisküsleri) da sık görülür. Bu yaralanmalar çoğunlukla aniden ve bir kaza sonucu meydana gelir.

Çapraz bağ yırtılması tipik bir spor yaralanmasıdır @ Henrie /AdobeStock

Bu nedenle, genellikle ilk başvuru noktası bir travma cerrahı, ortopedi uzmanı ve acil durumlarda bir hastanenin acil servisi olur.

Travma cerrahları, kazalara bağlı hastalıklar konusunda uzman doktorlardır. Bu nedenle genellikle spor hekimliği alanında ek bir yeterliliğe sahiptirler. Gerektiğinde, genel olarak spor cerrahisi müdahaleleri kapsamına giren ameliyatları da gerçekleştirirler.

Ancak spor kaynaklı hastalıklarla ilgilenen başka uzman doktorlar da vardır. Örneğin, kalp uzmanları (kardiyologlar), özellikle de spor kardiyologları, spor kaynaklı kalp büyümesi veya kalp yetmezliği gibi durumlarla ilgilenirler.

Ayrıca, kan dolaşımı sorunlarını önlemek ve azaltmak amacıyla arter ve ven hastalıklarında damar cerrahlarına ihtiyaç duyulur.

Bazen bunun için tıkalı damarların açılması veya baypasların oluşturulması gibi daha büyük ameliyatlar da gerekebilir.

Kaza sonucu ortaya çıkan hareket sistemindeki spor hastalıklarının yanı sıra, sporla ilişkili kardiyovasküler sistem hastalıkları da mevcuttur.

Bunun nedenleri arasında, antrenman kaynaklı kalp ve damarların aşırı yüklenmesine bağlı olağanüstü fiziksel zorlanma yer alır. Bu durumda ani hastalıklar da görülebilir, ancak bunlar nadirdir.

Son olarak, sporla ilişkili olmakla birlikte nadiren görülen akciğer hastalıklarından da bahsetmek gerekir.

Risk grubu olarak, antrenman ve yarışma sırasında akciğer yapısına özel bir yük bindiren dalış sporcuları sayılabilir.

Sporcular damar hastalıklarına da yakalanabilir mi?

Evet, sporcu, genç ve çok atletik hastalarda da damar hastalıkları görülür. Her ne kadar damar hastalıklarının çoğu, yüksek tansiyon, yüksek kan değerleri, aşırı kilo, hareketsizlik ve sigara kullanımı gibi faktörlere sahip yaşlı hastalarda ortaya çıksa da.

Dolayısıyla, damar hastalıklarının çoğu yaşam tarzımız ve bunun sonucunda ortaya çıkan damar kireçlenmesi (ateroskleroz) nedeniyle oluşur.

Sporcularda damar hastalıkları, damarların yırtılmasına veya kopmasına neden olan kazalar sonucu ortaya çıkar.

Spor kaynaklı kronik yüklemeler de arterlerin belirli bölgelerini etkileyebilir.

Örneğin, bisiklet yarışçılarında pelvis bölgesinde görülen damar hastalıkları vardır.

Bu hastalık, sporcunun sürekli öne eğik pozisyonda kalçayı yüksek sıklıkta büküp uzatmasından kaynaklanır.

Zamanla bu durum, pelvik arterde daralma veya tıkanmaya yol açabilir. Sporcu, efor sırasında kalça ve kalça bölgesinde kas ağrıları hisseder; bu ağrılar dinlenme sırasında tamamen kaybolur. Bu hastalığa iliak endofibroz denir.

Cerrahi müdahalelerin yanı sıra, spor cerrahisi kapsamında yaralanmaların ideal durumda önlenmesini sağlayan birçok başka tedavi yöntemi de bulunmaktadır.

Spor cerrahları, halihazırda ortaya çıkmış hasar ve yaralanmaların tanı, tedavi ve rehabilitasyonunun yanı sıra önleyici tedbirlerle de ilgilenir.

Bunlar arasında şunlar yer alır:

• kapsamlı bir ısınma
• kıyafet ve ayakkabı gibi uygun ekipmanlar ve
• ilgili spor dalının eklemleri zorlamayan şekilde icra edilmesi

Bu nedenle aktif sporculara yönelik temel mesaj, hazırlık aşamasında özellikle titiz davranmalarıdır. Bu çaba, yaralanma riskini önemli ölçüde azalttığı için kesinlikle karşılığını verir.

Omuz, diz ve ayak bileği özellikle sık sık yaralanmalara maruz kalır @ rh2010 /AdobeStock

• Spor yaptıktan sonra ağrı hissediyor musunuz?
• Ya da belirli bölgelerde şişlik, kızarıklık ve ısı artışı oluyor mu?
• Şikayetlerinizin somut bir nedenini belirleyebiliyor musunuz?
• Örneğin, düştünüz mü, biriyle veya bir şeyle çarpıştınız mı ya da bir sıçrayışın ardından yanlış bir şekilde yere indiniz mi?
• Bisiklet sürerken ortaya çıkan ve dinlenince geçen uyluk ve kalça ağrılarınız var mı?

Bu sorulardan birine veya birkaçına olumlu yanıt verebiliyorsanız, büyük olasılıkla bir spor kazası söz konusudur. Bu kategoride ezikler, kırıklar ve yırtıklar sıkça görülür.

