Çocuklarda sinir kanseri - tıp uzmanları

Tıpta sinir kanseri terimi, merkezi sinir sistemini veya otonom sinir sistemini etkileyen tüm tümör hastalıklarını ifade eder.

Çeşitli sinir tümörü türleri vardır; örneğin glioblastom, astrositom, ependimom, nörositom ve nöroblastom.

Nöroblastom, sempatik sinir sisteminde görülen kötü huylu tümörlerdir. Çocuklarda en sık görülen üçüncü kanser türüdür ve çocukların yüzde 7 ila 8’inde görülür. Sinir kanserinin bir başka türü olan beyin tümörleri, çocuklarda en sık görülen ikinci kanser türüdür (lösemiden hemen sonra).

Sempatik sinir sistemi, otonom sinir sisteminin bir parçasıdır. @ bilderzwerg / AdobeStock

Kesin nedenleri henüz bilinmemektedir. Sinir sistemi kanserlerinin çoğunda kalıtsallık ihtimali dışlanmaktadır. Bununla birlikte, nöroblastomların sık görüldüğü aileler de bulunmaktadır. Gen değişiklikleri, yani mutasyonlar, bu hastalıkların oluşumunda rol oynuyor olabilir.

Beyin tümörleri, örneğin lösemi tedavisi amacıyla çocukluk çağında kafatasına uygulanan radyasyon tedavisi sonrasında daha sık ortaya çıkar. Bazı kanser türleri, tip 1 nörofibromatoz veya tüberoz skleroz gibi doğuştan gelen malformasyon hastalıklarıyla sıklıkla bağlantılı olarak görülür.

Sinir kanseri, adrenal medulla, göğüs, baş veya boyun bölgesinde ortaya çıkabileceğinden, belirtiler büyük ölçüde değişiklik gösterir:

• İdrar tıkanıklığı: Karın boşluğundaki bir tümör, karın organlarına baskı uygulayarak idrar tıkanıklığına neden olabilir.
• Göz çevresinde morluklar: Baş bölgesindeki tümörlerde görülür.
• Nefes darlığı: Akciğer bölgesindeki tümörlerde görülür.
• Baş ağrısı, lenf düğümlerinde şişlik ve yüksek tansiyon
• Şiddetli baş veya sırt ağrıları
• Baş dönmesi, mide bulantısı, kusma: Merkezi sinir sisteminde, özellikle beyinde bulunan tümörlerde görülür. Mide bulantısı ve kusma, yemek yemenin etkisinden bağımsız olarak ortaya çıkar; genellikle sabahları ve yatarken kusma hissi yaşanır.
• Konsantrasyon bozuklukları
• Kişilik değişiklikleri
• Başta basınç hissi: Kafatası içindeki basıncın artması nedeniyle.
• Hidrosefali ve baş çevresinde genişleme: Beyin omurilik sıvısının (likör) akışında bozukluk olması durumunda hidrosefali (su kafası) oluşabilir. Fontaneli açık olan bebeklerde ve küçük çocuklarda, basınç nedeniyle kafa çevresi genişler. Tıpta buna makrosefali denir.

Hidrosefali durumunda beyinde aşırı miktarda sıvı (likör) birikir. @ Pepermpron / AdobeStock

Sinir sistemi kanserinin spesifik olmayan belirtileri arasında şunlar da yer alır:

• Yorgunluk
• Halsizlik ve çabuk yorulma
• Başka belirgin bir nedeni olmayan sürekli ateş
• (Gece) terleme
• İştahsızlık
• Kilo kaybı

Sinir sistemi tümörü şüphesi durumunda, doktor çeşitli tetkikler yapar. Bunlara ek olarak, bilgisayarlı tomografi (BT) veya manyetik rezonans tomografi (MRG) gibi görüntüleme yöntemleri de kullanılır.

Bir doku örneği (biyopsi) de tanıyı kesinleştirebilir. Nöroblastomda ayrıca kemik iliği ponksiyonu da zorunludur. Ancak bu şekilde doktor, tümörün kemik iliğini etkileyip etkilemediğini tespit edebilir.

Çocuklarda sinir kanseri tedavisi, tümörün türüne, konumuna ve büyüklüğüne bağlıdır. Metastaz olup olmadığı da tedavide önemli bir rol oynar. Mümkünse, tedavi eden doktor kötü huylu solid tümörü cerrahi olarak çıkarır. 

