Οι ακτινολογικές εξετάσεις παράγουν διάφορες εικόνες που απεικονίζουν το εσωτερικό του σώματος και διευκολύνουν έτσι τη διάγνωση. Μια γνωστή ακτινολογική εξέταση είναι, για παράδειγμα, η μαστογραφία για την έγκαιρη ανίχνευση του καρκίνου του μαστού.
Η μαστογραφία είναι η καλύτερη μέθοδος που υπάρχει σήμερα για την έγκαιρη ανίχνευση του καρκίνου του μαστού @ Peakstock /AdobeStock
Ενώ μια ακτινογραφία μπορεί να απεικονίσει με ακρίβεια τα οστά του ανθρώπινου σκελετού, οι μεσοσπονδύλιοι δίσκοι, οι χόνδροι και οι τένοντες, για παράδειγμα, είναι ορατοί μόνο στην εικόνα της μαγνητικής τομογραφίας. Η ακτινολογική διάγνωση λειτουργεί με τη χρήση επιβλαβούς ακτινοβολίας, και η αξονική τομογραφία χρησιμοποιεί επίσης αυτή την τεχνική.
Η μαγνητική τομογραφία (MRT) και η υπερηχογραφία (υπερήχοι) δεν χρησιμοποιούν όμως καμία επιβλαβή ακτινοβολία. Η μαγνητική τομογραφία είναι, όσον αφορά την ανακάλυψη και την ανάπτυξή της, νεότερη από την ακτινογραφία.
Οι ειδικότητες της ακτινοθεραπείας και της πυρηνικής ιατρικής, αν και συνδέονται στενά με τη ραδιολογία, αποτελούν πλέον αυτόνομες ιατρικές ειδικότητες. Ένας υποκλάδος της ραδιολογίας είναι η νευροραδιολογία.
Όταν οι ακτινολογικές μέθοδοι χρησιμοποιούνται άμεσα ως θεραπεία και όχι αποκλειστικά για διαγνωστικούς σκοπούς, οι γιατροί αναφέρονται στην επεμβατική ακτινολογία. Αυτές οι επεμβατικές ακτινολογικές θεραπείες πραγματοποιούνται συνήθως σε εξωτερικούς ασθενείς και δεν απαιτούν νοσηλεία.
Ο ειδικός ιατρός της ακτινολογίας πρέπει, μετά τις σπουδές του στην ιατρική, να ολοκληρώσει μια επιμόρφωση διάρκειας τουλάχιστον πέντε ετών, προκειμένου να εξειδικευτεί ως ακτινολόγος.
Εκτός από τις ακτινολογικές μεθόδους διάγνωσης, δηλαδή τις απεικονιστικές τεχνικές, ο ειδικός ακτινολόγος μαθαίνει, παράλληλα με τις τεχνικές και τους φυσικούς κανόνες των συσκευών μέτρησης όπως η μαγνητική τομογραφία (MRI), η αξονική τομογραφία (CT) ή η ακτινογραφία, κυρίως τη διάγνωση, δηλαδή την ακριβή ερμηνεία των εικόνων από το εσωτερικό του σώματος.
Εκτός από τη διεξαγωγή μιας ακτινολογικής εξέτασης, η αξιολόγησή της και η διάγνωση μιας ασθένειας συγκαταλέγονται στις σημαντικότερες δραστηριότητες ενός ακτινολόγου. Δεν μπορεί μόνο να αξιολογήσει με τη μεγαλύτερη ακρίβεια τις εικόνες που έχουν ληφθεί, αλλά καθορίζει έτσι και την κατεύθυνση για περαιτέρω θεραπεία.
Επιπλέον, έχουν πλέον καθιερωθεί περαιτέρω υποειδικεύσεις, όπως για παράδειγμα ο παιδιατρικός ακτινολόγος, ο ακτινοθεραπευτής ή ο πυρηνικός ιατρός.
Ενώ παλαιότερα οι ακτινολόγοι ασχολούνταν κυρίως με τη διάγνωση, σήμερα υπάρχουν επίσης ειδικοί ακτινολόγοι που αντιμετωπίζουν σύνθετες κλινικές εικόνες. Αυτό εμπίπτει στον τομέα της επεμβατικής ακτινολογίας.
Η διάγνωση εξακολουθεί να αποτελεί το κύριο πεδίο δραστηριότητας ενός ακτινολόγου. Ωστόσο, ο κλινικός τομέας της ακτινολογίας γίνεται ολοένα και πιο εκτεταμένος.
Ο ειδικός ακτινολόγος μπορεί, στο πλαίσιο της επεμβατικής ακτινολογίας, να εφαρμόζει ελάχιστα επεμβατικές τεχνικές με τη βοήθεια ακτινολογικών τεχνολογιών. Με αυτόν τον τρόπο αντιμετωπίζονται
- αγγειακές παθήσεις (π.χ. στεντ ή διαστολή με μπαλόνι σε περιπτώσεις στένωσης και απόφραξης),
- όγκοι (π.χ. εμβολισμοί σε καρκίνο της μήτρας, του ήπατος ή του προστάτη) ή
- η απεικονιστικά καθοδηγούμενη θεραπεία του πόνου σε παθήσεις της σπονδυλικής στήλης και πόνους στις αρθρώσεις.
