Η αρτηριακή απόφραξη είναι ουσιαστικά μια συστηματική αγγειακή νόσος των αρτηριών. Ως συνέπεια της αρτηριοσκλήρωσης, με την πάροδο του χρόνου εμφανίζεται αρχικά αρτηριακή στένωση και τελικά πλήρης απόφραξη του αγγείου.
Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τη μειωμένη παροχή αρτηριακού αίματος πλούσιου σε οξυγόνο, γεγονός που οδηγεί σε έλλειψη οξυγόνου στους ιστούς που τροφοδοτούνται. Η περιφερική αρτηριακή νόσος (pAVK) ή η στεφανιαία νόσος αποτελούν τυπικά κλινικά σύνδρομα αυτής της πάθησης.
Αντίθετα, σε περίπτωση οξείας αρτηριακής απόφραξης, η παροχή αίματος στους ιστούς που τροφοδοτούνται από την αντίστοιχη αρτηρία διακόπτεται, με αποτέλεσμα να υπάρχει κίνδυνος έλλειψης οξυγόνου και βλάβης. Γνωστά παραδείγματα είναι, για παράδειγμα, το έμφραγμα του μυοκαρδίου, κατά το οποίο συμβαίνει απόφραξη αρτηρίας στην περιοχή των στεφανιαίων αρτηριών της καρδιάς, ή το εγκεφαλικό επεισόδιο, κατά το οποίο αποφράσσεται ένα εγκεφαλικό αγγείο.
Αιτία τέτοιων οξέων επεισοδίων είναι συνήθως θρόμβοι αίματος, οι οποίοι μπορούν να αποκολληθούν, π.χ., από μια βαθιά φλεβική θρόμβωση των ποδιών ή από καρδιακές αρρυθμίες (π.χ. κολπική μαρμαρυγή) και στη συνέχεια, φράζοντας μια αρτηρία, μπορούν να προκαλέσουν π.χ. εγκεφαλικό επεισόδιο, καρδιακό έμφραγμα ή πνευμονική εμβολή. Αυτά τα τρία επεισόδια αποτελούν επείγοντα περιστατικά που απειλούν τη ζωή.
Απεικόνιση αγγειακής απόφραξης © pankajstock123 #63446706 | AdobeStock
Συχνά επηρεάζονται οι αρτηρίες των ποδιών – οι γιατροί αναφέρονται τότε στη λεγόμενη περιφερική αρτηριακή αποφρακτική νόσο, εν συντομία pAVK. Χαρακτηριστικό της pAVK είναι ένας οξύς πόνος στο προσβεβλημένο πόδι μετά από σχετικά μικρή απόσταση (= πόνος κατά την άσκηση) και μια φαινομενική ανάκαμψη μετά από ένα ορισμένο διάστημα ανάπαυσης. Αυτά τα συμπτώματα έδωσαν τελικά στην πάθηση την καθομιλουμένη ονομασία της – «νόσος της βιτρίνας» –, καθώς, όπως ακριβώς συμβαίνει κατά τη βόλτα στις βιτρίνες, οι σύντομες διαδρομές διακόπτονται από πολυάριθμες στάσεις για περπάτημα.
Επιπλέον, μπορεί να προσβληθούν οι αρτηρίες της καρδιάς (= στεφανιαίες αρτηρίες) και να οδηγήσουν στο κλινικό σύμπτωμα της «σφίξιμης στο στήθος» (= στεφανιαία νόσος).
Επιπλέον, υπάρχουν επίσης αρτηριακές αποφρακτικές παθήσεις στην περιοχή του εγκεφάλου, των ματιών καθώς και των νεφρών (= στένωση των νεφρικών αρτηριών).
Αρχικά, οι αρτηριακές αποφράξεις προκαλούν ελάχιστα συμπτώματα, τα οποία εμφανίζονται συνήθως σε καταστάσεις σωματικής καταπόνησης. Στην περιφερική αρτηριακή νόσο (pAVK), για παράδειγμα, εμφανίζεται πόνος κατά την άσκηση, στη στεφανιαία νόσο εμφανίζεται «σφίξιμο στο στήθος» (= στηθάγχη) με δύσπνοια και πόνο, ενώ στις αποφράξεις των νεφρικών αρτηριών αυξάνεται συνήθως η αρτηριακή πίεση.
