Leğen kemiği kırığı: Leğen kemiği kırığının nedenleri (Travma Cerrahisi ve Rehabilitasyon)

Pelvis kırıklarında, pelvis halkası kırığı, yani pelvis halkasında meydana gelen bir yaralanma ile kalça çukuru (asetabulum) kırıkları arasında ayrım yapılır. Bu tür bir pelvis yaralanmasının ne kadar ciddi olacağı, etkilenen bölgeye ve kemiğin stabilitesine bağlıdır. Pelvik halkanın ne kadar stabil olduğuna bağlı olarak, stabil veya instabil bir pelvik kırık söz konusudur. Stabil, kemiğin kendi başına nispeten iyi tutunduğu anlamına gelir. Instabil ise, kemiğin ameliyat yapılmadan sürekli yer değiştirdiği ve bu nedenle yanlış kaynama ve eşlik eden yaralanmalara yol açtığı anlamına gelir.

Kaza mağduru vücudunun başka bölgelerinde de yaralanmışsa, buna politravma denir. Örneğin, yaralıların 10’undan 4’ü ek olarak kafa-beyin travması da geçirir. Pelvik kırığı olan her dört kaza mağdurundan birinde karın organlarında yaralanma görülür.

Leğen kemiği tamamen kırılmamışsa, bu durum kısmi leğen kırığı olarak adlandırılır. Sadece nadir durumlarda leğen kemiği tamamen kırılır. Bu durumda doktorlar tam leğen kırığı terimini kullanır. Tam bir pelvis kırığı durumunda, karın bölgesinde çok sayıda büyük kan damarı bulunduğu için genellikle hayati tehlike söz konusudur. Bu damarlar, pelvisin en ufak bir hareketinde bile yırtılabilir ve hasta iç kanamadan hayatını kaybedebilir.

Bu nedenle pelvis kırıkları stabil ve instabil olarak sınıflandırılır. Bu sınıflandırma, pelvis kemiğinin pelvis organlarını çevrelediğini ve instabil bir kırık durumunda, yerinden kayan kemik parçalarının bu organlara zarar verme riski olduğunu ifade eder.

A, B ve C tiplerine göre sınıflandırma ne anlama gelir?

Pelvis kırıklarının A, B ve C tiplerine ayrılmasında belirleyici kriter stabilitedir.

Stabil pelvik kırık

Tip A pelvik kırıkta pelvik halka hasar görmez. Sadece sakrum ve koksiks kemiklerinde kırıklar olduğu için hastanın hayatı tehlike altında değildir. Bu kırıklar enine seyreder ve genellikle kendiliğinden iyileşir. Bu kırık, başlangıçta yatak istirahati sonrasında ağrı kesiciler ve fiziksel dinlenme ile sıklıkla ameliyatsız olarak tedavi edilebilir.

Kararsız pelvis kırığı

Tip B pelvik kırıkta, ön ve arka pelvik halka kırılmıştır. Pelvis artık sadece dikey olarak stabildir, ancak rotasyonel olarak (her yönde) instabildir. Bu durum, örneğin pubik kemik kırığında görülür. Pubis kemiğinin iki yarısı – bu kemik pelvisin en altında yer alır – bu durumda bir kitap gibi açılır. Bu “açık kitap” durumuna sahip olan kişi artık yürüyemez. Bu tür kırıklar genellikle cerrahi müdahale gerektirir; başlangıçta, daha fazla kaymayı önlemek ve böylece iç organların yaralanma riskini en aza indirmek için pelvik kemikler harici bir iskelet (dış fiksatör) ile stabilize edilebilir.

Tamamen instabil pelvik kırık

C tipi bu pelvis kırığında, pelvis kemikleri hem dikey hem de rotasyonel olarak instabildir.

Kalça çukuru kırığı nedir?

Kalça çukuru kırığı, diğer adıyla asetabulum kırığı, kalça çukurunun kırılmasıdır. Kalça çukuru (asetabulum), uyluk kemiğinin üst kısmının oturduğu kemik çıkıntısıdır. Kalça çukurları, pelvisin dış tarafında sağda ve solda bulunur ve kalça ekleminin merkezini oluşturur.