• Ameliyat: Hastalığın erken evrelerinde, tedavi olarak tümörün cerrahi yolla çıkarılmasına öncelik verilir.

• Kemoterapi: Tümör çok büyükse, metastaz varsa veya ulaşılması zorsa kemoterapi uygulanır.

• Kombinasyon tedavisi: Tümörün türüne bağlı olarak doktorlar kombinasyon tedavisini tercih ederler. Bu tedavi, cerrahi müdahale, kemoterapi ve radyoterapiden oluşur. Çoğu durumda ilk aşamada cerrahi müdahale, ikinci aşamada ise eşzamanlı kemoterapi ve radyoterapi uygulanır.

• Palyatif tedavi: Tümörün çıkarılması, bu işlem sırasında çok fazla sağlıklı beyin dokusunun kaybedilmesine yol açacağı için mümkün değilse, hastalara ağrı ve şikayetleri hafifletmek amacıyla palyatif tedavi uygulanır.

Hastalığın seyri ve prognozu, tümörün türüne, konumuna, büyüklüğüne ve çocuğun sağlık durumuna bağlıdır:

• Nöroblastomlar

Lokalize ve sınırlı nöroblastomlarda 5 yıllık sağkalım oranı yüzde 90'ın üzerindedir. Ancak metastaz varsa, çocukların sadece %20’si tanı konulduktan 5 yıl sonra hayatta kalır. Diğer tümörlerin aksine, nöroblastomun %80’e varan yüksek bir kendiliğinden iyileşme oranı vardır.

• Beyin tümörleri

Beyin tümörlerinde de rakamlar değişkenlik gösterir. Düşük maligniteli gliom olarak adlandırılan tümöre sahip çocukların prognozu çok iyidir. Düşük maligniteli gliomlar nispeten yavaş büyür ve daha az semptoma neden olur. Buna karşılık, yüksek maligniteli gliomda ise tedavi edilemeyen hastalar vardır. Bu hastalar hastalıkları nedeniyle hayatını kaybeder. Yüksek maligniteli gliomlar agresiftir ve vücutta hızla yayılır.

• Sonrasında ortaya çıkan hasarlar

Kanser hastalığını atlattıktan sonra da şikayetler devam edebilir: Örneğin, ameliyatın yol açtığı hasarlar söz konusu olabilir. Bazıları felçli kalır veya başka hareket bozuklukları yaşar. Aynı şekilde konuşma bozuklukları da kalabilir. Birçok durumda takip tedavisi kaçınılmazdır. Ayrıca, nüksleri erken teşhis etmek için düzenli kontroller yapılır.

Nöropediatri, diğer adıyla çocuk nörolojisi, çocuklarda sinir kanseriyle ilgilenen bir tıp uzmanlık alanıdır. Bu hastalıklarda uzmanlaşmış bir doktora çocuk nöroloğu veya nöropediatrist denir.

Tıp fakültesini bitirdikten ve çocuk ve ergen hekimliği uzmanlık eğitimini tamamladıktan sonra, bir nöropediatri uzman adayı üç yıllık bir uzmanlık eğitimi alır.

Çocuklarda sinir kanseri hastalıklarıyla ilgilenen bir diğer tıp uzmanlık alanı ise çocuk onkolojisi (pediatrik onkoloji)dir. Bir çocuk onkoloğu adayı, tıp fakültesini bitirdikten sonra hematoloji ve onkoloji uzmanlığı eğitimi almalıdır. Bu eğitim 72 ay sürer. Ardından, çocuk onkolojisi alanında ek ileri eğitimler alınması gerekir.

Çocuklarda sinir kanserini hızlı ve etkili bir şekilde tedavi edebilmek için farklı uzmanlık alanlarından doktorlar birlikte çalışır. Bu nedenle çocuk ve ergen hekimleriyle yakın bir işbirliği gereklidir.

Nörolojik hastalık tabloları genellikle karmaşıktır ve kapsamlı bir bakım gerektirir. İkincil hasarları önlemek veya bunlara karşı koymak için ergoterapistler, konuşma terapistleri veya fizyoterapistlerle işbirliği yapmak faydalı olabilir.