Τέτοιες επεμβάσεις πραγματοποιούνται από τον ειδικό ακτινολόγο σε εξωτερικούς ή ημι-νοσηλευτικούς χώρους.
Στην επεμβατική ακτινολογία χρησιμοποιούνται υπερσύγχρονα μηχανήματα. Επιπλέον, ο ακτινολόγος που τις εκτελεί πρέπει να διαθέτει ειδικές ικανότητες, ώστε να μπορεί να πραγματοποιεί τις ελάχιστα επεμβατικές επεμβάσεις με το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα. Ο ειδικός στην επεμβατική ακτινολογία χρειάζεται εξαιρετική δεξιότητα και πολύ καλή χωρική αντίληψη, ώστε τα χειρουργικά εργαλεία να μπορούν να εισαχθούν σύμφωνα με την εικόνα της ακτινολογικής απεικόνισης.
Εκτός από αυτές τις ελάχιστα επεμβατικές διαδικασίες, ο κλάδος της ακτινολογίας διαθέτει ακόμη τεράστιο δυναμικό, το οποίο εξελίσσεται συνεχώς χάρη στην τεχνολογική πρόοδο. Σε αυτές περιλαμβάνονται, για παράδειγμα, η λεγόμενη παρακολούθηση της θεραπείας και η ελάχιστα επεμβατική ογκολογία.
Εκτός από το γεγονός ότι δεν πρέπει να υπάρχουν μεταλλικά αντικείμενα κοντά ή μέσα στον μαγνητικό τομογράφο, δεν είναι γνωστές επιβλαβείς παρενέργειες.
Το ισχυρό μαγνητικό πεδίο κατά τη διάρκεια μιας ακτινολογικής εξέτασης με μαγνητική τομογραφία προσελκύει μεταλλικά μέρη και μπορεί έτσι να προκαλέσει τραυματισμούς σε περίπτωση που υπάρχουν μεταλλικά ξένα σώματα στο σώμα. Στο παρελθόν, για παράδειγμα, υπήρξαν περιστατικά με βηματοδότη, μεταλλικό θραύσμα στον εγκέφαλο ενός ασθενούς ή εξωτερικές μεταλλικές πλάκες.
Ωστόσο, αυτές οι επιπλοκές είναι σήμερα πολύ καλά γνωστές και μπορούν να αποκλειστούν κατά τη διάρκεια μιας διαγνωστικής εξέτασης με μαγνητική τομογραφία. Επίσης, το σκιαγραφικό μέσο που απαιτείται στις περισσότερες περιπτώσεις έχει ελάχιστες έως καθόλου παρενέργειες.
Με μια εξέταση μαγνητικής τομογραφίας μπορούν να παρατηρηθούν όλα τα όργανα στο εσωτερικό του σώματος από διαφορετικές οπτικές γωνίες @ omune /AdobeSTock
Όλες οι απεικονιστικές διαγνωστικές μέθοδοι ενέχουν σήμερα ελάχιστους κινδύνους, οι οποίοι μπορούν να ελαχιστοποιηθούν στο μέγιστο βαθμό με τη σωστή γνώση και τις κατάλληλες προφυλάξεις. Ο γιατρός και ο ασθενής μπορούν να προστατευθούν από την ιονίζουσα ακτινοβολία των ακτίνων Χ.
Για άτομα που εκτίθενται επαγγελματικά σε ακτινοβολία ακτίνων Χ, το ανώτατο όριο είναι 20 mSv ετησίως. Για τον έλεγχο αυτού του ορίου, τα εν λόγω άτομα, όπως οι γιατροί ή οι τεχνικοί ακτινολογίας, πρέπει να φορούν ένα λεγόμενο δοσομετρητή.
Για να προστατευθούν από την ακτινοβολία κατά τη διάρκεια των εξετάσεων, οι ακτινολόγοι και οι ασθενείς φορούν, για παράδειγμα, μολυβένιες ποδιές, γυαλιά ή προστατευτικό θυρεοειδούς. Η πιθανή βλάβη που μπορεί να προκληθεί από αυτές δεν συγκρίνεται με το τεράστιο όφελος που προσφέρουν οι απεικονιστικές μέθοδοι της ακτινολογίας για τη διάγνωση.
Μόνο μέσω της ακτινολογίας μπορούν να ληφθούν σαφείς εικόνες του εσωτερικού του σώματος, οι οποίες παρέχουν πληροφορίες σχετικά με τα συμπτώματα μιας νόσου και τον πιο αποτελεσματικό τρόπο θεραπείας της.