Kalçanın anatomisi ve kemik yapıları © bilderzwerg / Fotolia

Pelvis kırığının en sık nedeni, örneğin bir trafik kazası veya düşme sonucu pelvis kemiklerine uygulanan şiddet etkisidir. Bu sırada alt karın bölgesinin nasıl ve ne kadar hasar göreceği, kuvvetin hangi yönden geldiğine ve bu kuvvetlerin ne kadar yoğun olduğuna bağlıdır.

Leğene yandan etki eden kuvvetler, leğen halkasının eğrilmesine neden olur. Kuvvet önden gelirse, leğen kanatları geriye doğru hareket eder. Yukarıdan aşağıya doğru uygulanan kuvvet ise leğen yarımlarını birbirine dik olarak kaydırır.

70 yaş ve üzeri, osteoporozlu kişilerde pelvis kırığı geçirme riski daha yüksektir. Bu kişilerde hafif bir düşme bile kırığa neden olurken, gençlerde genellikle yüksekten düşme gibi şiddetli bir travma kırığa yol açar. Bu hastalık genellikle 60 yaş üstü kadınları etkiler ve uzun yıllar süren kalsiyum eksikliğinin bir sonucudur. Bu durum kemik dokusunu kırılgan hale getirir. Osteoporozlu hastalarda, zararsız bir düşme bile karmaşık bir pelvis kırığına neden olabilir.

Stabil, izole bir kırık genellikle, sıklıkla başka yaralanmaların da eşlik ettiği instabil bir kemik kırığına göre daha az şiddetli şikayetlere neden olur. En sık görülen pelvis kırığı belirtileri şunlardır:

• pelvis bölgesinde şiddetli ağrı
• kalça bölgesinde şişlik
• bir bacağın hareket kabiliyetinde kısıtlanma
• yaralanma bölgesinde morluklar
• bacak uzunluklarında fark
• Leğen bölgesinde dengesizlik hissi
• Leğen kemiklerinde yanlış pozisyon
• Mesane yaralanması nedeniyle idrarda kan
• Nabzın aşırı hızlanması
• Yüzün solması
• Huzursuzluk
• Zihin bulanıklığı

Pelvis kırığı tanısı, travma cerrahisi ve ortopedi uzmanı tarafından konur. Pelvis kırığı şüphesi varsa, acil servise kabul edildikten sonra öncelikle kaza ayrıntıları kaydedilir ve ardından fizik muayene yapılır.

Bunu, yaralının fiziksel hasarlarının incelenmesi izler:

• Travma cerrahı, pelvik kemiklerde hissedilebilir bir yer değiştirme olup olmadığını dikkatlice kontrol eder.
• Leğen kemiğine hafif bir baskı uygulanarak, leğen kemiklerinin stabil mi yoksa instabil mi olduğu anlaşılır.
• İki yarım daire şeklindeki pubis kemiği arasında bulunan pubik aralığın elle muayenesi ve rektal muayene, hastada karın içi kanama olup olmadığını tespit etmeye yarar.
• Ayrıca muayeneyi yapan uzman hekim, her iki bacağın hareket ve duyu yeteneğini de kontrol eder. Böylece hastada sinir hasarı olup olmadığını da tespit eder.
• Nabız kontrolü, ekstremitelere yeterli kan akışı olup olmadığını gösterir.
• Pelvis röntgeni sayesinde pelvis kırığının stabil mi yoksa instabil mi olduğu belirlenebilir. Arka pelvik kırık şüphesi varsa, muayeneyi yapan hekim ek olarak eğik görüntüler de çektirir. Böylece, örneğin yerinden kaymış pelvik kemik parçalarının yeri tam olarak tespit edilebilir.
• Bir başka görüntüleme yöntemi olan bilgisayarlı tomografi (BT) de bu durumda büyük yardımcı olur: Yaralanmanın ciddiyeti ve tam boyutu hakkında bilgi sağlar. Ayrıca bilgisayarlı tomografi görüntüsünde yumuşak doku yaralanmaları ve kanamalar da net bir şekilde görülebilir.
• Karın boşluğuna sızan kan da ultrason görüntüsünde net bir şekilde görülebilir.

