Topuk ağrısı: Topuk ağrısı hakkında bilgiler ve doktorlar

Topuk ağrısı (ICD kodu: M79.67) farklı şekillerde ortaya çıkabilir. Bazı hastalar, uzun süre oturduktan veya uzandıktan sonra ortaya çıkan başlangıç ağrılarından şikayet eder. Bu ağrılar hareket ettikçe hafifler. Bu başlangıç ağrısı hafif olabileceği gibi, ilk adımları ancak topallayarak atabilecek kadar şiddetli de olabilir.

Ancak topuk ağrısı şu şekilde de ortaya çıkabilir:

• baskı ağrısı veya
• ayak ortasına kadar yayılan bıçak gibi bir ağrı

şeklinde de ortaya çıkabilir. Bazı hastalar, dinlenme halindeyken topuklarında sönük veya baskı hissi veren ağrılar yaşadıklarını bildirir. Bu ağrıların olası nedenleri oldukça farklı olabilir.

Ayakların aşırı yüklenmesi ve yanlış yüklenmesi, topuk ağrısının sık görülen bir nedenidir. Diğer nedenler şunlar olabilir:

Tendon iltihapları

Burada özellikle en sık etkilenen ve topukta bağlanma bölgesinde ağrıya neden olabilen Aşil tendonu (Aşilodini) belirtilmelidir. Ayak tabanını sabitleyen ve topuğa bağlanan plantar fasya (plantar fasiit) da topuk ağrısının (ancak çok daha nadir görülen) nedenleri arasındadır.

Topuk dikeni (kalkaneus dikeni)

Topuk dikeni (kalkaneus dikeni), topukta bulunan kemik çıkıntısıdır ve özellikle baskı uygulandığında, daha sonra ise dinlenme sırasında bile ağrıya neden olabilir. Topuk kemiğindeki iltihaplı tendon bağlanma yeri de topuk ağrısına yol açar. Bu iltihaplanma sıklıkla “üst topuk dikeni” olarak adlandırılan durumla birlikte görülür. Üst topuk dikeni, topuk kemiğinin üst kısmında, Aşil tendonunun bağlandığı bölgede oluşur. Bu durumda iltihaplı tendon bağlanma yeri kireçlenir.

Haglund topuğu

Haglund topuğunun tipik özelliği, topuk bölgesinde bir kemik çıkıntısının oluşmasıdır; bu durum doğuştan (örneğin, kavisli ayak gibi ayak deformitelerinde) veya sonradan (örneğin, aşırı koşu antrenmanı nedeniyle) ortaya çıkabilir. Bunun sonucunda Aşil tendonunun bağlandığı bölgede iltihaplanma meydana gelir ve bu da kemikleşmeye (ossifikasyon) yol açabilir. Haglund topuğunda, kemikleşme yukarıya (Aşil tendonu yönünde) doğru olduğu için “üst topuk dikeni” terimi de kullanılır. 

Ayak deformiteleri

Bunlara özellikle bükülmüş ayak, çökük ayak ve düz tabanlık gibi sık görülen deformiteler dahildir.

Romatizma ve metabolik hastalıklar

Romatizma ile gut veya diabetes mellitus gibi metabolik hastalıklar da sıklıkla eklem ve kemik ağrılarına yol açar; bu ağrılar sabahları özellikle belirgindir ve gün içinde hafifler.

Kan Dolaşımı Bozuklukları

En sık görülen kan dolaşımı bozukluğu türü olan, “vitrin hastalığı” olarak da bilinen durumun ise tam tersi bir seyri vardır. Bu durumda ağrılar özellikle efor sırasında ortaya çıkar ve dinlenmeyle birlikte kaybolur. Bu dolaşım kaynaklı ağrıların nedeni, bacaklardaki daralmış veya tıkanmış arterlerdir; bu arterler dinlenme durumunda kan akışını sürdürebilirler. Ancak efor sırasında ağrılar şiddetlenir ve hasta, sık sık kısa süreli ayakta durma veya oturma molaları vermek zorunda kalır. “Vitrin hastalığı” adı da buradan gelmektedir.

Topuğun üst kısmında ağrı varsa bunun nedeni ne olabilir?

Topuğun üst kısmında ağrının en sık nedeni, Aşil tendonunun iltihaplanması, yani Aşilodini'dir. Achillodini'de topuk ağrısı genellikle topuk kemiğinin üst kenarında ortaya çıkar, çünkü tendonun bağlandığı yer burasıdır. Bu nedenle, Achillodini ile Haglund topuğu (= üst topuk dikeni) sıklıkla birlikte görülür. 