Sonuçta, ameliyat mı yoksa alternatif bir tedavi yöntemi mi gerekli olacağına tanı koyulur.

Alternatif tedavi yöntemleri arasında şunlar yer alır:

• Hareketsiz tutma
• Ağrı kesici ve şişliği azaltan merhemlerle tedavi

Spor türüne bağlı olarak, insan vücudunun belirli bölgeleri özellikle risk altındadır.

Özellikle ileri yaşlarda dirsek kırıklarının nedeni genellikle günlük yaşamda meydana gelen düşmelerdir. Ancak bu durumda, yaşa bağlı kemik zayıflığı (osteoporoz) zaten mevcuttur.

Çocuklarda ve gençlerde ise bu yaralanmalar genellikle binicilik, bisiklet sürme ve kayak yaparken meydana gelen ciddi kazaların bir sonucu olarak ortaya çıkar.

Diz, ayak gibi, özel bir spor faaliyeti olmasa bile günlük yaşamda zaten yüksek bir yüke maruz kalır. Hem aşınma belirtileri hem de dizlerin bükülmesine neden olan kazalar, diğer şeylerin yanı sıra menisküs yırtılmasına veya çapraz bağ yırtılmasına yol açabilir.

Menisküs yırtığının farklı türleri vardır @ bilderzwerg /AdobeStock

İster engebeli zemin olsun ister spor: Ayağınız uygunsuz bir şekilde bükülürse, genellikle ayak bileği de zarar görür. Bununla ilişkili ayak bileği kırıklarının tanı ve tedavisi de spor cerrahının görev alanına girer.

Uzmanlar, belirli spor dallarında özel bir yaralanma riskine maruz kalan vücut bölgeleri arasında omuzları ve kalçaları da saymaktadır. Kemik kırıklarının yanı sıra, örneğin omuz eklemi çıkığı ve rotator manşet yırtılması da söz konusu olabilir.

Spor yaralanmalarının tanı ve tedavisi genellikle tıbbi, sosyal ve doğa bilimsel yöntemlerin kullanılmasıyla gerçekleştirilir.

Spor hekimi, hastayla yaptığı ayrıntılı görüşme sayesinde şikayetlerin türü ve ciddiyeti hakkında ilk ipuçlarını elde eder. Hekim, hedefli sorular yardımıyla semptomları ve yaralanmanın olası nedenlerini belirler.

Bunun ardından görüntüleme yöntemleriyle kapsamlı bir muayene yapılır. Kemik kırığı şüphesi varsa, hedefli tedavi önlemlerini başlatmak için röntgen çekilmesi yararlıdır.

Doku hasarlarını görüntülemek için manyetik rezonans tomografi (MRG) muayenesi de sıklıkla kullanılır.

Tedavi ve rehabilitasyon yöntemlerinin seçimi, şikayetlerin niteliğine ve semptomların şiddetine göre değişir.

Genel olarak spor hekimi, konservatif tedaviler ile cerrahi müdahale arasında seçim yapar. Cerrahi müdahale genellikle konservatif tedaviler sonuç vermediğinde veya bazı durumlarda pek anlamlı olmadığında uygulanır.

Yöntemlerin ve tedavi tekniklerinin sürekli gelişimi ise spor cerrahisi için de daha az invaziv alternatifler sunmaktadır. Örneğin artroskopik eklem ameliyatları, minimal invaziv, dokuya zarar vermeyen ve düşük riskli olmaları nedeniyle günümüzde zaten tercih edilmektedir.

Spor hekimi, akut yaralanmaların tedavisinin yanı sıra, ameliyatın hemen ardından uygun bir fizyoterapi sürecini de başlatır. Buradaki amaç, optimal bir fonksiyonel takip tedavisi yoluyla hastanın mümkün olduğunca çabuk iyileşmesini sağlamaktır.

Bir spor cerrahı mı arıyorsunuz? Genel olarak, spor cerrahisi uzmanları muayenehanelerde, hastanelerde veya rehabilitasyon kliniklerinde bulunabilir.

Özellikle ortopedi, travma cerrahisi ve spor hekimliğinden oluşan üçlü ekip oldukça yaygındır. Ancak damar cerrahisi, anjiyoloji ve kardiyoloji de sıklıkla bu sürece dahil olur.

Spor hekimliği alanında uzmanlaşmış birçok muayenehane, iş veya okul kazaları geçiren sigortalı hastaları tedavi etme yetkisine de sahiptir. Bu durumda, hastaların hastaneye gitmesi öncelikle gerekmez.

Bir diğer faaliyet alanı ise kurum, kuruluş ve derneklerdeki kamu hizmetidir. Spor hekimleri, öncelikle klinik mesleğin yanı sıra araştırma ve öğretime odaklanan bir akademik kariyer de seçebilirler. Bu, genellikle bir üniversite hastanesinde çalışmak şeklinde gerçekleşir.

Spor cerrahisi çoğunlukla cerrahi müdahalelerle ilgili olsa da, spor yaralanmalarının tanı ve tedavisi de aynı derecede önemlidir.

Uygulamada spor cerrahları, hastalarına en iyi ve başarılı bir tedavi sunmak için rehabilitasyon klinikleriyle işbirliği yaparlar.

Cerrahi müdahalelerin başarısını gelecekte daha da artırmak amacıyla, bu alandaki yöntemler sürekli olarak gelişmektedir.