Ωστόσο, αυτές οι αργά εξελισσόμενες αρτηριακές νόσοι πρέπει να διακρίνονται από την οξεία αρτηριακή απόφραξη, η οποία αποτελεί κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Αυτή προκαλεί έντονο πόνο στα πόδια, απουσία σφυγμού κάτω από το σημείο της απόφραξης και ωχρότητα του δέρματος.
Το έμφραγμα της καρδιάς, από την άλλη, χαρακτηρίζεται από πόνο, αίσθημα άγχους και δύσπνοια. Στο εγκεφαλικό επεισόδιο, με τη σειρά του, εμφανίζονται συμπτώματα ανεπαρκούς λειτουργίας, ανάλογα με την πληγείσα περιοχή του εγκεφάλου, όπως π.χ. διαταραχές της ομιλίας, παράλυση του προσώπου και του σώματος, ζάλη και έντονοι πονοκέφαλοι.
Οι γιατροί αντλούν τις πρώτες ενδείξεις για αρτηριακή απόφραξη από το ιστορικό και τη σωματική εξέταση των ασθενών, στο βαθμό που αυτοί παρουσιάζουν ήδη συμπτώματα, όπως δύσπνοια, πόνο κατά την άσκηση ή αίσθημα σφίξιμου στο στήθος. Το επόμενο βήμα είναι η απεικόνιση, για την οποία χρησιμοποιούνται κυρίως το υπερηχογράφημα και το υπερηχογράφημα Doppler, προκειμένου να καταστεί ορατή η ροή του αίματος στις αρτηρίες.
Σε περίπτωση υποψίας εμπλοκής των στεφανιαίων αρτηριών ή καρδιακών αρρυθμιών, πραγματοποιείται ηλεκτροκαρδιογράφημα (εν συντομία: ΗΚΓ). Η αγγειογραφία, η μαγνητική τομογραφία (MRT) και η αξονική τομογραφία (CT) επιτρέπουν επίσης μια ολοκληρωμένη απεικόνιση, π.χ. στον εγκέφαλο ή στην καρδιά.
Ενώ η αρτηριακή αποφρακτική νόσος που βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη μπορεί συνήθως να επιβραδυνθεί με περισσότερη σωματική άσκηση και πιο συνειδητή διατροφή, καθώς και με την αποχή από τη νικοτίνη και το αλκοόλ, η επικείμενη πλήρης ή ήδη οξεία απόφραξη των αρτηριών πρέπει να αντιμετωπιστεί με νοσηλεία σε νοσοκομείο.
Στο πλαίσιο αυτό, πρωταρχικός στόχος είναι η αποκατάσταση της αρτηριακής απόφραξης το συντομότερο δυνατό, προκειμένου να αποκατασταθεί η αιμάτωση στους ιστούς ή στο όργανο. Φαρμακευτικά, συνήθως εφαρμόζεται ηπαρίνη, δηλαδή με τη βοήθεια αντιπηκτικών φαρμάκων επιχειρείται η διάνοιξη των αγγείων.
Σε περίπτωση υψηλού κινδύνου καρδιακού εμφράγματος, όπως π.χ. στη στεφανιαία νόσο, οι γιατροί προσπαθούν να τοποθετήσουν στεντ για να διαστείλουν τις αρτηρίες και να τις διατηρήσουν ανοιχτές, ή πραγματοποιείται η λεγόμενη επέμβαση παράκαμψης.
Αριστερά, επικείμενη απόφραξη αγγείου, δεξιά, διαστολή με τη χρήση στεντ © crevis #89836026 | AdobeStock
Στην τελευταία αυτή χειρουργική επέμβαση, το αποφραγμένο τμήμα της αρτηρίας παρακάμπτεται με τη βοήθεια ορισμένων «παράκαμψεων», κατευθύνοντας έτσι τη ροή του αίματος προς τον καρδιακό μυ σε νέες διαδρομές. Ωστόσο, χωρίς την επακόλουθη αλλαγή διατροφής και περισσότερη σωματική άσκηση στην καθημερινότητα, η αρτηριακή αποφρακτική νόσος θα φράξει και αυτές τις παρακάμψεις μετά από κάποιο χρονικό διάστημα.