Aşilodini, özellikle aşırı yüklenme sonucu ortaya çıkar. Ayrıca, ayağa tam oturmayan ayakkabılar da Aşil tendonu iltihabının gelişmesine katkıda bulunabilir.

Aşil tendininin iltihaplanması, fiziksel aktivite sırasında şiddetlenen keskin topuk ağrıları ile kendini gösterir. Etkilenen tendon ayrıca kalınlaşır, basıya duyarlı hale gelir ve bazen kızarır. 

Plantar fasiit durumunda topuk ağrısı nasıl kendini gösterir? 

Plantar fasiit durumunda ayak tabanındaki tendon tabakası (plantar fasya) iltihaplanır. Bu durumda topuk ağrısı, ayak tabanına doğru alt kısımda ortaya çıkar ve ayağa basıldığında özellikle şiddetlenir. Plantar fasiit, plantar fasyanın topuğun alt kısmından başladığı için sıklıkla alt topuk dikeni ile birlikte görülür. Aşil tendiniti sırasında görülen üst topuk dikeni gibi kemikleşmeye benzer şekilde, plantar fasiitte görülen alt topuk dikeni de topuğun alt kısmında meydana gelen kemikleşmelerdir.

Ayağa aşırı yük binmesi veya yanlış yük binmesi durumunda, ayak tabanındaki topuk dikeni çevresindeki doku iltihaplanabilir. Özellikle 50 ile 60 yaş arasındaki kadınlar plantar topuk ağrısından muzdariptir. Şikayetler tipik olarak sabahları yataktan kalktıktan sonra ortaya çıkar. 

Bükülmüş-düşmüş ve bükülmüş-düz ayaklar nedir?

Düz tabanlık çeşitli derecelerde görülebilir. Bükülmüş-çökük ve bükülmüş-düz ayaklar, doğuştan veya sonradan gelişen ayak bozukluklarıdır. Bunun nedenleri şunlardır:

• kısalmış Aşil tendonu
• aşırı kilo veya
• bağların, kasların ve bağ dokusunun zayıflığı

Şiddetine ve nedenine bağlı olarak, hareket kısıtlılıkları oldukça erken bir aşamada ortaya çıkabilir. Bu durumda yürürken veya koşarken ayak veya topuk ağrıları hissedilebilir.

Romatizmal hastalıklarda topuk ağrısı nasıl ortaya çıkar?

Topuk ağrısının nedeni her zaman doğrudan ayakta bulunmaz. Örneğin, her iki ayakta sabahları ortaya çıkan topuk ağrısı, romatizmal bir hastalık olan Bechterew hastalığının başlıca belirtisidir. Romatizmal hastalıklar da ayakları etkileyebilir. Ayak ve topukta görülen romatizmal ağrıların arka planında iltihaplanma süreçleri yatar. Bu nedenle romatizmal topuk ağrıları her zaman altta yatan romatizma hastalığıyla birlikte tedavi edilir.

Hangi metabolik hastalıklar topuk ağrısına yol açabilir?

Gout ve diabetes mellitus gibi metabolik hastalıklar da topuk ağrısına neden olabilir. Gout hastalığında kandaki ürik asit düzeyleri yükselir. Diabetes mellitus ise kan şekeri düzeylerinin aşırı yükselmesiyle kendini gösterir.

Her iki hastalık da

• tendon hasarlarına
• kemik hasarlarına
• Yumuşak doku hasarlarına veya
• cilt sorunlarına

neden olabilir ve bu şekilde topuk ağrısına yol açabilir.

Topuk ağrısının nedenlerinin büyük bir kısmı hareket sistemiyle ilgilidir. Bu nedenle, travma cerrahları, ortopedistler ve ayak cerrahları, topuk ağrısı durumunda başvurulması gereken uzmanlardır. Bu uzmanlar, destek ve hareket sistemindeki bozukluklar ve hastalıklarla ilgilenirler.