Pelvik kırık hastasının başka hangi yaralanmaları olduğuna bağlı olarak, aşağıdaki ek tetkikler yapılır:

• Üretrografiyle idrar yolu yırtıklarının teşhisi,
• İdrar yollarındaki yaralanmaları tespit etmek için ekskretoryu grafi, 
• Kanamanın yerini belirlemek için anjiyografi.

Pelvik kırığın tedavisi,

• hastanın yaralanmalarının ciddiyetine ve
• hastanın fiziksel durumuna bağlıdır.

Stabil bir kırık durumunda, örneğin A tipi pelvis kırığı gibi, genellikle konservatif tedavi yeterlidir:

• birkaç gün yatak istirahati,
• ağrı kesici ilaçların verilmesi ve
• fizyoterapi (hareket egzersizleri).

Bellyk kemik, B ve C tipi kırıklarda olduğu gibi instabil ise, bu durum acil tıbbi müdahale ve cerrahi müdahale gerektirir. Hasta şiddetli kan kaybına uğradığı için, öncelikle stabil hale getirilmesi, yani kanamanın durdurulması gerekir. Ayrıca, hastanın şoka girmesini önlemek için damar yoluyla bol miktarda sıvı verilir.

Ardından, hasar görmüş pelvis ön dış fiksatör ile stabilize edilir. Bu, metal parçalardan oluşan ve dışarıdan deri üzerinden kemiğe sabitlenen, kemik kırığını sabit tutmayı amaçlayan bir destek sistemidir.

Alternatif olarak bir pelvis kelepçesi de kullanılabilir. Bu acil cerrahi alet, çubuklar ve plakalardan oluşur ve hastanın kan kaybından ölebileceği durumlarda her zaman devreye girer. Pelvis kelepçeleri genellikle sadece uzmanlık hastanelerinde kullanılır.

Kalça çukur kırıkları, eklemin erken aşınmasını önlemek amacıyla her zaman cerrahi olarak tedavi edilir. İşlem çok zor olduğundan, tercihen özel bir hastanede gerçekleştirilir. Bu işlemde travma cerrahı, kırık eklem parçasını metal plakalar ve vidalarla veya dış fiksatörle sabitler.

Pelvis kırığının ne kadar hızlı iyileşeceği, kırığın türünü de içeren çeşitli faktörlere bağlıdır. Kuyruk sokumu kemiği kırığı gibi stabil pelvis kırıkları genellikle 4 ila 8 hafta içinde hızlı ve sorunsuz bir şekilde iyileşir ve kalıcı hasar bırakmaz.

Kararsız kırıkların (Tip B ve C) tedavisi başarılı bir şekilde tamamlanırsa ve herhangi bir komplikasyon ortaya çıkmazsa, iyileşme süresi birkaç ay sürer. Çoğu hasta daha sonra tekrar normal bir yaşam sürebilir. Ancak bazen idrar kaçırma (idrar veya dışkının istemsiz olarak dışarı çıkması) ve erkeklerde iktidarsızlık (cinsel işlev bozukluğu) gibi kalıcı hasarlar ortaya çıkabilir.

İyileşme süresi elbette kazazedenin yaşı ve sağlık durumu gibi bireysel faktörlere de bağlıdır.

Rehabilitasyon ve olası uzun vadeli sonuçlar

Akut tedavinin ardından, hareket kabiliyetini yeniden kazanmak ve yanlış duruşları ve yanlış yüklemeleri önlemek için ortopedik rehabilitasyon önerilir. Pelvik kırıklar konusunda uzmanlaşmış rehabilitasyon klinikleri, fizyoterapi ve hedefe yönelik güçlendirme egzersizleri ile hastalara destek olur. Böylelikle kronik ağrı veya hareket kısıtlılığı gibi olası geç dönem etkileri azaltılabilir.