Οι αγγειακές παθήσεις, όπως η αρτηριακή αποφρακτική νόσος, αντιμετωπίζονται από ειδικούς στην εσωτερική ιατρική, την καρδιολογία και/ή την αγγειολογία (αγγειακή ιατρική).
Τι είναι η αρτηριακή απόφραξη;
Η αρτηριακή απόφραξη είναι η πλήρης ή μερική απόφραξη μιας αρτηρίας, με αποτέλεσμα τη διακοπή της ροής του αίματος. Στην περίπτωση οξείας αρτηριακής απόφραξης, παρατηρείται ξαφνική μείωση της αιμάτωσης στο προσβεβλημένο άκρο. Η πάθηση αυτή συγκαταλέγεται στις σοβαρές διαταραχές της κυκλοφορίας και απαιτεί άμεση θεραπεία.
Ποιες είναι οι αιτίες μιας οξείας αρτηριακής απόφραξης;
Η συχνότερη αιτία της οξείας αρτηριακής απόφραξης είναι η εμβολή από θρόμβο αίματος. Άλλες σημαντικές αιτίες είναι η θρόμβωση, η αρτηριοσκλήρωση και η περιφερική αρτηριακή αποφρακτική νόσος. Η κολπική μαρμαρυγή ευνοεί τον σχηματισμό θρόμβων, οι οποίοι μεταφέρονται μέσω της ροής του αίματος σε ένα αγγείο και μπορούν να προκαλέσουν ξαφνική απόφραξη.
Ποια συμπτώματα εμφανίζονται σε περίπτωση αρτηριακής απόφραξης;
Τα τυπικά συμπτώματα εμφανίζονται οξεία και περιλαμβάνουν έντονο πόνο, ωχρότητα, αίσθημα κρύου και μειωμένη αιμάτωση στο προσβεβλημένο άκρο. Ανάλογα με τη θέση της απόφραξης, μπορεί να εμφανιστούν και άλλα συμπτώματα, όπως διαταραχές της αίσθησης ή περιορισμοί στην κίνηση. Η θέση της αρτηριακής απόφραξης καθορίζει συχνά το πόσο έντονα εκδηλώνονται τα συμπτώματα.
Πώς αντιμετωπίζεται η αρτηριακή απόφραξη;
Η θεραπεία εξαρτάται από την αιτία, τη θέση της απόφραξης και την κατάσταση του προσβεβλημένου άκρου. Εκτός από τη φαρμακευτική αγωγή, χρησιμοποιούνται επεμβάσεις με καθετήρα, θρομβεκτομή με αναρρόφηση, θρομβεκτομή Fogarty ή χειρουργική επέμβαση παράκαμψης. Στόχος είναι η ταχεία απομάκρυνση του θρόμβου και η επαναδιανοίξη της αποφραγμένης αρτηρίας. Οι καλύτερες πιθανότητες για επιτυχή θεραπεία υπάρχουν ιδιαίτερα εντός των πρώτων έξι ωρών έως το αργότερο 12 ωρών.
Ποιες συνέπειες μπορεί να έχει μια αρτηριακή απόφραξη που δεν έχει αντιμετωπιστεί;
Εάν μια οξεία περιφερική αρτηριακή απόφραξη παραμείνει χωρίς θεραπεία, ο προσβεβλημένος ιστός μπορεί να νεκρωθεί λόγω της έλλειψης αιμάτωσης. Σε σοβαρές περιπτώσεις, υπάρχει κίνδυνος βλάβης, καταστάσεως σοκ ή ακόμη και ακρωτηριασμού του προσβεβλημένου άκρου. Γι’ αυτό η έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία είναι καθοριστικής σημασίας για την αποφυγή αγγειακών αποφράξεων και τη διατήρηση της λειτουργίας του άκρου.