Tıbbi öykü görüşmesinde, semptomların tam niteliği ve ortaya çıkış şekli sorgulanır:

• Ağrının şiddeti 
• Ağrıyı tetikleyen faktörler veya 
• şikayeti hafifleten faktörler
• Yaralanmalar veya 
• kas, tendon ve eklemlerdeki önceden var olan hastalıklar

Ardından yapılan fizik muayenede şunlar değerlendirilir:

• Vücut yapısı 
• Yürüyüş ve duruş 
• Bacak ve ayaklardaki kas refleksleri
• Ayak nabızları ve
• nörolojik testler

Teşhis koymada başka hangi inceleme yöntemleri yardımcı olabilir? 

Ultrason ve röntgen incelemeleri yardımıyla ayak yapıları daha ayrıntılı bir şekilde değerlendirilebilir. Manyetik rezonans tomografi (MRG) de topuk ağrısının nedeninin belirlenmesi için uygundur. MRG, özellikle yumuşak dokuda iltihap şüphesi varsa ve röntgende kemikte herhangi bir bulgu görülmüyorsa yararlıdır. 

Kemik veya eklemlerden kaynaklanan topuk ağrıları konusunda uzmanlaşmış doktorlar, travma cerrahları veya ortopedistlerdir. Ancak, altta yatan sistemik bir hastalık şüphesi varsa, başka bir uzmana sevk edilmeniz gerekebilir. Bu, şüphelenilen altta yatan hastalığa bağlı olarak örneğin bir

• Nörolog (sinir hastalıkları uzmanı)
• İç hastalıkları uzmanı (iç organ hastalıkları uzmanı) veya
• romatolog (bağışıklık sistemi hastalıkları uzmanı)

olabilir.

Genel olarak, nedeni ne olursa olsun hareket ve esneme egzersizleri topuk ağrısını hafifletebilir. Özellikle kronik şikayetlerde

• fizyoterapi
• masajlar veya diğer 
• fizyoterapötik tedavi yöntemleri (örn. özel germe egzersizleri, fango uygulaması vb.)

faydalı ve yararlıdır.

Topuk ağrısının sonraki tedavisi, öncelikle şikayetlerin nedenine bağlıdır:

• Akut aşırı yükleme: Kendinizi yormayın ve uzun süreli ve fiziksel olarak zorlayıcı faaliyetlerden kaçının. Soğutucu kompresler ağrıyı daha da azaltabilir. 
• Ayak deformitesi: Özel tabanlıklarla tedavi. Bunlar deformiteyi düzeltir ve böylece ağrıyı hafifletir. Topuk yastıkları, topuk pedleri veya ayak manşetleri sadece ağrıyan topuğu değil, tüm ayağı rahatlatır.
• Tendon iltihabı: Bu durumda iltihap önleyici ağrı kesiciler ve yükün azaltılması yardımcı olur. Egzersizlere ara vermenin yanı sıra, baldır kaslarının ve tendonların dikkatli ancak düzenli bir şekilde gerilmesi de faydalıdır.
• Topuk dikeni: Bu durumda, yukarıda belirtilen önlemlere ek olarak şok dalga tedavisi veya lokal anestezik enjeksiyonu ya da (ancak kesinlikle istisnai durumlarda) kortizon enjeksiyonu denenebilir.
• Romatizma: Romatizmal bir hastalığa bağlı topuk ağrıları, esas olarak ilaçla tedavi edilir. Bunun için, nedene bağlı olarak çeşitli ilaç tedavileri söz konusu olabilir. Bunlara örneğin kortizon gibi iltihap önleyici ilaçlar veya nonsteroid antiinflamatuar ilaçlar grubundan ağrı kesiciler dahildir.
• Metabolik hastalıklar: Topuk ağrısının altında diyabet veya gut gibi bir metabolik hastalık yattığı durumlarda, beslenme düzeninin değiştirilmesi de önerilir. Örneğin diyabet durumunda, beyaz unlu ürünlerde bulunan gibi kolayca sindirilebilen karbonhidratlardan kaçınmalısınız. Gut hastalığında ise pürin içeren gıdalardan uzak durmak şikayetleri önleyebilir. Bunlar arasında et, baklagiller veya sakatat yer alır.

Topuk dikeni durumunda yukarıda açıklanan tüm konservatif tedavi yöntemleri yeterli olmazsa, ameliyat gerekebilir. Ameliyatta kemik çıkıntısı endoskopik olarak tamamen çıkarılır. İşlem minimal invaziv olarak gerçekleştirilir ve ayak cerrahisi alanına girer. Hasta, topuk dikeninin tekrarlamasını önlemek amacıyla ameliyat sonrası kapsamlı bir takip programına alınır.